Vandaag, 4 mei, is de Nationale Dodenherdenking in Nederland. Geen dag voor frivoliteiten, Daarom heb ik vandaag gekozen voor het verhaal van de inzittenden van één van de vele Wellington-bommenwerpers, die boven Fryslân zijn neergehaald in de Tweede Wereldoorlog. De afdaling naar de grafkelder met de mummies schuift door naar woensdag.
De avond viel vroeg op 3 februari 1943. Boven Engeland steeg een Wellington-bommenwerper op van RAF-basis Lindholme, zijn donkere romp haast onzichtbaar tegen de winterlucht. Aan boord: vijf jonge mannen, allen van Poolse afkomst, vliegend onder Britse vlag. Hun doel lag ver weg, boven Hamburg. Een stad die die nacht opnieuw het dreunen van motoren en het vallen van bommen zou horen. Het toestel, Z1392 met de codenaam SM-O, maakte deel uit van het 301ste Poolse Squadron – een eenheid gevormd door mannen die hun eigen land verloren hadden, maar niet hun wil om te vechten …
Na de aanval keerden ze huiswaarts, over het donkere landschap van Noord-Nederland. Boven de Friese velden werd de stilte bruut doorbroken. Een Duitse nachtjager, gevlogen door Unteroffizier Alois Oost, vond zijn doel. Rond 21.37 uur werd de Wellington geraakt. Wat daarna volgde, duurde slechts minuten …
Het toestel stortte neer tussen Drogeham en Oostermeer. Een enkeling was getuige geweest van wat zich daarboven had afgespeeld. Eén van hen beschrijft later dat het toestel als een weggeworpen fakkel over Drogeham zeilde, om vervolgens te pletter te slaan in een weiland aan de Boskwei (Bosweg), ten oosten van het Bergummermeer.
Vier van de vijf bemanningsleden kwamen om het leven: Eugeniusz Lesisz, Bronisław Kozłowski, Henryk Gzell en Antoni Kowalski. Slechts één man, Roman Seredyn, wist zich met zijn parachute te redden. Zijn vrijheid was van korte duur – al snel werd hij gevangengenomen en afgevoerd naar krijgsgevangenschap …
De doden kregen aanvankelijk een rustplaats dichtbij de plek waar ze vielen, op de begraafplaats van It Heechsân (Hoogzand-Oostermeer). Bijna twintig jaar later, in 1962, werden zij overgebracht naar het Poolse ereveld in Breda, waar zij rusten tussen landgenoten die vochten voor de bevrijding van Nederland. Toch bleef hun verhaal hier verankerd …
Bij de Groene Toren in It Heechsân staat een sobere zwarte steen. Geen groot monument, geen overweldigend eerbetoon — maar stil, vastberaden. De inscriptie is eenvoudig en krachtig:
‘Za waszą i naszą wolność’
Voor uw en onze vrijheid
Vier namen. Eén datum. En een herinnering die zich niet laat wegvagen uit het Friese landschap, waar lucht en aarde elkaar die avond voor altijd hebben geraakt …
Je hebt me wat geleerd! Ik weet dat overbrengen iets Amerikaans is, maar Pools wist ik niet. Ik ken de begraafplaats van Breda, mooie plek. Er liggen zloty’s op de graven, als teken dat iemand aan hen dacht en er was.
Kijk, dat vind ik nou leuk, dat ik jou nog iets kan leren op dat vlak. Ik had geen zloty’s bij me, maar ik heb wel aan die mannen gedacht. De rol van de Poolse geallieerden wordt wel eens wat ondergewaardeerd, denk ik.
Een indrukwekkend verhaal.
Waardig dat ze zijn herbegraven op het ereveld, maar ook mooi dat de verbinding met Fryslân is gebleven.
Dankjewel, het leek me een passend verhaal voor 4 mei.
Ben onder de indruk…
Dat mag, Bertie. Daar is niks mis mee, integendeel!
Het is indrukwekkend om te zien. Daar sta ik ook stil van. Mooie foto’s.
Vandaag Bevrijdingsdag.
Fijne dag.
Dankjewel, gisteren hebben we herdacht, vandaag vieren we feest. Voor jullie ook een fijne Bevrijdingsdag.
Zelfs nu vrede zeldzamer en zeldzamer wordt moeten we al de slachtoffers blijven herdenken. Zij hebben ten slotte hun leven gegeven voor onze vrede
Zo is het maar net. Een beetje respect lijkt me niet te veel gevraagd.
We moeten blijven herdenken
Helemaal mee eens!
Enige moeite heb ik er in deze tijd ook mee. Europa is zich ook alweer aan het bewapenen, de NATO hangt aan een zijden draadje. En drie ouden mannen besluiten om zomaar wat landen aan te vallen.
Ja, de situatie en de stemming zijn allerminst vrolijk en vredelievend momenteel. Maar dat maakt herdenken niet minder belangrijk. In tegendeel, zou ik zeggen.
We moeten blijven herdenken maar soms heb ik daar moeite mee met het oog op wat er nu in de wereld gebeurt. Het stopt nooit meer. Zoveel mensen alleen al voor onze vrede gestorven zoals deze jongens.
Mee eens, het ziet er momenteel aan alle kanten niet goed uit. De wereldvrede zullen wij niet meer meemaken, vrees ik. Maar dat maakt het herdenken niet minder belangrijk. In tegendeel, zou ik zeggen.
very poignant. There were free Poles who fought alongside Canadians.
That is correct, they also fought side by side in our country. The role of the Polish allies is sometimes somewhat underemphasized.
Om stil van te worden… 😞
Zo is het. 🙏
en toch heeft men er niet de nodige lessen uit getrokken Jan
wat een geweld in onze wereld
Het lijkt steeds erger te worden. De wereldvrede gaan helaas wij niet meer meemaken, Willy.
En zo is er die mooie herdenking van jou over wat we niet mogen vergeten.
Voor mezelf is vandaag vooral de dag dat ik de verjaardag van mijn moeder niet meer kan vieren….
En zo heeft ieder zijn eigen gedachten op zo’n dag. De dag dat ik de verjaardag van mijn moeder niet meer kan vieren, had ik vorige week al.
Om nooit te vergeten. Goed dat je erover schrijft.
Er kunnen nooit teveel verhalen over verteld worden.
Heel interessant wat je hier schrijft.
Dankjewel.
Goed dat je hierover schrijft.
Vredelievende groet,
De rol van de Poolse geallieerden is wel eens wat onderbelicht.
Stille groet
Hopelijk is dit ook echt nooit meer voor ons westen…
Het mag overal gedaan zijn met het wapengekletter, wat mij betreft.
Een indrukwekkende realiteit die nog niet gestopt is….
Nee, dat gaat helaas nog altijd door. En ik vrees dat het nooit zal veranderen.
Indrukwekkend!
Vriendelijke groet Ria 🍀☀️✨🦤🦉🪶🦆🦅🐞🐾🦫🦔🦡🦦🦋🌳🍃
Dankjewel.