Herdenkingsdag voor de Holocaust

Voorbereiding en publicatie van de herdenking van de Holocaust en het daar schijnbaar al dagenlang bij horende grijze weer hebben me in een wat sombere stemming gebracht. Daarom neem ik jullie vandaag in het kader van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust nog even mee naar het Van Haersmapark in Drachten …

Aan de rand van de waterpartij vooraan in het park staan de Drachtster oorlogsmonumenten gegroepeerd. Op de foto hieronder staan van links naar rechts het Joods monument, het zigeunermonument en scheef daarachter het oorspronkelijke monument ter nagedachtenis aan Drachtster 16 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen …

Behalve de Joden werden ook de zigeuners op systematische door de nazi’s vervolgd en vermoord. Het Drachtster zigeunermonument is een schepping van beeldhouwster Roelie Woudwijk. Het stelt een woonwagen voor waar een breuk in zit. Dit symboliseert de breuk die geslagen is in het leven van de zigeuners. De ronde sokkel waarop het beeld rust verbeeldt de wereldbol, die symbool staat voor reizende volkeren over de wereld.

Het zigeunermonument is op 18 januari 2007 onthuld, ter nagedachtenis aan de zeven leden van de Romafamilie Mirosch, die in 1944 werden gedeporteerd en in concentratiekamp Auschwitz werden vermoord. Het zigeunermonument staat tevens symbool voor alle Sinti en Roma die in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en vermoord …

Naast het zigeunermonument staat het Joods monument. De granieten sculptuur is ontworpen door de Drachtster journalist Hotze Rusticus – Aafjes’ vader – en bestaat uit 15 afgekapte zuilen van verschillende lengtes. Op elke zuil staat de naam van een Joods oorlogsslachtoffer met daarboven een goudkleurige davidster …

De afgekapte zuilen symboliseren de afgebroken levens van de 15 Joodse inwoners van Drachten die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Met de verschillende lengtes heeft de ontwerper de leeftijden van de slachtoffers aangegeven …

15 Drachtster Stroffelstiennen

Ieder jaar wordt in ons land op de laatste zondag van januari stilgestaan bij de slachtoffers van de Holocaust. De Nationale Holocaust Herdenking (voorheen de Auschwitzherdenking) vindt jaarlijks plaats in Amsterdam. De herdenking bestaat uit een stille tocht vanuit het Amsterdamse Stadhuis naar het Auschwitzmonument in het Wertheimpark.

Op 27 januari 2020 is het 75 jaar geleden dat concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz, hét internationale symbool van de Holocaust, werd bevrijd. Dit alles was voor mij reden om vandaag stil te staan bij de Joden die vanuit Drachten zijn weggevoerd en vermoord. Daarbij heb ik de Drachtster Stroffelstiennen als uitgangspunt genomen …

Stolpersteine (Struikelstenen, Stroffelstiennen), zijn een idee en ontwerp van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, om alle vermoorde Joodse slachtoffers te herdenken en te voorkomen dat ze worden vergeten. In elke steen zijn de naam,  het geboortejaar, de datum en het kamp van overlijden van een door de nazi’s vermoorde Joodse medeburger gegraveerd. De stenen liggen in voetpad of trottoir voor de toenmalige woningen van de slachtoffers.

Drachten had ten tijde van de Tweede Wereldoorlog maar een kleine Joodse gemeenschap. Van de vier Joodse gezinnen, die tijdens de oorlog in Drachten woonden, zijn alle vijftien gezinsleden op transport gesteld en vergast in een vernietigingskamp. Van drie families zijn er geen nabestaanden meer. Er is maar één klein Joods meisje, dat de oorlog heeft overleefd en zij is nog in leven: Hennie Zilverberg. Hennie is de kleindochter van Hinderika Zilverberg-Mozes en is tijdens de oorlog in Drachten en Kollumerzwaag ondergedoken geweest.

Vrijdagochtend heb ik een rondje door het centrum gemaakt om wat foto’s te maken van de 15 Stroffelstiennen die Drachten telt. Beter Wonen is het meest authentieke stukje Drachten en verkeert als enige van de 4 adressen nog in dezelfde staat als in de Tweede Wereldoorlog. Daarom heb ik alleen van deze straat een omgevingsfoto toegevoegd (zie boven) …

Beter Wonen 19

hier woonden:

Hinderika Zilverberg-Mozes
Geboren 18 januari 1890
Gedeporteerd 1943 uit Westerbork
Vermoord op 30 april 1943 in Sobibor

Anna Zilverberg
Geboren 5 maart 1921
Gedeporteerd 1942 uit Westerbork
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Sara Zilverberg
Geboren 19 november 1926
Gedeporteerd 1942 uit Westerbork
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

—–

Stationsweg 113a

hier woonden:

Mozes Turksma
Geboren 26 juli 1885 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 3 september 1942 in Auschwitz

Betje Turksma – Benninga
Geboren 8 januari 1885 te Eenrum
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Dora Jacoba Turksma
Geboren 20 april 1921 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

—–

Kerkstraat 3

hier woonden:

Jacob Turksma
Geboren 9 april 1888 in Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Rosette Turksma – Benninga
Geboren 18 augustus 1886 in Eenrum
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Betsie Mok – Turksma
Geboren 11 september 1923 in Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 9 juli 1943 in Sobibor

David Julius Turksma
Geboren 19 mei 1925 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 28 februari 1943 in Auschwitz

Simon Turksma
Geboren 12 februari 1927 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

—–

Noordkade 106b

hier woonden:

Veronica Esje van Leer – Zwarts
Geboren 5 augustus 1900 te Raalte
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Mozes van Leer
Geboren 20 augustus 1927 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 28 februari 1942 in Auschwitz

Vrougje van Leer
Geboren 8 november 1928 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Dina van Leer
Geboren 9 juni 1932 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Dit mogen we nooit meer laten gebeuren! Laten we attent blijven, giftige monsters steken overal de kop op.

—–

Overige informatie en persoonlijke verhalen over de betreffende personen zijn te lezen op:

Stroffelstiennen voor 15 Joodse Drachtsters

Een skûtsje als blikvanger

Voor het plan om een skûtsje als blikvanger bij de noordelijke toegangsweg tot Drachten te plaatsen heeft de gemeente contact gezocht met Haiko van der Werff, eigenaar van Scheepsbouw O.H. van der Werff, de vroegere werf Buitenstvallaat. Dit is de enige werf in Drachten die zich nog bezig houdt met authentieke zeilschepen . Van der Werff was ook verantwoordelijk voor de restauratie van het skûtsje ‘De Jonge Trijntje’, dat in 1909 door zijn ‘oerpake’ Jan Oebeles werd gebouwd, weer op de werf Buitenstvallaat …

Voor dit project is niet een geschikt skûtsje gevonden dat op één van de Drachtster werven is gebouwd. Die schepen zijn over het algemeen te gewild en te duur. Bovendien moest het een opknapper zijn. Uiteindelijk viel de keuze op de ‘Henderika’, gebouwd in 1914 bij Barkmeijer in Stroobos. Dit skûtsje was jarenlang privé-eigendom …

Het schip is een casco en gaat er in de wintermaanden een paar maanden af om gerestaureerd te worden. Dit gaat een paar jaar duren. Na elke fase komt het schip opnieuw op de rotonde. Op dit moment is Haiko van der Werff op zoek naar een groep enthousiaste mensen die middels een stichting het schip willen adopteren en restaureren. Het is de bedoeling om er gedurende een aantal jaren i.s.m. een school een soort leerwerkproject van te maken. Wanneer de ‘Henderika’ volledig gerestaureerd is zal er vanuit Drachten weer mee worden gevaren …

Een helling op een rotonde

Drachten kent van oorsprong een rijke historie wat betreft de bouw van skûtsjes. Een groot deel van de skûtsjes die tegenwoordig deelnemen aan de wedstrijden van de SKS en de IFKS is afkomstig uit Drachten. Er waren lange tijd vier werven die zich bezig hielden met de bouw van skûtsjes De Piip, De Lange Wyk, ’t Buitenstvallaat en De Dwersfeart

Om Drachten weer te verbinden met de Drachtster skûtsjehistorie van weleer heeft het skûtsje ‘Henderika’ begin september een ligplaats gekregen op het middeneiland van de vernieuwde turborotonde bij Nijtap. Het skûtsje is op een kopie van de oude dwarshelling van de werf Buitenstvallaat geplaatst …

Het skûtsje rust op vier karren, die symbool staan voor de vier Drachtster werven die skûtsjes bouwden. De namen van die werven zijn uitgesneden en verlicht, zodat ze ook in het donker te zien zijn. Aan de ene kant van het skûtsje is blauwe beplanting aangebracht die het water moet voorstellen …

Begin oktober heb ik op een zonnige dag al fotograferend een rondje om de rotonde gemaakt. Morgen rond ik deze serie af met nog wat foto’s en achtergrondinformatie …

– wordt vervolgd –

Een bijzondere scheepshelling

Het is her en der al genoemd in de reacties, de ‘Henderika’ ligt op een scheepshelling. Maar het gaat hier wel om een bijzondere scheepshelling op een speciale plek. Zaterdag en zondag in woord en beeld het hele verhaal erachter …

– wordt vervolgd –

Doopnaam ‘Henderika’

De ‘Henderika’ is een skûtsje van 34 ton met een lengte van 18,38 meter, gebouwd in 1914 op de werf van Tjipke Douwes Barkmeijer in Stroobos …

– wordt vervolgd –

De achtersteven

Het zal intussen duidelijk zijn dat het hier om een scheepshellng en een boot gaat. We gaan naar de achtersteven van de schuit en richten daar de blik via het roer op de fier wapperende pompeblêden van de Friese vlag …

– wordt vervolgd –