Herdenkingsdag voor de Holocaust

Voorbereiding en publicatie van de herdenking van de Holocaust en het daar schijnbaar al dagenlang bij horende grijze weer hebben me in een wat sombere stemming gebracht. Daarom neem ik jullie vandaag in het kader van de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust nog even mee naar het Van Haersmapark in Drachten …

Aan de rand van de waterpartij vooraan in het park staan de Drachtster oorlogsmonumenten gegroepeerd. Op de foto hieronder staan van links naar rechts het Joods monument, het zigeunermonument en scheef daarachter het oorspronkelijke monument ter nagedachtenis aan Drachtster 16 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen …

Behalve de Joden werden ook de zigeuners op systematische door de nazi’s vervolgd en vermoord. Het Drachtster zigeunermonument is een schepping van beeldhouwster Roelie Woudwijk. Het stelt een woonwagen voor waar een breuk in zit. Dit symboliseert de breuk die geslagen is in het leven van de zigeuners. De ronde sokkel waarop het beeld rust verbeeldt de wereldbol, die symbool staat voor reizende volkeren over de wereld.

Het zigeunermonument is op 18 januari 2007 onthuld, ter nagedachtenis aan de zeven leden van de Romafamilie Mirosch, die in 1944 werden gedeporteerd en in concentratiekamp Auschwitz werden vermoord. Het zigeunermonument staat tevens symbool voor alle Sinti en Roma die in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter zijn gedeporteerd en vermoord …

Naast het zigeunermonument staat het Joods monument. De granieten sculptuur is ontworpen door de Drachtster journalist Hotze Rusticus – Aafjes’ vader – en bestaat uit 15 afgekapte zuilen van verschillende lengtes. Op elke zuil staat de naam van een Joods oorlogsslachtoffer met daarboven een goudkleurige davidster …

De afgekapte zuilen symboliseren de afgebroken levens van de 15 Joodse inwoners van Drachten die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Met de verschillende lengtes heeft de ontwerper de leeftijden van de slachtoffers aangegeven …

Een lange rij kruisjes

Terug op maaiveldhoogte ben ik via het pad aan de kant van het weiland naar de ‘tempels’ in het middendeel van de Ecokathedraal …

Met mijn rug naar de massieve, uit tegels bestaande torens bij de ‘RUSTPLAATS’ heb ik eerst van enige afstand en daarna dichterbij, een paar foto’s gemaakt van een wat verderop staand bouwwerk …

Vanuit de juiste hoek en onder de juiste omstandigheden doen een paar van deze constructies wel denken aan Inca-tempels. De foto’s van deze serie laten dat helaas niet echt zien …

Lopen we een paar meter verder, dan is daar op enig moment een lange rij kleine kruisjes verschenen. En kijk nou eens, daar komt ook net een bekende aan …

Zie Jetske eens gelukkig zijn met haar trofee van de berenklauw …

– wordt vervolgd – 

Fallen foar Frijdom en Rjocht

Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij de Nederlandse oorlogsslachtoffers. Allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, en daarna in oorlogssituaties en bij vredesoperaties …

150423-1307xx

Het oorlogsmonument in het Van Haersmapark in Drachten (gemeente Smallingerland) bestaat tegenwoordig uit een driedelige beeldengroep (foto boven). In 1955 werden er een wit kruis en een gemetselde muur in het park geplaatst ter nagedachtenis aan 16 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen …

150423-1316xx

Op de muur is een stenen gedenkplaat aangebracht met de tekst:

‘FALLEN FOAR FRIJDOM EN RJOCHT ACHTSJENDE DE MIENSKIPLIKE SAEK HEGER AS IT LIBBEN FAN HARSELS’

voor niet-Friestaligen:

‘GEVALLEN VOOR VRIJHEID EN RECHT DE GEMEENSCHAPPELIJKE ZAAK HOGER ACHTEND DAN HET EIGEN LEVEN’

Hieronder zijn de namen van 16 oorlogsslachtoffers uit de gemeente Smallingerland aangebracht …

150423-1317xx

In april 2001 werd er bij het hierboven beschreven monument een Joods monument geplaatst. Dit is een sculptuur, bestaande uit veertien zuilen van verschillende lengtes die van boven zijn afgekapt. Op elke zuil staat de naam van een joodse slachtoffer. Tevens is een gele davidster op de zuilen aangebracht. De afgekapte zuilen geven aan dat de levens van de slachtoffers ruw zijn afgebroken. Bovendien zijn de zuilen tegen elkaar geplaatst om te symboliseren dat de joden in de concentratiekampen steun bij elkaar zochten …

150423-1313xx

In januari 2007 werd er een Zigeunermonument aan de beeldengroep toegevoegd. Dit Zigeunermonument is een sculptuur van Belgisch hardsteen. Het verbeeldt een woonwagen, met in het midden een breuk. In deze breuk zijn de namen van de slachtoffers aangebracht. De sculptuur is geplaatst op een ronde, stenen sokkel …

150423-1312xx

Na een stille tocht, die vanuit het centrum van Drachten naar het Van Haersmapark voert, worden hier vanavond om 19:30 kransen gelegd, waarna er om 20:00 uur twee minuten stilte in acht wordt genomen.

Opdat wij nooit vergeten!

Berlijn oktober 1979

Vandaag is het 25 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Half oktober was het 35 jaar geleden dat ik in het kader van een werkweek van de PA een week in Berlijn heb rondgedoold. Al met al een mooi moment om vandaag aan de hand van wat ‘archiefstukken’ even terug te blikken op dat onvergetelijk indrukwekkende bezoek aan die toen nog gedeelde stad. Ik begin met een foto van een schilderij van een van de bekendste gebouwen van Berlijn, de Brandenburger Tor, die ik indertijd heb gemaakt in “das Museum Haus am Checkpoint Charlie”, ook wel “Haus am Mauer” of “Mauermuseum” genoemd …

791012-1208x

Een week voordat wij in Berlijn waren, was in Oost-Berlijn op Unter den Linden op grootse wijze met parades en vlaggen en vaandels het 30-jarig bestaan van de DDR gevierd. Wie had toen kunnen bedenken, dat de Muur 10 jaar later zou vallen? En dat dat het begin van het einde van de Koude Oorlog was …?

Nu, 25 jaar na de val van de Muur, lijkt er wat verder naar het oosten in Oekraïne een nieuwe Muur te worden opgetrokken en lijken we opnieuw een Koude Oorlog tegemoet te gaan …

791012-1210x

Een ander iconisch Berlijns gebouw is de Gedächtniskirche, een kerk die in de Tweede Wereldoorlog door een bombardement zwaar beschadigd raakte. Eind jaren 50 waren er plannen om de restanten van de kerk helemaal af te breken, maar later werd gelukkig besloten om de ruïne zodanig te renoveren, dat er geen verder instortingsgevaar meer was. Naast de kerk werd een nieuwe, achthoekige kerkzaal gebouwd met een eveneens achthoekige klokkentoren, die tegenwoordig nog sterk contrasteert met de ruïne van de oude kerk …

791012-1204x

Ook een bezoekje aan het fameuze grenspost Checkpoint Charlie aan de Friedrichstraße mocht natuurlijk niet ontbreken. Het was er bijna angstwekkend stil toen wij er waren. Tijdens de Koude oorlog stond Checkpoint Charlie symbool voor de scheiding tussen oost en west. Checkpoint Charlie was de enige controlepost waar buitenlanders (iedereen behalve West-Berlijners, West-Duitsers en burgers van de landen van de Geallieerde Controleraad) over de weg Oost-Berlijn konden binnentreden. Met het openbaar vervoer was het nabijgelegen Bahnhof Friedrichstraße de enige mogelijkheid. Bij Checkpoint Charlie staat het “Museum Haus am Checkpoint Charlie”. In dit museum werd met woorden, beelden en voorwerpen de geschiedenis verteld over de vele vluchtpogingen van Oost naar West …

791012-1207x

Er was geen ontkomen aan die grote blinde Muur, die Berlijn in tweeën had gereten. Zag je de Muur, dan voelde je hem. Op verschillende plaatsen langs de Muur waren in West-Berlijn uitkijkplateaus opgetrokken. Zodra je je daarop liet zien, stond je meteen oog in oog met de Vopo’s (de DDR-grenswachten of Volkspolizisten) die vanuit hun wachttoren voortdurend het grensgebied met verrekijkers in de gaten hielden …

De Muur bestond overigens niet uit een enkele muur, maar uit twee muren met daar tussen een open vlakte. Wie toch van Oost naar West probeerde te vluchten moest tussen die twee muren diverse obstakels zien te omzeilen: de grenswachten in de torens, de muur van drie meter hoog, een spijkerbed, stroomdraden, waakhonden en alarmdraden die gekoppeld waren aan automatische geweren. De NOS heeft een animatie online gezet, waarop een en ander goed in beeld wordt gebracht: De Berlijnse Muur, een onneembare vesting

791012-1200x

Wat op mij de meeste indruk heeft gemaakt, was een bezoek aan de Bernauer Straße. Daar greep de nog steeds voelbare spanning je echt naar de keel. In deze straat werd de grens in 1961 door de communisten keihard door de woningen getrokken. Plotseling waren de bewoners afgesneden van buren, vrienden en familie aan de andere kant van de straat en de rest van West-Berlijn …

791012-1205x

De straat raakte bekend door de vele ontsnappingen en ontsnappingspogingen langs de vensters van woningen aan de oostkant van de straat, naar de straat die gelegen was in West-Berlijn. De straat maakte deel uit van de Franse sector van West-Berlijn en de deuren en ramen van de huizen werden nadien dichtgemetseld. De achterliggende woningen werden in 1963 afgebroken, wat restte waren de gevels met dichtgemetselde vensters …

791012-1201x

Toen ik er in 1979 was, zag je her en der nog stukjes gerafelde vitrage voor de vensters wapperen … Huiveringwekkend! Net als het kruis dat we zagen staan, en dat al in 1961 moet zijn geplaatst ter nagedachtenis aan iemand die bij een ontsnappingspoging is doodgeschoten door de Oost-Duitse grenswachten ..

791012-1202x

We mochten één middag op eigen gelegenheid op pad om Oost-Berlijn te verkennen. Het was ijzingwekkend spannend om de grens over te gaan. Op de heenreis hadden we bij de grensovergang Helmstedt tussen Oost- en West-Duitsland al kennisgemaakt met de Oost-Duitse grenspolitie. Ondanks het feit dat we vooraf door de begeleidende docenten goed waren gewaarschuwd om geen provocerende opmerkingen of gebaren te maken, was er blijkbaar toch iemand die in de ogen van de communisten net wat te ver ging. Het gevolg was, dat de bus uit de rij werd gehaald, en dat we een uurtje aan de kant werden gezet, terwijl onze paspoorten mee werden genomen naar het kantoortje. Uiteindelijk mochten we onze reis naar Berlijn voortzetten, maar we waren nu wel echt gewaarschuwd om op onze tellen te passen, want met Vopo’s viel niet te spotten …

791012-1203x

Die middag mochten we dan alleen op pad, en met een groepje studiegenoten wilde ik de kans om wat van Oost-Berlijn te zien en wat van de sfeer daar te proeven, niet laten lopen. Na zeker drie Vopo’s te zijn gepasseerd, die ieder keer op keer onze gezichten en de bijbehorende pasfoto’s in de paspoorten met elkaar vergeleek, stonden we dan midden in Oost-Berlijn. Nadat we naar de top van de duizelingwekkend hoge radiotoren aan de Alexanderplatz waren geweest, zijn we voor een paar centen met de tram naar een van de buitenwijken van Oost-Berlijn  gegaan. Man man man, wat een troosteloze grijsheid …

De paspoort- en visumcontrole was op de terugweg zo mogelijk nog spannender dan op de heenweg. Stel je voor, dat ze zouden besluiten om je daar maar even te houden … Eén van de mannen die in een ander groepje op pad was, heeft dat aan den lijve ondervonden. Omdat hij op de pasfoto in zijn paspoort nog getooid ging met een forse baard, die hij later had afgeschoren, werd hij enige tijd in een kantoortje bij de grensovergang vastgezet. Uiteindelijk kwam ieder uiteindelijk weer veilig in het hotel terug, en reken maar dat je dan blij bent dat je het bord “You are entering the American Sector” weer in de goede richting bent gepasseerd …

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De laatste foto is op de terugweg gemaakt. Normaal gesproken ben ik niet zo’n slaper in de bus, maar na afloop van een van de meest enerverende weken in mijn leven, heb ik toen op weg naar het veilige en comfortabele Nederland heerlijk liggen slapen …

791012-1206x