Het kruithuisje

Bij het hoogwater-kanon van Blankenham staat aan de voet van de oude zeedijk een klein gebouwtje. Het is een in 1991 gebouwde replica van het originele kruithuisje, waarin in vroeger jaren het kruit voor het hoogwater-kanon werd bewaard …









Het is een bakstenen gebouwtje dat met rode dakpannen is belegd. Het kruithuisje heeft een bijzondere bouwconstructie. Het houten zadeldak ligt min of meer los en in de muren zitten grote ronde gaten. Bij een eventuele explosie zou het dak omhoog vliegen en de lucht uit de gaten ontsnappen. Zo zou schade in de directe omgeving door rondvliegend puin kunnen worden voorkomen …









Het kruithuisje is vrij toegankelijk voor bezoekers. Zodra de deur wordt geopend staat men in een klein portaaltje. Een tweede ruimte wordt afgeschermd door een gesloten glazen deur, daarachter bevindt zich een manshoge vitrine of een mini-museum …









Achter die glazen deur bevinden zich stormlampen, een kruitvat, kruitzakjes en andere attributen die herinneren aan de overstroming van 1825. Het kruithuisje is een gemeentelijk monument …








Het hoogwater-kanon

Gisteren schreef ik al kort iets over de dijkdoorbraken en overstromingen, die er in vroeger jaren met een zekere regelmaat plaatsvonden langs de Zuiderzeekust. Als getuige daarvan zijn er op diverse plaatsen langs de oude zeedijk tussen het huidige Overijssel en Flevoland nog altijd kleine en grotere waterpartijen te zien. Deze zogenaamde kolken zijn de overblijfselen van dijkdoorbraken. Aan de zuidkant van het voormalige Zuiderzeedorp Blankenham kwamen we dinsdag langs één van de grotere kolken …









In 1776 en 1825 vonden twee grote overstromingen plaats, die grote vernielingen aanrichtten langs de kust van Overijssel en zuidwest Fryslân. In de winter van 1825 was er een combinatie van een noordwester storm, springtij en een hoge waterstand van rivieren en Zuiderzee. In de nacht van 3 op 4 februari kwam het water zo opzetten, dat het in Lemmer door verscheidene straten en stegen spoelde. ’s Avonds om zes uur waren mijn geboortedorp Echten en Oosterzee door het water helemaal van de buitenwereld afgesloten. Tussen Lemmer en Schoterzijl waren verscheidene doorbraken, waarvan men een gedeelte nu nog in het landschap kan terugvinden. De zeedijk bij Blankenham bezweek op zes plaatsen, zodat het veen- en moerasland bij Giethoorn en de Weerribben geheel blank kwam te staan. Boerderijen en huizen werden ondermijnd of stortten in, en bruggen en dammen spoelden weg …









Om voor toekomstige rampen gewaarschuwd werden er tussen Vollenhove en Kuinre een aantal kanonnen geplaatst. De kanonnen werden bediend door leden van de dijkwacht. De kanonniers dienden bij dreigend hoog water de bevolking te waarschuwen, door eenmaal een schot af te vuren. Tweemaal betekende een dreigende dijkdoorbraak en driemaal betekende ‘wegwezen, want de dijk is doorgebroken’. In 1928 schoot de kanonnier van der Linde voor het laatst met dit kanon …









Bij Blankenham werden twee kanonnen gestationeerd, één van die kanonnen staat nog steeds aan de Blokzijlerdijk. Het kanon, een zogenaamde twaalfponder van gietijzer, is in 1817 gegoten in de Lambert Sevart wapenfabriek in Luik. Het tweede kanon is door het Waterschap Vollenhove aan Museum Schokland geschonken …









Bron: De ramp van 1825



De kerk aan de kolk

Na ons bezoek aan de bollenvelden bij Bant zijn we via Luttelgeest, Blankenham en Baarlo deels over de oude Zuiderzeedijk terug gereden in de richting van de Weerribben. Die oude zeedijk vormt de grens tussen het oude en het nieuwe land, tussen Overijssel en Flevoland. Voordat de Noordoostpolder werd aangelegd, beukte de Zuiderzee hier regelmatig tegen de dijk, die het achterliggende land moest beschermen …









Op diverse plaatsen zijn aan de noordoostelijke kant van de dijk kleine en grotere waterpartijen te zien. Deze zogenaamde kolken zijn de overblijfselen van dijkdoorbraken. Door het rondkolkende water zijn diepe gaten ontstaan, tot wel 10 meter diep. Bij het doorbreken van de dijk was de kracht van het water vaak zo groot, dat de dijk niet meer te dichten was. Om de kolk werd dan een nieuw stuk dijk aangelegd, vandaar ook dat de dijk voortdurend van links naar rechts door het land slingert. Wat nu nog resteert zijn vaak kleine, diepe poelen …









Aan één van die kleinere kolken achter de dijk staat de uit 1892 daterende kerk van Blankenham. Daar hebben we even korte tussenstop gemaakt om wat foto’s te maken. Aan deze foto’s is goed te zien wat een een beetje zonlicht bij wisselend bewolkt weer kan doen …








It Eilân onder water

Donderdag rond het middaguur werd door Wetterskip Fryslân het besluit genomen om It Eilân-Oost en een tweede retentiepolder onder water te zetten. Retentiepolders zijn gebieden aan de boezem, die ingericht zijn om op gecontroleerde wijze oppervlaktewater in te laten en om dit water tijdelijk te bergen. Om overstromingen in bewoonde gebieden te voorkomen worden deze polders ingezet bij hoge boezemwaterstanden …

Voor mijn fotomaatje en mij was dat aanleiding om donderdagmiddag even een kijkje te nemen op It Eilân. Terwijl we daar waren, zagen we in de verte een groepje mensen bij het waterinlaatkunstwerk van Fryslân’s eerste retentiepolder. Waarschijnlijk waren medewerkers van het waterschap op dat moment bezig om de waterinlaat open te zetten. We hebben nog even overwogen om daar te gaan kijken hoe het water de polder in zou stromen, maar de naderende bui weerhield ons van dat plan.  En dat was achteraf bekeken maar goed ook …

Ik heb wel een filmpje gevonden, waarop te zien is hoe het water donderdagmiddag de polder in stroomde:

Omdat het volgens het waterschap naar schatting 24 uur zou duren, voordat de polder gevuld zou zijn met water, ben ik vrijdagmiddag opnieuw naar It Eilân gereden. Hieronder volgt een aantal foto’s waarop de verschillen tussen de donderdag en de vrijdag te zien zijn vanaf ongeveer dezelfde standpunten …

Donderdagmiddag, 14:04 uur:

Vrijdagmiddag, 13:55 uur:

Donderdagmiddag, 14:05 uur:

Vrijdagmiddag, 14:00 uur:

Donderdagmiddag, 14:12 uur:

Vrijdagmiddag, 14:11 uur:

Ik ben begonnen met een kaartje, en ik eindig ermee. Het gebied met de gele rand is de retentiepolder It Eilân-Oost, het gebied met de blauwe rand is de polder De Burd. Bij de Burd is donderdag een dijk doorgebroken, over een lengte van 200 meter stroomde water de polder in. Bewoners van het gebied hebben vervolgens het dringende advies gekregen om de polder te verlaten.

De waterstand in Fryslân blijft tot na het weekend gevaarlijk hoog, omdat er nog steeds niet afgestroomd kan worden naar de Waddenzee. De drie retentiepolders (It Eilân-Oost, de Soestpolder bij Burgum en een zandwinpunt bij Mildam) doen intussen hun werk, aldus het waterschap. Mede door inzet van It Eilân East als retentiegebied is het waterpeil op de boezem bij Grou met 2 centimeter gezakt, en dat kan net genoeg zijn om de grootste druk van de dijken en kaden af te halen …

De actuele stand van zaken is, dat het waterpeil van de Friese boezem is gezakt naar -34 NAP. Het streefpeil is -52 NAP, dus de situatie is nog steeds spannend. Zaterdagochtend zijn 100 medewerkers van Wetterskip Fryslân en collegawaterschappen uit heel Nederland het gebied in getrokken om herstelwerk aan de kades te doen.

Vrijdag 6 januari is 700 kilometer kade geïnspecteerd op verweking. Een kade die verweekt is, is verzadigd met water en moet gesteund worden door zand aan te brengen aan de voet. Dit gebeurt met kranen. De verwachting is dat de meeste herstelwerkzaamheden vandaag worden afgerond. Wat vandaag niet klaar komt, wordt zondag aangepakt.

Medewerkers van waterschappen uit heel Nederland zijn gisteren en vandaag naar Fryslân afgereisd om Wetterskip Fryslân te helpen bij het inspecteren van de kades. De hulp komt van de waterschappen Scheldestromen, Zuiderzeeland, Rijnland, Delfland, Aa en Maas, , Rivierenland, Rijn en IJssel, Schieland en de Krimpenerwaard, Stichtse Rijnland en Waternet.

Hulde voor al die noeste werkers!