Buitenstvallaat – het begin

De foto’s en het verhaal van ‘De Jonge Trijntje’ brachten me in gedachten terug naar het Buitenstvallaat (Google Maps), waar het skûtsje ruim 100 jaar geleden is gebouwd. In 2008 heb ik daar eens een fotokuiertje gemaakt. De foto’s die dat heeft opgeleverd, heb ik wat afgestoft om jullie een idee te geven van de situatie ter plekke …

Buitenstvallaat is een buurtschap aan de westkant van Drachten. De eerste keer dat ik hier kwam, was ik nog een maar een kind. In 1970 heb ik samen met een paar vriendjes de Hooidammentocht geschaatst. Deze tocht van 20 km van Drachten naar de Hooidammen (vice versa) werd indertijd door de Politie Personeelsvereniging Smallingerland georganiseerd voor de jeugd tot 15 jaar. Start en finish lagen bij de brug De Pijp en de tocht leidde over de Drachtstervaart o.a. langs Buitenstvallaat naar de Hooidammen …

Behalve een sluis, een paar huizen en enkele boerderijen was er in de wijde omgeving in de toen ’s winters nog vaak bar koude witte wereld weinig te zien. Of het moet al zijn dat er toen nog een paar kalkovens stonden. Ik geef het toe, dat er ook een oude skûtsjewerf lag, daar was ik me toen nog niet van bewust. De oude sluiswachterswoning is één van de pronkstukjes die  nu nog resten …

Hier ligt echt een belangrijk stukje geschiedenis voor Drachten. Vanaf dit punt werd in 1641 begonnen met de aanleg van de Drachtstervaart. Om dat mogelijk te maken is hier een sluis of vallaat aangelegd. Het oude Buitenstvallaat is het beginpunt van de Drachtstervaart die in 1641 is aangelegd in opdracht van koopman en veenbaas Passchier Bolleman. Dat vormt eigenlijk ook het beginpunt van Drachten. De vaart maakte de afvoer van turf uit de omgeving mogelijk en dat bracht allerlei activiteit naar Drachten …

Er is sinds die tijd veel gebeurd. Buitenstvallaat ligt tegenwoordig ingeklemd tussen Drachtster nieuwbouwwijken en het dorp De Wilgen. Dit is nog het enige authentieke stukje van de oude vaart uit 1641, waarvoor naar verluidt 800 arbeiders tewerkgesteld werden. Het deel van de vaart vanaf de Hogeweg tot in het centrum van Drachten werd in de jaren 60 gedempt en in 2016 heropend …

Ik heb me voorgenomen om over niet al te lange tijd nog eens een fotokuiertje te maken bij Buitenstvallaat. Wil je nu nog meer weten over Buitensvallaat, kijk dan eens naar de geactualiseerde pagina over de buurtschap, van Frank van den Hoven op de website plaatsgids.nl. Daar kun je overigens informatie vinden over de kleinst mogelijke buurtschappen in ons land …

Afscheid van de sluis

Toen ik terug kwam bij het sluiscomplex stond er bij de stuw een visser. Ik heb hem maar niet gestoord …

141122-1454x

Het eind van mijn kuier is in zicht, nu alleen nog even over het ophaalbruggetje …

141122-1455x

Maar eerst nog even een foto van de voormalige sluiswachterswoning, want dat is toch wel een plaatje …

141122-1456x

Terwijl de lucht steeds verder dichttrekt, maak ik nog een laatste foto van de sluis …

141122-1501x

Morgen richten we de blik hier – zoals elke vrijdag – weer omhoog.

Een huisje op de vlakte

Omdat het mooi en lekker weer was, en omdat ik toch aan de overkant was, heb ik zaterdagmiddag nog even een kuiertje gemaakt op de zuidelijke oever van de Tjonger. Eenmaal aan de zuidkant aangekomen heet het riviertje overigens ineens niet meer de Tjonger, maar de Kuinder of Kuunder (kaartje Google Maps). De Tjonger vormt namelijk een taalgrens: ten noorden van de rivier is het Fries de belangrijkste voertaal, aan de zuidkant ligt het  Stellingwerfse taalgebied, met een heel andere tongval en woordenschat. Dat is ook de reden dat er twee namen voor hetzelfde riviertje zijn: elk taalgebied heeft zijn eigen naam …

141122-1451x

Op deze foto’s is mooi te zien hoe eenzaam en alleen het voormalige sluiswachtershuis op de Friese vlakte staat. De naaste buren wonen op een boerderij, die ca 500 m ten noorden van de sluis staat. Verder is er kilometers in de omtrek geen huis of boerderij te bekennen …

141122-1452x

Morgen bekijken we het voormalige sluiswachtershuis nog even van wat dichterbij, want ik kom er op weg terug naar de auto toch weer langs.

Sluis I bij tegenlicht

Gistermiddag heb ik even een ritje gemaakt naar Sluis I, een Friese sluis in de Tjonger bij Oudehorne (kaartje Google Maps). Daar heb ik de benen even gestrekt om bij tegenlicht wat foto’s te maken …

141122-1450x

Sluis I scheidt de benedenloop en de middenloop van Tjonger en is voorzien van een pompinstallatie. Bij lage waterstand kan boezemwater vanuit de benedenloop naar de middenloop omhoog gepompt worden …

141122-1440x

Het hoogteverschil is 0,90 meter. Aan de bovenzijde verbindt een fietsbrug de noordoever met de zuidoever. De fietsbrug wordt met de hand opgehaald. Naast de sluis staat een voormalige sluiswachterswoning. De woning en de sluis dateren van het einde van de 18e eeuw. De Tjonger is toen ten behoeve van de scheepvaart voor de afvoer van turf uit zuidoost Fryslân gekanaliseerd …

141122-1442x

Weerbeeld juli 2013

Nadat in de eerste helft van 2013 iedere maand kouder dan normaal verliep, kwam de gemiddelde maandtemperatuur in juli eindelijk weer eens boven het langjarig gemiddelde uit. Bijna de hele maand was het warmer dan normaal. In ons tuintje was de gemiddelde temperatuur 18, 2 ºC, tegen een langjarig gemiddelde van 16,5 ºC over de periode 1971-2000 …

130807-temp-juli

De vierde week van juli leverde zelfs een landelijke hittegolf op die zeven dagen duurde. Dat was de eerste hittegolf in zeven jaar. In ons land is sprake van een landelijke hittegolf als de maximumtemperatuur bij het KNMI in De Bilt gedurende tenminste vijf dagen op rij elke dag 25 graden of hoger (zomers) is en in dat tijdvak op zeker drie dagen minstens 30 graden (tropisch) is bereikt …

130722-1800x

In ons tuintje werd die hittegolf in formele zin net niet gehaald, omdat de tropische 30 graden maar op twee dagen werd overschreden. Maar met 31,7 en 31,9 graden op 22 en 23 juli en daar omheen nog drie dagen met maximumtemperaturen tussen de 25 en 30 graden, vond ik het allemaal warm genoeg …

130709-1243x

De zon scheen vaak en veel in juli, bijna gedurende de helft van de maand was er hoegenaamd geen wolkje aan het zwerk te zien. Alleen aan het eind van de maand zag het er heel af en toe even dreigend uit …

130731-1218x

Vanuit een wat ander perspectief leek het echter allemaal weer reuze mee te vallen …

130731-1229x

Lang leek het erop dat juli record droog zou worden, maar in de laatste week van de maand viel er toch nog 36 mm regen. Daarmee kwam de totale hoeveelheid neerslag in ons tuintje in juli uiteindelijk uit op 37 mm, tegen normaal ongeveer 70 mm over de periode 1971-2000. Dit alles komt aardig overeen met het landelijk beeld

130807-neerslag-juli

Omdat tropische temperaturen tegenwoordig niet meer aan mij besteed zijn, keek ik uit naar een front dat de ergste warmte zou verdrijven. Op zaterdag 27 juli was het zo ver, het KNMI gaf een waarschuwing uit voor extreem weer: code oranje. Aan het begin van de middag reed ik naar Goëngahuizen om het front op te wachten. Rond 13:30 uur trok daar een prachtige shelfcloud met zware windstoten, regen en onweer over me heen. ’s Nachts volgde nog een tweede front met onweersbuien …

130727-1353x

Regen en onweer brachten weliswaar enige verkoeling, maar met maximumtemperaturen boven de 20 graden, bleef het ook in de laatste dagen van juli warm. Leuke bijkomstigheid van het mooie en warme weer was dat er in juli ineens volop vlinders en andere insecten te zien waren. De kleurrijke kleine heideblauwtjes stalen de show op de heide in het Weinterper Skar …

130715-1224x

Sluis 1 en de weg van ’t water

Nog even een foto van de sluis en de sluiswachterswoning vanaf het plekje aan de westkant van Sluis I in de Tjonger bij Nieuwehorne (kaartje Google Maps), waar we gisteren waren gebleven,  daarna neem ik jullie via de bypass mee terug naar de andere kant van het sluiscomplex …

130108-1453x

De foto’s spreken eigenlijk voor zich en behoeven weinig toelichting, dat geeft mij mooi de gelegenheid om antwoord te geven op een vraag die Marylou, ook wel bekend als Natuurfreak, gisteravond stelde. Bij het zien van al dat stromende en bruisende water in de bypass bij de sluis merkte Marylou op: “Aan waterwegen en sluisjes hebben jullie geen nood. Mooi om naar te kijken op je foto’s Jan. Maar als het blijft regenen waar moet dan al dat water naar toe?”

130108-1503x

Alle water dat in Fryslân terecht komt, ongeacht of dat nu regenwater is of water dat afkomstig is van hoger gelegen gebieden in Drenthe, komt uiteindelijk via natuurlijke stroming of bemaling terecht op de Friese boezem. Daartoe staan er in Fryslân enkele honderden gemalen die het water afvoeren naar de Friese boezem. Die Friese boezem is een aaneengesloten stelsel van meren, kanalen en kleinere vaarten in Fryslân en is gelegen tussen Lemmer in het zuidwesten en Dokkumer Nieuwe Zijlen in het noordoosten van de provincie. Het gebied zit ingeklemd tussen het IJsselmeer, de Waddenzee en het Lauwersmeer. De oppervlakte van de Friese boezem is ca. 15.000 hectare. Er wordt door het Wetterskip Fryslân naar gestreefd om het peil op de Friese boezem gedurende het gehele jaar is op -0,52 m N.A.P. houden …

130108-1430x

Om de waterstand op peil te houden, wordt het water uiteindelijk afgevoerd naar het IJsselmeer en de Waddenzee. Eeuwenlang werd het overtollige Friese boezemwater afgevoerd met windmolens en door het openen van de sluizen naar de Zuiderzee en de Waddenzee. In de loop van de 19e eeuw werd het afvoeren van het water steeds problematischer door het dalen van de veengrond. De bouw van het ir. Wouda stoomgemaal bij Lemmer was een grote sprong voorwaarts voor de waterbeheersing in onze waterrijke provincie …

130108-1504x
Tegenwoordig zijn het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren en de R.J. Cleveringsluizen bij Lauwersoog belangrijk voor het afvoeren van het water. Tot de bouw van het Hooglandgemaal in 1966 werd het water door het stoomgemaal Woudagemaal op het IJsselmeer geloosd. Het Woudagemaal wordt nu nog slechts ingezet bij zeer hoge waterstanden van de Friese boezem. Zowel begin januari als eind december 2012 is het Woudagemaal enige dagen onder stoom geweest om het overtollige water af te voeren, omdat de moderne gemalen bij extreem hoog water onvoldoende capaciteit hebben om Fryslân droog te houden. In tijden van grote droogte kan er vanuit het IJsselmeer water worden binnen gelaten om de Friese boezem op peil te houden  …

130108-1428x

Met het oog op steeds vaker voorkomende extreme situaties met hoog water heeft het Wetterskip Fryslân een aantal polders zo ingericht dat ze als extra waterberging kunnen dienen. Als het water niet snel genoeg kan worden afgevoerd naar IJsselmeer of Waddenzee, kunnen deze polders tijdelijk onder water worden gezet om wateroverlast in bewoonde gebieden te voorkomen. In januari 2012 zijn enkele van deze zgenaamde retentiepolders voor het eerst onder water gezet. Op 7 januari 2012 heb ik verslag gedaan van het onder water zetten van de retentiepolder It Eilân ten westen van Drachten …

130108-1423x

Andere maatregelen die momenteel worden genomen om Fryslân droog te houden, zijn o.a. de bouw van nieuwe en de vervanging van oude gemalen. Daarnaast wordt al een paar jaar op diverse plaatsen in de provincie gewerkt aan het verhogen van de kaden en dijken om te voorkomen dat het water op ongewilde plaatsen de polder in stroomt. Om ook op langere termijn de veiligheid in Fryslân en Groningen te kunnen garanderen, wordt al jaren gesproken over de bouw van een nieuw gemaal bij Lauwersoog. Voorlopig is de financiering daarvan echter nog niet rond …

130108-1422x

Hopelijk heb ik je vraag hiermee naar tevredenheid beantwoordt, Marylou. En zo niet … (vervolg)vragen staat vrij.   🙂