Herdenkingsdag voor de Holocaust

Voorbereiding en publicatie van de herdenking van de Holocaust en het daar schijnbaar al dagenlang bij horende grijze weer hebben me in een wat sombere stemming gebracht. Daarom neem ik jullie vandaag in het kader van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust nog even mee naar het Van Haersmapark in Drachten …

Aan de rand van de waterpartij vooraan in het park staan de Drachtster oorlogsmonumenten gegroepeerd. Op de foto hieronder staan van links naar rechts het Joods monument, het zigeunermonument en scheef daarachter het oorspronkelijke monument ter nagedachtenis aan Drachtster 16 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen …

Behalve de Joden werden ook de zigeuners op systematische door de nazi’s vervolgd en vermoord. Het Drachtster zigeunermonument is een schepping van beeldhouwster Roelie Woudwijk. Het stelt een woonwagen voor waar een breuk in zit. Dit symboliseert de breuk die geslagen is in het leven van de zigeuners. De ronde sokkel waarop het beeld rust verbeeldt de wereldbol, die symbool staat voor reizende volkeren over de wereld.

Het zigeunermonument is op 18 januari 2007 onthuld, ter nagedachtenis aan de zeven leden van de Romafamilie Mirosch, die in 1944 werden gedeporteerd en in concentratiekamp Auschwitz werden vermoord. Het zigeunermonument staat tevens symbool voor alle Sinti en Roma die in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en vermoord …

Naast het zigeunermonument staat het Joods monument. De granieten sculptuur is ontworpen door de Drachtster journalist Hotze Rusticus – Aafjes’ vader – en bestaat uit 15 afgekapte zuilen van verschillende lengtes. Op elke zuil staat de naam van een Joods oorlogsslachtoffer met daarboven een goudkleurige davidster …

De afgekapte zuilen symboliseren de afgebroken levens van de 15 Joodse inwoners van Drachten die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Met de verschillende lengtes heeft de ontwerper de leeftijden van de slachtoffers aangegeven …

Fallen foar Frijdom en Rjocht

Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij de Nederlandse oorlogsslachtoffers. Allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, en daarna in oorlogssituaties en bij vredesoperaties …

150423-1307xx

Het oorlogsmonument in het Van Haersmapark in Drachten (gemeente Smallingerland) bestaat tegenwoordig uit een driedelige beeldengroep (foto boven). In 1955 werden er een wit kruis en een gemetselde muur in het park geplaatst ter nagedachtenis aan 16 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen …

150423-1316xx

Op de muur is een stenen gedenkplaat aangebracht met de tekst:

‘FALLEN FOAR FRIJDOM EN RJOCHT ACHTSJENDE DE MIENSKIPLIKE SAEK HEGER AS IT LIBBEN FAN HARSELS’

voor niet-Friestaligen:

‘GEVALLEN VOOR VRIJHEID EN RECHT DE GEMEENSCHAPPELIJKE ZAAK HOGER ACHTEND DAN HET EIGEN LEVEN’

Hieronder zijn de namen van 16 oorlogsslachtoffers uit de gemeente Smallingerland aangebracht …

150423-1317xx

In april 2001 werd er bij het hierboven beschreven monument een Joods monument geplaatst. Dit is een sculptuur, bestaande uit veertien zuilen van verschillende lengtes die van boven zijn afgekapt. Op elke zuil staat de naam van een joodse slachtoffer. Tevens is een gele davidster op de zuilen aangebracht. De afgekapte zuilen geven aan dat de levens van de slachtoffers ruw zijn afgebroken. Bovendien zijn de zuilen tegen elkaar geplaatst om te symboliseren dat de joden in de concentratiekampen steun bij elkaar zochten …

150423-1313xx

In januari 2007 werd er een Zigeunermonument aan de beeldengroep toegevoegd. Dit Zigeunermonument is een sculptuur van Belgisch hardsteen. Het verbeeldt een woonwagen, met in het midden een breuk. In deze breuk zijn de namen van de slachtoffers aangebracht. De sculptuur is geplaatst op een ronde, stenen sokkel …

150423-1312xx

Na een stille tocht, die vanuit het centrum van Drachten naar het Van Haersmapark voert, worden hier vanavond om 19:30 kransen gelegd, waarna er om 20:00 uur twee minuten stilte in acht wordt genomen.

Opdat wij nooit vergeten!

Oorlogsmonument bij Trimunt

Na de februaristaking in 1941 was de april-meistaking van 1943 de tweede grote staking in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze april-meistaking was een reactie op een bekendmaking van de Duitse bezetters, die inhield dat alle bijna 300.000 Nederlandse militairen, die in mei 1940 tegen de Duitse invallers hadden gevochten, zich opnieuw moesten melden en teruggevoerd zouden worden in krijgsgevangenschap. Bij de Machinefabriek Stork in Hengelo brak een wilde ongeorganiseerde staking uit, die zich als een olievlek over het land verspreidde. Vooral in de noordelijke provincies werd het protest met veel geweld neergeslagen door de Duitsers. In heel Nederland vielen 175 dodelijke slachtoffers, waarvan zestig in de drie noordelijke provincies: 22 Friezen, 31 Groningers en 7 Drenten …

140503-1348x

Een van de grootste drama’s voltrok zich op maandag 3 mei 1943 bij de buurtschap Trimunt op de grens van de provincies Fryslân en Groningen. Daar bij Trimunt werkten de Duitsers aan het radarstation “Löwe”. Soldaten ontdekten daar enkele dwars over de weg liggende bomen, kennelijk omgehakt om met melkbussen geladen wagens de weg naar de zuivelfabriek te versperren. “Sabotage!”, concludeerden zij opgewonden …

140503-1340x

De SD in Groningen werd gewaarschuwd en spoedig arriveerde een overvalwagen. Als represaillemaatregel tegen de van sabotage verdachte bevolking werden zestien mannen die zich toevallig in de buurt ophielden door de Duitsers opgepakt en in een militaire barak bij het radarstation opgesloten. Niet lang daarna gaf de commandant het moorddadige bevel: “Erschieβen …”

140503-1341x

Andries Hartholt, zijn 3 zoons Dirk, Albert en Hendrik Hartholt en zijn aanstaande schoonzoon Berend Assies, Eeuwe de Jong, Sibbele de Wal, de broers Karst en Jan Doornbosch, Gerrit van der Vaart, Geert Jan Diertens, de onderduikers Frits van de Riet en Johannes Glas en de broers Uitze, Jelle en Steven van der Wier werden standrechtelijk doodgeschoten. De dertienjarige Steven van der Wier, die van z’n moeder even mocht gaan kijken wat er aan de hand is, zet het op een lopen, met z’n klompen in de hand. Tevergeefs, hem wordt een salvo achterna gejaagd en de jongen overlijdt ter plaatse …

140503-1344x

Ter herinnering aan dit afschuwelijke drama is er een monument opgericht aan de Kloosterweg bij Trimunt. Het monument bestaat uit een gedenksteen van rode natuursteen, omgeven door veldkeien en zestien eiken …

140503-1345x

Omdat vrijheid nog altijd niet vanzelfsprekend is, staan we vanavond weer twee minuten stil ter nagedachtenis aan allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.

Oorlogsmonument Soarremoarre

Sinds november 2010 staat er te midden van de weilanden bij het buurtschap Soarremoarre (spreek uit als: Swarre-mwarre) tussen Akkrum en Aldeboarn,  een oorlogsmonument ter nagedachtenis aan de zes bemanningsleden van een Wellington X9976 bommenwerper, die in de Tweede Wereldoorlog op deze plek het leven lieten. Regelmatig kom ik langs dit plekje, dat aan mijn ‘zuidwestelijke rondje’ ligt. Vorige week heb ik er wat foto’s gemaakt die me wel toepasselijk leken voor een logje op 4 mei …

110426-1223x

Op 7 november 1941 was Berlijn het doelwit van een grootschalige luchtaanval van de Britse Royal Air Force. Honderdvijftig bommenwerpers wierpen die avond boven de Duitse hoofdstad hun dodelijke bommenlast af. Op de gevaarlijke terugvlucht naar hun thuisbases in Engeland passeerden de vliegtuigen in de vroege ochtend van 8 november het Friese luchtruim …

110426-1218x

Op het vliegveld Leeuwarden waren de vijandelijke toestellen niet onopgemerkt gebleven. Duitse nachtjagers stegen op om de terugkerende bommenwerpers te onderscheppen. Boven Aldeboarn lukte het de Duitse jachtvlieger Helmut Lent om een tweemotorige Wellington in zijn vizier te krijgen. Na een kort salvo dook de machine brandend naar beneden om uiteindelijk omstreeks 01:20 uur in een weiland bij het buurtschap Soarremoarre de grond te raken. Bij de crash kwam de gehele zeskoppige crew om het leven …

110426-1219x

De Wellington X9976 behoorde tot het 75e (New Zealand) Squadron van de Royal Air Force. De bemanning bestond uit zes jonge mannen: drie Nieuw-Zeelanders, twee Engelsen en een Ier. Hun stoffelijke resten werden in 1952 geborgen en zijn toen overgebracht naar de geallieerde oorlogsbegraafplaats bij Bergen op Zoom …

110426-1220x

In Akkrum en Aldeboarn is de tragische crash nooit in de vergetelheid geraakt. Nog tijdens de bezetting werd het veldgraf van de bemanning gemarkeerd met een houten kruis en een naambord. De basis voor de oprichting van het huidige monument werd al in 2006 gelegd met de herdenking van het voorval, 65 jaar na dato door basisschoolleerlingen uit Akkrum en Aldeboarn …

110426-1221x

Midden in de weilanden werd op de crashlocatie een tijdelijk monument geplaatst en bloemen gelegd. Het succes van deze herdenking was voor CBS De Finne aanleiding om een permanent monument voor de gevallen vliegeniers na te streven. Voor de realisatie van het gedenkteken werd in 2009 de Commissie Monument Soarremoarre opgericht, bestaande uit directieleden van de beide Boarnster basisscholen, ouders, leden van het 4-mei comité Utingeradeel, een ooggetuige en leden van de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation. Gesteund door de gemeente Boarnsterhim en talrijke donateurs is de commissie er in geslaagd om het monument tot stand te brengen …

110426-1222x

Vanavond staan we weer twee minuten stil ter nagedachtenis aan allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.