102.000 stenen

In het kader van de Nationale Dodenherdenking neem ik jullie vandaag net als vorig jaar op 4 mei weer even mee terug naar Kamp Westerbork bij het Drentse Hooghalen. Op de appèlplaats van het voormalige Kamp Westerbork is een monument ter herinnering aan de 102.000 Joden en Roma die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Nederland werden gedeporteerd en niet meer levend teruggekeerd zijn …

De rechthoekige stenen zijn allemaal voorzien van een symbool. De stenen met een roestvrijstalen davidsster gedenken de Joden die naar Midden- en Oost-Europa werden gedeporteerd en daar vermoord werden. 213 stenen dragen een vlam en verwijzen naar de omgebrachte Roma. Enkele tientallen stenen hebben geen symbool en verwijzen naar omgekomen verzetsstrijders …

Het hoogteverschil tussen de stenen moet benadrukken dat er voor ieder slachtoffer een eigen steen is neergezet. Daarnaast maakt het hoogteverschil tussen de stenen de omvang van het getal 102.000 zichtbaar. De stenen zijn geplaatst in de vorm van de kaart van Nederland, om te onderstrepen dat de Joodse gevangenen van kamp Westerbork uit alle delen van Nederland afkomstig waren …

Vanavond om 20:00 uur is het twee minuten stil en herdenken wij allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties …

RTV Drenthe zendt vanavond om 19.20 uur in het kader van de Dodenherdenking een speciaal herdenkingsprogramma uit, dat is opgenomen in kamp Westerbork.

Bronnen: www.kampwesterbork.nl en wikipedia.

De achttien dooden

Vandaag, 4 mei, is de Nationale Dodenherdenking in Nederland. Alle burgers en militairen die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (10 mei 1940) in oorlogssituaties of bij vredesoperaties in Nederland of waar ook ter wereld zijn omgekomen worden vandaag herdacht. De herdenking zal er als gevolg van de Coronamaatregelen anders en vooral leeg uitzien. Maar ook in deze Coronatijd nemen we om 20:00 uur twee minuten stilte in acht.

Het lied ‘De achttien dooden’ is een gedicht dat Jan Campert (1902-1943) schreef naar aanleiding van de executie van achttien verzetsstrijders die op 13 maart 1941 plaatsvond op de Waalsdorpervlakte. Het is een bekend gedicht geworden over het Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog …

Bij het voormalig kamp Westerbork staat een monument ter nagedachtenis aan de journalist, dichter, schrijver en verzetsman Jan Campert. Campert heeft rond de twintig joden naar België helpen ontsnappen. Op 21 juli 1942 werd hij samen met zijn helper, de Bredase journalist Martien Nijkamp, vlak over de grens bij Baarle-Nassau gearresteerd, toen ze de 21-jarige jood Frans van Raalte naar België probeerden te smokkelen. Van Raalte pleegde nog dezelfde dag in gevangenschap zelfmoord …

Campert zat enige tijd gevangen in Breda, in kamp Haaren en in kamp Amersfoort. Uiteindelijk kwam hij via concentratiekamp Buchenwald in november 1942 in het Duitse concentratiekamp Neuengamme terecht. Volgens de officiële verklaring in zijn medische dossier is hij daar op 12 januari van dat jaar op veertigjarige leeftijd overleden aan borstvliesontsteking …

‘De achttien dooden’ werd in maart of april 1943 door de Utrechtse student scheikunde Geert Lubberhuizen uitgebracht als rijmprent met een tekening van Fedde Weidema. Het pamflet werd in ruime kring verspreid en verkocht, en kreeg tijdens kort na de Tweede Wereldoorlog grote bekendheid. Weidema tekende onder het pseudoniem Coen van Hart een compositie van een dode te midden van de symbolen van Nederland. Een vlinder, bloemen, de zon en het silhouet van een stad; met de ruïnes van de oorlog en het prikkeldraad van de onderdrukking …

De bovenstaande prent heeft in mijn tienerjaren lang op mijn slaapkamer op zolder gehangen.

Twee minuten stilte

Gisteren heb ik samen met mijn fotomaatje een rondrit door de Kop van Overijssel gemaakt. Omdat ik met het oog op de Nationale Dodenherdenking van vandaag graag even wat foto’s wilde maken bij een oorlogsmonument, maakten we een eerste tussenstop bij villa en park Rams Woerthe in Steenwijk. De villa is tegenwoordig het bestuurscentrum van de gemeente Steenwijkerland met werkkamers voor burgemeester en wethouders. Daarnaast wordt Villa Rams Woerthe gebruikt als trouwlocatie …

160503-1204x

Bij de ingang van het park staat het ‘Joods monument‘ van Steenwijk. Het monument is een ontwerp van kunstenaar Jan van Rossum, dat bestaat uit twee circa 1 meter 75 hoge zuilen van Belgische hardsteen die oprijzen uit een Davidsster die in het plantsoen is aangegeven met gele klinkers. Op de zes zijkanten van de zuilen zijn bronzen plaquettes bevestigd met daarop de voor- en achternamen van de 51 joodse oorlogsslachtoffers uit Steenwijk, evenals de leeftijd op het moment van overlijden …

160503-1157x

In het park werd alles in gereedheid gebracht voor de herdenkingsplechtigheid van vandaag. Medewerkers van de gemeentelijke plantsoenendienst waren bezig om volgens een keurig uitgewerkt plantschema bloeiende plantjes in een perkje te zetten …

160503-1218x

Medewerkers van de gemeentelijke reinigingsdienst waren intussen begonnen met het schoonmaken van het bevrijdingsmonument, een creatie van de Steenwijker beeldhouwer Hildo Krop, dat tegenover het bovenstaande plantsoen in het park staat …

160503-1215x

Ergens was er blijkbaar iets misgelopen in de gemeentelijke planning, want het was natuurlijk handiger geweest om eerst het monument te reinigen met de hogedrukspuit en dan pas de nieuwe plantjes in het perkje te zetten. Nu moest er voorzichtig te werk worden gegaan om te voorkomen dat er niets van de nieuwe aanplant over zou blijven …

160503-1217x

Uiteindelijk zal het allemaal vast wel goed gekomen zijn, zodat ook in Steenwijk de herdenkingsplechtigheid vanavond gewoon door kan gaan. Ter herinnering aan de gevallenen, ter nagedachtenis aan de bevrijding …

160503-1146x

Omdat vrijheid ook in 2016 nog altijd niet vanzelfsprekend is, staan we ook vanavond weer twee minuten stil ter nagedachtenis aan allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties …

160503-1201x

Oorlogsmonument Soarremoarre

Sinds november 2010 staat er te midden van de weilanden bij het buurtschap Soarremoarre (spreek uit als: Swarre-mwarre) tussen Akkrum en Aldeboarn,  een oorlogsmonument ter nagedachtenis aan de zes bemanningsleden van een Wellington X9976 bommenwerper, die in de Tweede Wereldoorlog op deze plek het leven lieten. Regelmatig kom ik langs dit plekje, dat aan mijn ‘zuidwestelijke rondje’ ligt. Vorige week heb ik er wat foto’s gemaakt die me wel toepasselijk leken voor een logje op 4 mei …

110426-1223x

Op 7 november 1941 was Berlijn het doelwit van een grootschalige luchtaanval van de Britse Royal Air Force. Honderdvijftig bommenwerpers wierpen die avond boven de Duitse hoofdstad hun dodelijke bommenlast af. Op de gevaarlijke terugvlucht naar hun thuisbases in Engeland passeerden de vliegtuigen in de vroege ochtend van 8 november het Friese luchtruim …

110426-1218x

Op het vliegveld Leeuwarden waren de vijandelijke toestellen niet onopgemerkt gebleven. Duitse nachtjagers stegen op om de terugkerende bommenwerpers te onderscheppen. Boven Aldeboarn lukte het de Duitse jachtvlieger Helmut Lent om een tweemotorige Wellington in zijn vizier te krijgen. Na een kort salvo dook de machine brandend naar beneden om uiteindelijk omstreeks 01:20 uur in een weiland bij het buurtschap Soarremoarre de grond te raken. Bij de crash kwam de gehele zeskoppige crew om het leven …

110426-1219x

De Wellington X9976 behoorde tot het 75e (New Zealand) Squadron van de Royal Air Force. De bemanning bestond uit zes jonge mannen: drie Nieuw-Zeelanders, twee Engelsen en een Ier. Hun stoffelijke resten werden in 1952 geborgen en zijn toen overgebracht naar de geallieerde oorlogsbegraafplaats bij Bergen op Zoom …

110426-1220x

In Akkrum en Aldeboarn is de tragische crash nooit in de vergetelheid geraakt. Nog tijdens de bezetting werd het veldgraf van de bemanning gemarkeerd met een houten kruis en een naambord. De basis voor de oprichting van het huidige monument werd al in 2006 gelegd met de herdenking van het voorval, 65 jaar na dato door basisschoolleerlingen uit Akkrum en Aldeboarn …

110426-1221x

Midden in de weilanden werd op de crashlocatie een tijdelijk monument geplaatst en bloemen gelegd. Het succes van deze herdenking was voor CBS De Finne aanleiding om een permanent monument voor de gevallen vliegeniers na te streven. Voor de realisatie van het gedenkteken werd in 2009 de Commissie Monument Soarremoarre opgericht, bestaande uit directieleden van de beide Boarnster basisscholen, ouders, leden van het 4-mei comité Utingeradeel, een ooggetuige en leden van de Stichting Missing Airmen Memorial Foundation. Gesteund door de gemeente Boarnsterhim en talrijke donateurs is de commissie er in geslaagd om het monument tot stand te brengen …

110426-1222x

Vanavond staan we weer twee minuten stil ter nagedachtenis aan allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.