Een nieuw gemaal

Februari was nat, maar maart doet tot dusver ook weer lekker mee wat de hoeveelheid neerslag betreft. Hier in Fryslân valt het overigens nog mee de laatste dagen …

Om in de pas te blijven met de klimaatverandering wordt er overal hard gewerkt aan de opwaardering van bestaande gemalen en de bouw van nieuwe gemalen. Aan de Bûtendiken tussen Smalle Ee en De Veenhoop heeft Wetterskip Fryslân onlangs een nieuw gemaal met een vispassage in gebruik genomen …

Het nieuwe Noordergemaal pompt het water vanuit de door ’t laag geleden polderland lopende vaart het Krûme Gat een paar meter omhoog in de richting van de Wijde Ee …

Op de bovenstaande foto zie je het nieuwe gemaal met daarachter het lager geleden Krûme Gat. De onderstaande foto’s tonen de toch al waterrijke plek waar al dat water naar toe wordt gepompt. Daar kan nog best wat bij …

Met Tijmen bij de Elfstedenbrug

Terwijl we Hegebeintum achter ons lieten, kwamen Tijmen en ik er al pratend achter dat de dag tot nu toe eigenlijk steeds iets met water te maken had gehad. Om de dag in stijl te eindigen, stelde ik voor om op weg terug naar huis nog even een tussenstop te maken bij het Elfstedenmonument dat is aangebracht op de Canterlandse brug (kaartje Google maps). Daar waren we weliswaar allebei al eens geweest, maar Tijmen vond het een prima plan …

Wat zou het mooi zijn om de deelnemers aan een volgende Elfstedentocht hier nog eens onder door te zien gaan. Maar de klimaatopwarming maakt die kans er helaas niet groter op. Te voet viel het ook al niet mee om eronder door te gaan, een deel van het vlonderpad was verdwenen. Nadat ik had verteld dat de andere kant van de brug in afwachting van de volgende tocht nog leeg was, liet Tijmen zich niet door de verdwenen planken weerhouden om even te kijken of dat nou wel echt zo was …

Nadat hij droog terug was gekomen, kon hij bevestigen dat ik gelijk had. Geen zoete koek meer voor deze jongeman, eerst even factchecken, luidt het devies.   😉

Op weg terug naar de auto hebben we nog even gekeken hoe de grijper bij het gemaal zijn werk deed en alle vuil voor het hekwerk weg viste, zodat het water kan blijven stromen …

Een half uurtje later kon ik Tijmen weer veilig thuis droppen. We vonden het allebei een mooi en gezellig uitje, dat zeker voor herhaling vatbaar is. We hebben afgesproken om de draad volgend voorjaar weer op te pakken.

Gemaal Fjouwer Kriten

Het Tripgemaal dat mijn weblog de afgelopen dagen sierde, hoeft tegenwoordig in feite alleen nog maar mooi te zijn. Het wordt beoordeeld op zijn uiterlijk en niet op zijn maalvaardigheid. En dat is maar goed ook, want malen is er niet meer bij voor het Tripgemaal …

Het zware werk is in 1976 overgenomen door het gemaal Fjouwer Kriten, dat een kilometer zuidelijker aan De Deelenweg staat. Deze foto’s en de close-ups van gisteren heb ik gemaakt vanaf de Hooivaartsweg.

Het is een stuk minder mooi om te zien dan het Tripgemaal, het is eerder eenvoudig en degelijk. Gemaal Fjouwer Kriten heeft de beschikking 3 schroefpompen met een capaciteit van 200 m³, daarmee kan het gemaal 600 m³ per minuut pompen. Daar valt niet tegenop te drinken, maar het houdt de polder wel droog …

En nu maar hopen dat de Friese gemalen voorlopig tot laten we zeggen tot eind februari stil staan, want dat zou betekent dat er zicht is op een mooie lange winterperiode met een goede kans op schaatstochten op natuurijs.

Domela’s muur

Zoals ik gisteren al schreef, toonde voormalig eigenaar Thom Mercuur (1940 – 2016) in de expositieruimte van het Tripgemaal o.a. gebruiksvoorwerpen, foto’s, boeken, etc. die de turfwinning en de slechte sociale leefomstandigheden in deze streek weer in herinnering brachten. Daarvan is ook vandaag de dag aan de buitenzijde van het gemaal nog wat terug te zien. Daarom ben ik via de verderop gelegen brug naar de overkant van de Heafeart gereden.

Aan de zuidgevel van het gebouw kijkt het stilistische portret van de Nederlands politicus, sociaal-anarchist, en antimilitarist Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846 – 1919) nog steeds uit over het polderland. Domela Nieuwenhuis geldt als één van de oprichters van de socialistische beweging in Nederland. Ook was hij de oprichter van het tijdschrift Recht voor Allen

Domela was in Nederland populair door zijn optredens bij stakingen van ambachtslieden, maar zeker ook bij die van de veenarbeiders. In veel arbeiderswoningen was een foto van hem te vinden. Omdat hij opkwam voor de Friese veenarbeiders, kreeg hij de bijnaam Us Ferlosser

Tot zover het hier al eerder besproken portret van Domela. Dan nu nog iets wat ik nog niet eerder onder de aandacht heb gebracht. Of ze een bepaalde betekenis hebben, weet ik niet, maar op de zijdeuren van het gemaal staan al jaren een paar ezeltjes geschilderd. En wat hier tot slot nog opvallend is: de bovengrondse bedrading met de ‘isolatiepotjes’ bovenin de palen aan de rechterkant van de weg, zoals ik ze nog ken uit mijn kinderjaren …

Ik sluit dit logje over Us Ferlosser ook nu maar weer af met “De Internationale”, ditmaal in een uitvoering van Rob van de Meeberg. Want de strijd is nog altijd niet gestreden …

Het Tripgemaal

Het uit 1876 daterende Tripgemaal staat aan de spiegelende Heafeart (Google Maps) bij Gersloot. Althans, dat heb ik tot voor kort altijd gedacht. Maar sinds 2013 staat het Tripgemaal formeel in de buurtschap Gersloot-Polder. In 2013 zijn – op initiatief van het lokale Plaatselijk Belang – witte plaatsnaamborden geplaatst. “Het dorp Gersloot-Polder heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het daarom sindsdien ‘in’ Gersloot,” aldus de hier vaak reagerende Frank van den Hoven op de pagina over Gersloot-Polder op zijn website www.plaatsengids.nl

Het gemaal is vernoemd naar de familie Trip die drie generaties lang de machinisten van het gemaal waren. Samen met de bijbehorende machinistenwoning vormt het gemaal een rijksmonument. In 1988 is het leegstaande gemaal gekocht door Thom Mercuur (kunstverzamelaar, kunsthandelaar, galeriehouder, curator, uitgever en museumdirecteur). Hij heeft het complex indertijd verbouwd en ingericht als tentoonstellingsruimte en woonhuis. Mercuur toonde hier gebruiksvoorwerpen, foto’s, boeken, etc. die de turfwinning en de slechte sociale leefomstandigheden weer in herinnering brachten. Op dat laatste kom ik hier morgen nog even terug, wanneer we de blik op de zijkant van het gemaal richten …


– wordt vervolgd –

Gesluierd gemaal

Voordat ik iets vertel over het gemaal, moet er eerst maar eens even iets worden rechtgezet, lijkt me. Er waren een paar mensen die het idee hadden dat de foto van gisteren op de kop stond. Maar niets is minder waar natuurlijk. De weerspiegeling in een sloot of kanaal geeft gewoon altijd een omgekeerd beeld van de werkelijkheid.

Maar sommige weerspiegelingen zijn zo mooi, dat ze ook verticaal omgedraaid weer mooi zijn. Deze weerspiegeling van het Tripgemaal lijkt me daar een mooi voorbeeld van. Zo lijkt ’t wat een gesluierd gemaal. En voor de duidelijkheid: dit is dezelfde foto als gisteren, maar dan nu ècht op zijn kop …

– wordt vervolgd –

Watergemaal A.F. Stroïnk

De ‘poldermonsters’ die we hier gisteren het water in zagen duiken maken onderdeel uit van het uit 1919 daterende ‘gemaal A.F. Stroïnk‘ aan de oude Zuiderzeedijk bij Vollenhove. Door deze enorme buizen wordt het teveel aan water uit het achterliggende polderland afgevoerd naar het IJsselmeer, het zijn geen waterinlaten, zoals Sjoerd veronderstelde, maar wateruitlaten …

161123-1417x

Het gemaal Stroïnk is het grootste gemaal van het Waterschap Reest & Wieden en regelt het peil op de boezem (waterbergingsgebied) van Noordwest-Overijssel en Zuidwest-Drenthe. De totale oppervlakte van dit gebied is ruim 50.000 hectare en kent een hoogteverschil van +14 NAP bij Vledder tot 2 meter onder NAP. Bij het peilbeheer dient het waterschap rekening te houden met verschillende, vaak conflicterende belangen van akkerbouw, veeteelt en natuur. Sinds 1997 is er bij het gemaal ook een waterinlaat aangebracht, zodat er ook voor gezorgd kan worden dat een watertekort in het verzorgingsgebied van het waterschap Reest en Wieden kan worden aangevuld met kwalitatief goed water. …

161123-1409x

Vanwege de mooie strakke lijnen van dit opvallende vroeg twintigste eeuwse bouwwerk nodigt het mij bij stil weer eigenlijk elke keer wanneer we er langs komen uit om er een paar weerspiegelingsfoto’s van te maken …

161123-1402x

Tot slot nog even een paar cijfers m.b.t. het Stroïnkgemaal. Het gemaal heeft een capaciteit van 3400 m³ per minuut, dat is 3,4 miljoen liter water, oftewel een zwembad van 50 meter lang, 30 meter breed en 2.30 meter diep. Een te hoge waterstand kan daarmee vrij snel worden aangepast.