Deel 2 van een 4-delige serie over het kunstwerk ‘Deltawerk 1:1’ in het Waterloopbos in de Noordoostpolder.
Een lange betonnen bak zou wel erg saai en nietszeggend zijn als monument voor de Deltawerken. Daarom werden er in verschillende formaten betonnen platen uit de 80 cm dikke wanden gezaagd. Die platen werden vervolgens een kwartslag gedraaid en onder verschillende hoeken gekanteld en als hellend vlak weer in de wanden gelegd …
De ritmisch gekantelde platen lijken bijna op golven die langzaam voortrollen in de richting van de kust. De ontwerpers omschrijven het kunstwerk dat de titel ‘Deltawerk 1:1’ heeft gekregen als “een eerbetoon aan de majestueuze en schijnbaar onverwoestbare kracht van de Nederlandse Deltawerken” …
Natuurmonumenten, de tegenwoordige eigenaar van het Waterloopbos, wilde de enorme Deltagoot graag een nieuwe bestemming geven. Het samenwerkingsteam van RAAAF en Atelier de Lyon kreeg de opdracht om er een van de grootste monumenten van ons land van te maken. Die operatie kreeg in 2018 zijn beslag. De Deltagoot, die indertijd boven het maaiveld was gebouwd en daarna weggewerkt in een grote zandheuvel, werd uitgegraven. Het zandplateau rond de goot maakte plaats voor een waterpartij. Daardoor verscheen een enkele meters hoog en 240 meter lang bouwwerk, omgeven door een spiegelende vijver …
Toen ik onlangs bij mijn fotomaatje foto’s van dit bouwwerk met die prachtige weerspiegelingen zag, was ik eigenlijk meteen verliefd. Daar wilde ik zeker eens naar toe. Omdat wij op 4 december weer een afspraak voor een fotokuier hadden, stelde Jetske voor om de koe maar meteen bij de horens te vatten. De lucht was strak blauw en ze wilde er zelf ook nog eens wat foto’s van maken. En dus begonnen we rond elf uur aan een ‘rondje’ om het kunstwerk dat uit de oude Deltagoot was ontstaan.
Aan het eind van die dag kwam ik met ruim 200 foto’s thuis. Zo’n 150 daarvan heb ik verwerkt in 4 diaseries van ca. 4 minuten met een achtergrond muziekje. Vandaag deel 1 van ‘Deltawerk 1:1’, een ode aan de Deltawerken …
Voordat ik aan mijn foto’s van het grootste model in het Waterloopbos toe kom even een stukje geschiedenis …
Dit grootste model, de Deltagoot, werd tussen 1978 en 1980 gebouwd. De Deltagoot is een enorme betonnen bak van 240 meter lang, 5 meter breed en 7 meter diep. Deze afmetingen waren van belang omdat de Deltagoot gebruikt werd om de Oosterscheldekering te testen. Omdat kleine ontwerpfouten na uitvoering op de benodigde grote schaal rampzalige gevolgen kunnen hebben, wilde men de werkelijkheid zo dicht mogelijk benaderen …
aanleg van de Deltagoot 1979 (foto: Wikipedia)
Het water dat voortdurend met veel geweld tegen de wanden beukte, kwam uit een speciaal voor dat doel geslagen grondwaterput. Een bewegende wand functioneerde als hydraulische golfmaker, waarmee golven van drie meter hoog konden worden gemaakt als bij een westerstorm. Hiermee zijn o.a. onderzoeken en testen uitgevoerd naar de gigantische pijlers in de stormvloedkering voor de Oosterschelde …
Met de ingebruikname van de Oosterscheldekering op 4 oktober 1986 was de stormvloedkering voltooid en Zeeland veilig. De Deltagoot had het belangrijkste werk waarvoor hij was gemaakt achter de rug, maar hij bleef nog jarenlang in gebruik. Medewerkers van het Waterloopkundig Laboratorium, dat inmiddels is opgegaan in Deltares, bleven er nog lang onderzoek doen met zand, beton, steen en ander materiaal om te testen of diverse dijkontwerpen en -bekledingen bestand zouden zijn tegen de invloeden van wind en water. Deltares heeft inmiddels in Delft een nieuwe Deltagoot laten bouwen, waarmee golven van ruim 4 meter hoog kunnen worden gemaakt.
Op de onderstaande video zie je de Deltagoot in actie, je kunt hier mooi zien hoe de golven worden opgezweept:
Natuurmonumenten, de huidige eigenaar van het Waterloopbos, heeft van de lange goot een enorm Deltamonument laten maken. Van dat monument zal ik vanaf morgen vier fotoseries publiceren, zoals de vaste volgers dat ook gewend zijn van mijn bezoeken aan de Ecokathedraal. Hier alvast een voorproefje, de rest volgt de komende 4 dagen …
Het wordt tijd om dit beeldverslag van een wandeling door het Waterloopbos in april 2011 af te ronden. Dat doe ik om te beginnen met een beweeglijke weerspiegeling op niveau …
Om te weten wat wat is, zou je hier eigenlijk met een deskundige gids op pad moeten. Bij de onderstaande foto’s kom ik dan ook niet verder dan dat het fraaie stillevens zijn, waarin natuur en cultuur samengaan …
Als het een beetje meezit, wil ik komend jaar graag nog eens naar het Waterloopbos. Behalve dat er verschillende waterlopen door het bos lopen, tref je er ook diverse paden en wandelroutes van verschillende lengtes aan …
Ook voor mindervaliden zijn er twee routes van 1,8 en 2,5 km aangelegd. Om te voorkomen dat ik dan net als vorige week bij 1 model blijf hangen, moet een volgende keer het loopfietsje maar mee …
Wie zo lang niet kan wachten om te zien wat de actuele situatie is m.b.t. de schaalmodellen in het Waterloopbos, kan terecht op het weblog van mijn fotomaatje. Zij heeft in de tweede helft november – toen de herfstkleuren het mooist waren – een serie van 11 blogposts met echt prachtige foto’s gepubliceerd. Die serie begint hier: Waterloopbos …
Voor wie intussen echt geïnteresseerd is geraakt, heb ik nog wel een leuke tip voor in de Kerstvakantie. De heer Abe Hoekstra (oud-medewerker van het Waterloopkundig Laboratorium van 1966-1996) heeft een groot deel van de geschiedenis van het Waterloopkundig Laboratorium “De Voorst” in de Noordoostpolder vastgelegd en toegankelijk gemaakt op internet. Deze website bevat een schat aan informatie in de vorm van foto’s, video’s, tekeningen en beschrijvingen van de verschillende schaalmodellen: Waterloopkundig Laboratorium “De Voorst” in de Noordoostpolder
Morgen kom ik toe aan de ‘hoofdact’ in deze serie, dat wordt een 5-delige serie over ‘Deltawerk 1:1’.
Het Waterloopbos wordt doorsneden door verschillende waterlopen. Die zijn in de jaren vijftig aangelegd om vanuit het Vollenhovermeer (Google Maps) de bassins voor de schaalmodellen van het Waterloopkundig Laboratorium te kunnen vullen met water …
Omdat de bodem van het bos ca. 5 meter lager ligt dan het peil van het Vollenhovermeer kon de aanvoer van water op een eenvoudige manier met behulp van schuiven worden geregeld …
Hier en daar ligt een boom in stilte gebroken te rusten in het water. Zo lijkt de natuur hieronder weer bezit te nemen van een betonnen model dat misschien ooit de bocht van een rivier heeft voorgesteld …
De Ecokathedraal laat mooi zien hoe hoe steen en beton samen kunnen gaan met de natuur, hier in het Waterloopbos kapselt de natuur daarnaast ook oude, vaak roestige onderdelen op een mooie manier in …
Gisteren schreef ik al dat er in de tweede helft van de vorige eeuw door het Waterloopkundig Laboratorium in het Waterloopbos m.b.v. verschillende schaalmodellen onderzoek werd gedaan naar het effect van golfbewegingen en stroming in het water. De daartoe benodigde golven werd opgewekt door golfmachines. In 1957 werden er 40 van gemaakt. Ze werden op een lange rij in een betonnen vloer verankerd. Maar ze konden ook worden verplaatst, bijvoorbeeld naar een ander schaalmodel of om een andere golfrichting in te stellen …
Het houten schot aan de voorkant van de machine kon heen en weer bewegen. Maar het kon ook roteren, waardoor een ander golftype ontstond. Met de golfmachines konden regelmatige ‘langkammige’ golven met verschillende hoogte en golfperiode worden opgewekt. Enkele van de machines werden later aangepast, zodat ook onregelmatige golven met variabele golfhoogte en golfperiode konden worden nagebootst. Hiermee werd de werkelijkheid nog beter benaderd …
Nog weer later konden met een ander type golfmachine onregelmatige ‘kortkammige’ golven worden opgewekt, zoals die bijvoorbeeld op de Noordzee voorkomen. Daarmee was de plaatselijke situatie volkomen natuurgetrouw na te bootsen. Dat gebeurde onder andere in de Deltagoot. Ik kom hier later nog op terug …
Bij de ingang van het Waterloopbos is deze oude golfmachine nog in zijn originele roestige staat te bewonderen. Iets verderop zag ik vorige week een volledig gerestaureerd exemplaar staan. Die heb ik maar niet op de foto gezet, want dat deed bijna pijn aan mijn ogen. Intussen is een grote golfbak in het Waterloopbos in zijn geheel gerestaureerd. Het is het tweede waterloopkundige model dat is opknapt. In dit filmpje van Omroep Flevoland is mooi te zien hoe die golfmachines werkten. Ik sluit dit hoofdstuk af met wat detailfoto’s van de machine …
Tja, dat rare torentje van gisteren … Ik had natuurlijk kunnen weten dat dat vragen op zou roepen. En jawel, het zijn dezelfde vragen die ik ook heb. Ik heb werkelijk geen flauw idee wat het is of waar het precies voor gebruikt is. Maar dat is ook van minder belang. Laat ik eerst wat meer vertellen over het Waterloopbos (Google Maps) …
Zoals bekend wordt er in ons land al eeuwenlang met en tegen het water gestreden. Met kennis en doorzettingsvermogen heeft ons land in de loop der geschiedenis zijn huidige vorm gekregen. Van terpen en drooggemalen polders tot de Afsluitdijk en de Deltawerken, altijd en overal is er die relatie met het water. Ook in de huidige tijd van zeespiegelstijging staat ons land internationaal bekend als het laboratorium van de wereld als het gaat om waterbeheersing …
Alle kennis op dit vlak is niet uit de lucht komen vallen. Daartoe werd na de Tweede Wereldoorlog het Waterloopkundig Laboratorium in de Noordoostpolder gevestigd. In het Waterloopbos werden in de loop der tijd schaalmodellen van zo’n dertig grote waterwerken uit de hele wereld gebouwd. Omdat het gebied een stuk lager ligt dan het aangrenzende IJsselmeer kon er zonder te pompen water in en uit grote schaalmodellen worden gelaten. In betonnen bassins kon er m.b.v. zogenaamde golfmachines onderzoek worden gedaan naar de effecten van golfbewegingen en waterstroming. Er werden sluizen, stuwen, havens en stukken rivier nagebouwd …
Er zijn tientallen schaalmodellen van waterwerken uit de hele wereld gebouwd. Daarmee kon kennis worden opgedaan voor de aanleg van bijvoorbeeld de Maasvlakte, de Deltawerken en de havens van Rotterdam. Maar er is ook veel onderzoek gedaan voor grote internationale projecten, zoals b.v. in Lagos, Istanbul en Bangkok …
Met de opkomst van de computer heeft het Waterloopbos in het eind van de vorige eeuw zijn oorspronkelijke functie verloren. Het Waterloopkundig Laboratorium heeft ervoor gekozen om zich volledig in Delft vestigen. Gelukkig is het bos bewaard gebleven en heeft Natuurmonumenten het in 2002 in beheer gekregen. In 2016 is het bos zelfs benoemd tot Rijksmonument, omdat het grote cultuurhistorische waarde heeft. De restanten van de waterkundige schaalmodellen zijn nog in steeds in het bos te vinden, maar de natuur heeft zijn werk gedaan. Mossen, planten en bomen overwoekeren de ooit zo waardevolle plaatsen. Omdat de foto’s van dit schaalmodel intussen bijna 9 jaar oud zijn, zal het er hier intussen ongetwijfeld ook heel anders uitzien …
Afanja's Weblog 