Stampende stoommachines

Vandaag mogen we weer eens naar de stembus. Ditmaal mogen we proberen om de Provinciale Staten een kleurtje en smoel te geven voor de komende vier jaar. Indirect geven we daarmee ook invulling aan de Eerste Kamer, want de leden daarvan worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten …

Woudagemaal (1)

In deze tijd van klimaatverandering is het minstens zo belangrijk dat we vandaag ook een stem kunnen uitbrengen voor het bestuur van de diverse waterschappen. In Fryslân gaat het daarbij om Wetterskip Fryslân dat met enkele honderden gemalen zorgt voor de Friese waterhuishouding. Hot item is hier de discussie rond het grondwaterpeil in het Friese veenweidegebied. De boeren hebben graag een lage waterstand, zodat ze met hun zware machines het land op kunnen; natuur- en milieubelangen vragen echter om een verhoging van de grondwaterstand …

Woudagemaal (2)

In het kader van de waterschapsverkiezingen plaats ik vandaag een fotoserie van het 99 jaar oude Woudagemaal bij Lemmer, het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld. Hoewel het Wetterskip onlangs bij de Waddenzee een groot nieuw gemaal in gebruik heeft genomen, moest het Woudagemaal anderhalve week geleden weer onder stoom worden gebracht om Fryslân droog te houden. Zonder dit pareltje der techniek zouden we hier in tijden van natte overvloed nog altijd geen droge voeten houden.   …

Gemaal Fjouwer Kriten

Het Tripgemaal dat mijn weblog de afgelopen dagen sierde, hoeft tegenwoordig in feite alleen nog maar mooi te zijn. Het wordt beoordeeld op zijn uiterlijk en niet op zijn maalvaardigheid. En dat is maar goed ook, want malen is er niet meer bij voor het Tripgemaal …

Het zware werk is in 1976 overgenomen door het gemaal Fjouwer Kriten, dat een kilometer zuidelijker aan De Deelenweg staat. Deze foto’s en de close-ups van gisteren heb ik gemaakt vanaf de Hooivaartsweg.

Het is een stuk minder mooi om te zien dan het Tripgemaal, het is eerder eenvoudig en degelijk. Gemaal Fjouwer Kriten heeft de beschikking 3 schroefpompen met een capaciteit van 200 m³, daarmee kan het gemaal 600 m³ per minuut pompen. Daar valt niet tegenop te drinken, maar het houdt de polder wel droog …

En nu maar hopen dat de Friese gemalen voorlopig tot laten we zeggen tot eind februari stil staan, want dat zou betekent dat er zicht is op een mooie lange winterperiode met een goede kans op schaatstochten op natuurijs.

Sluis 1 en de weg van ’t water

Nog even een foto van de sluis en de sluiswachterswoning vanaf het plekje aan de westkant van Sluis I in de Tjonger bij Nieuwehorne (kaartje Google Maps), waar we gisteren waren gebleven,  daarna neem ik jullie via de bypass mee terug naar de andere kant van het sluiscomplex …

130108-1453x

De foto’s spreken eigenlijk voor zich en behoeven weinig toelichting, dat geeft mij mooi de gelegenheid om antwoord te geven op een vraag die Marylou, ook wel bekend als Natuurfreak, gisteravond stelde. Bij het zien van al dat stromende en bruisende water in de bypass bij de sluis merkte Marylou op: “Aan waterwegen en sluisjes hebben jullie geen nood. Mooi om naar te kijken op je foto’s Jan. Maar als het blijft regenen waar moet dan al dat water naar toe?”

130108-1503x

Alle water dat in Fryslân terecht komt, ongeacht of dat nu regenwater is of water dat afkomstig is van hoger gelegen gebieden in Drenthe, komt uiteindelijk via natuurlijke stroming of bemaling terecht op de Friese boezem. Daartoe staan er in Fryslân enkele honderden gemalen die het water afvoeren naar de Friese boezem. Die Friese boezem is een aaneengesloten stelsel van meren, kanalen en kleinere vaarten in Fryslân en is gelegen tussen Lemmer in het zuidwesten en Dokkumer Nieuwe Zijlen in het noordoosten van de provincie. Het gebied zit ingeklemd tussen het IJsselmeer, de Waddenzee en het Lauwersmeer. De oppervlakte van de Friese boezem is ca. 15.000 hectare. Er wordt door het Wetterskip Fryslân naar gestreefd om het peil op de Friese boezem gedurende het gehele jaar is op -0,52 m N.A.P. houden …

130108-1430x

Om de waterstand op peil te houden, wordt het water uiteindelijk afgevoerd naar het IJsselmeer en de Waddenzee. Eeuwenlang werd het overtollige Friese boezemwater afgevoerd met windmolens en door het openen van de sluizen naar de Zuiderzee en de Waddenzee. In de loop van de 19e eeuw werd het afvoeren van het water steeds problematischer door het dalen van de veengrond. De bouw van het ir. Wouda stoomgemaal bij Lemmer was een grote sprong voorwaarts voor de waterbeheersing in onze waterrijke provincie …

130108-1504x
Tegenwoordig zijn het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren en de R.J. Cleveringsluizen bij Lauwersoog belangrijk voor het afvoeren van het water. Tot de bouw van het Hooglandgemaal in 1966 werd het water door het stoomgemaal Woudagemaal op het IJsselmeer geloosd. Het Woudagemaal wordt nu nog slechts ingezet bij zeer hoge waterstanden van de Friese boezem. Zowel begin januari als eind december 2012 is het Woudagemaal enige dagen onder stoom geweest om het overtollige water af te voeren, omdat de moderne gemalen bij extreem hoog water onvoldoende capaciteit hebben om Fryslân droog te houden. In tijden van grote droogte kan er vanuit het IJsselmeer water worden binnen gelaten om de Friese boezem op peil te houden  …

130108-1428x

Met het oog op steeds vaker voorkomende extreme situaties met hoog water heeft het Wetterskip Fryslân een aantal polders zo ingericht dat ze als extra waterberging kunnen dienen. Als het water niet snel genoeg kan worden afgevoerd naar IJsselmeer of Waddenzee, kunnen deze polders tijdelijk onder water worden gezet om wateroverlast in bewoonde gebieden te voorkomen. In januari 2012 zijn enkele van deze zgenaamde retentiepolders voor het eerst onder water gezet. Op 7 januari 2012 heb ik verslag gedaan van het onder water zetten van de retentiepolder It Eilân ten westen van Drachten …

130108-1423x

Andere maatregelen die momenteel worden genomen om Fryslân droog te houden, zijn o.a. de bouw van nieuwe en de vervanging van oude gemalen. Daarnaast wordt al een paar jaar op diverse plaatsen in de provincie gewerkt aan het verhogen van de kaden en dijken om te voorkomen dat het water op ongewilde plaatsen de polder in stroomt. Om ook op langere termijn de veiligheid in Fryslân en Groningen te kunnen garanderen, wordt al jaren gesproken over de bouw van een nieuw gemaal bij Lauwersoog. Voorlopig is de financiering daarvan echter nog niet rond …

130108-1422x

Hopelijk heb ik je vraag hiermee naar tevredenheid beantwoordt, Marylou. En zo niet … (vervolg)vragen staat vrij.   🙂

It Eilân onder water

Donderdag rond het middaguur werd door Wetterskip Fryslân het besluit genomen om It Eilân-Oost en een tweede retentiepolder onder water te zetten. Retentiepolders zijn gebieden aan de boezem, die ingericht zijn om op gecontroleerde wijze oppervlaktewater in te laten en om dit water tijdelijk te bergen. Om overstromingen in bewoonde gebieden te voorkomen worden deze polders ingezet bij hoge boezemwaterstanden …

Voor mijn fotomaatje en mij was dat aanleiding om donderdagmiddag even een kijkje te nemen op It Eilân. Terwijl we daar waren, zagen we in de verte een groepje mensen bij het waterinlaatkunstwerk van Fryslân’s eerste retentiepolder. Waarschijnlijk waren medewerkers van het waterschap op dat moment bezig om de waterinlaat open te zetten. We hebben nog even overwogen om daar te gaan kijken hoe het water de polder in zou stromen, maar de naderende bui weerhield ons van dat plan.  En dat was achteraf bekeken maar goed ook …

Ik heb wel een filmpje gevonden, waarop te zien is hoe het water donderdagmiddag de polder in stroomde:

Omdat het volgens het waterschap naar schatting 24 uur zou duren, voordat de polder gevuld zou zijn met water, ben ik vrijdagmiddag opnieuw naar It Eilân gereden. Hieronder volgt een aantal foto’s waarop de verschillen tussen de donderdag en de vrijdag te zien zijn vanaf ongeveer dezelfde standpunten …

Donderdagmiddag, 14:04 uur:

Vrijdagmiddag, 13:55 uur:

Donderdagmiddag, 14:05 uur:

Vrijdagmiddag, 14:00 uur:

Donderdagmiddag, 14:12 uur:

Vrijdagmiddag, 14:11 uur:

Ik ben begonnen met een kaartje, en ik eindig ermee. Het gebied met de gele rand is de retentiepolder It Eilân-Oost, het gebied met de blauwe rand is de polder De Burd. Bij de Burd is donderdag een dijk doorgebroken, over een lengte van 200 meter stroomde water de polder in. Bewoners van het gebied hebben vervolgens het dringende advies gekregen om de polder te verlaten.

De waterstand in Fryslân blijft tot na het weekend gevaarlijk hoog, omdat er nog steeds niet afgestroomd kan worden naar de Waddenzee. De drie retentiepolders (It Eilân-Oost, de Soestpolder bij Burgum en een zandwinpunt bij Mildam) doen intussen hun werk, aldus het waterschap. Mede door inzet van It Eilân East als retentiegebied is het waterpeil op de boezem bij Grou met 2 centimeter gezakt, en dat kan net genoeg zijn om de grootste druk van de dijken en kaden af te halen …

De actuele stand van zaken is, dat het waterpeil van de Friese boezem is gezakt naar -34 NAP. Het streefpeil is -52 NAP, dus de situatie is nog steeds spannend. Zaterdagochtend zijn 100 medewerkers van Wetterskip Fryslân en collegawaterschappen uit heel Nederland het gebied in getrokken om herstelwerk aan de kades te doen.

Vrijdag 6 januari is 700 kilometer kade geïnspecteerd op verweking. Een kade die verweekt is, is verzadigd met water en moet gesteund worden door zand aan te brengen aan de voet. Dit gebeurt met kranen. De verwachting is dat de meeste herstelwerkzaamheden vandaag worden afgerond. Wat vandaag niet klaar komt, wordt zondag aangepakt.

Medewerkers van waterschappen uit heel Nederland zijn gisteren en vandaag naar Fryslân afgereisd om Wetterskip Fryslân te helpen bij het inspecteren van de kades. De hulp komt van de waterschappen Scheldestromen, Zuiderzeeland, Rijnland, Delfland, Aa en Maas, , Rivierenland, Rijn en IJssel, Schieland en de Krimpenerwaard, Stichtse Rijnland en Waternet.

Hulde voor al die noeste werkers!

Retentiepolder It Eilân

Terwijl ik mijn weg over het Kuierpaad op It Eilân vervolgde, begon me na verloop van tijd het gevoel te bekruipen dat er iets niet helemaal goed ging …

Aangekomen bij de picknicktafel bij de drie bomen stond ik inderdaad voor een probleem: een brede vaart versperde me de weg naar de molen. Blijkbaar had ik van het Kuierpaad linksaf moeten slaan om elders een bruggetje te nemen, want de molen staat niet op het oostelijk, maar op het westelijke deel van It Eilân. Er lag weliswaar nog een laagje ijs op de vaart, maar het leek me niet wijs om de draagkracht daarvan te testen …

Het was duidelijk dat ik de molen vandaag niet zou bereiken, want de omweg die ik daarvoor vanaf dit punt zou moeten maken, was wat teveel van het goede voor mijn benen. Dat stelt me wel in de gelegenheid om op dit moment het een en ander te vertellen over It Eilân. Op It Eilân, dat beheert wordt door It Fryske Gea – de provinciale vereniging voor natuurbescherming in Fryslân – wordt niet meer geboerd. Het oostelijk deel van It Eilan is ongeveer 88 hectare groot en is in ’t kader van de herinrichting ingericht als natuurgebied. Het combineert de functie van weidevogelbroedgebied in het voorjaar en fouragegebied voor ganzen in de winter.

Ook in Fryslân wordt hard gewerkt om in de pas te blijven met de klimaatverandering. Om ervoor te zorgen dat we in tijden van grote hoeveelheden neerslag droge voeten houden, heeft Wetterskip Fryslân ongeveer 920 poldergemalen, drie zeegemalen (waaronder het beroemde Woudagemaal), twee boezemgemalen en bijna 4.000 stuwen tot zijn beschikking. Voor het transport van water heeft Wetterskip Fryslân zo’n 5.000 km hoofdwatergang in beheer. Daarnaast is er een stelsel van ongeveer 20.000 km schouwsloten dat door eigenaren van aanliggende percelen wordt onderhouden.

Het oostelijk deed van It Eilan is de eerste retentiepolder in de provincie Fryslân. Dit is een gebied aan de boezem (het stelsel van met elkaar in open verbinding staande meren, vaarten, kanalen en sloten) dat er voor is ingericht om op gecontroleerde wijze overtollig boezemwater in te laten. Het is de bedoeling dat in Fryslân voor 2030 in totaal 700 ha wordt ingericht als retentiepolder …

Bij wateroverlast kan er ongeveer 500.000 kubieke meter water worden geborgen, dat binnen 24 uur via een waterinlaatkunstwerk (1) in de polder loopt. Om het water binnen het bergingsgebied te houden, is een nieuwe winterkade van ongeveer 1.500 meter aangelegd. Als de wateroverlast afneemt kan het water via een uitlaatkunstwerk (2) weer afstromen naar de winterpolder, waarna het kan worden teruggepompt naar de Friese boezem …

Van die in- en uitlaatkunstwerken (zie foto boven) is weinig te zien, omdat ze zijn weggewerkt in de winterkade en omdat het zicht op de lagere delen wordt ontnomen door riet en water. Vanaf het inlaatkunstwerk heb je een mooi zicht over de polder …

Om het verhaal van de bijna 115 jaar oude ‘De Roek’ – de grootste spinnekopmolen van Fryslân – te vertellen, zal ik nog wel eens op herhaling moeten. Ik weet nu in elk geval waar ik langs moet om bij de molen te komen. Of het zal lukken om de molen tegen die tijd te bereiken is nog maar de vraag, want het is nog een flink stuk lopen, en ik geloof niet dat er een mooi geëffend Kuierpaad naar toe loopt. Voor nu was het mooi geweest. Nog even een blik op het uitlaatkunstwerk …

En dan terug over het Kuierpaad, langs de boerderij …

En tot slot over de tijdelijke brug terug naar de auto …