Verkijk je er niet op, het verbranden van dat rietafval is nog knap vermoeiend werk. Een goede verhouding van arbeid en rust is hier van groot belang …
En dus ging Klaas, nadat het vuurtje gedoofd was, even lekker naast Rhena zitten. Jetske maakte gebruik van de gelegenheid door ook wat foto’s van het tweetal te maken …
Zoals te verwachten was, genoot Rhena duidelijk van de aandacht en de knuffels die ze kreeg van haar kleine baasje …
Maar zoals dat gaat in het rietland, na verloop van tijd moet er weer wat gebeuren. Terwijl Klaas zich bij zijn vader meldde, zocht Rhena een lekker zacht plekje voor zijn middagslaapje …
Nadat ik de eerste rook omhoog had zien kringelen, stak ik even over naar de overkant van het veld om beter zicht te hebben op hetgeen er gaande was …
Kijk, vandaar de haast … de rietsnijdersleerling mocht een hoopje ruigte verbranden. Alleen al voor dat werk zou ik eigenlijk ook best rietsnijdersleerling willen zijn …
Sterker nog, in de voor hedendaagse begrippen koude winter van 2018, heb ik op 6 februari mijn eerste les in het verbranden van ruigte gehad. Je ziet het …, dat is nog een hele kunst, ik veroorzaakte meer rook dan vuur …
Maar op zo’n mooie zonnige dag als vorige week zaterdag is het natuurlijk nog veel mooier om een tijdje lekker met de camera in het rietland rond te slenteren dan er een vuurtje te stoken …
Aanvulling:
Het stoken van een vuur in de open lucht wordt in Nederland per gemeente geregeld in de zogenaamde APV (Algemene Plaatselijke Verordening). In de gemeente Steenwijkerland kunnen de rietsnijders in de Weerribben-Wieden een stookontheffing aanvragen voor het verbranden van riet en maaiafval (https://www.steenwijkerland.nl/Inwoners/Leefomgeving/Stookontheffing).
Terwijl ik nog wat foto’s van Klaas Jan bij de kammachine maakte, was Jetske al verder het rietland in gelopen. Even later volgde ik haar. Onderweg kwam ik een klein mannetje in overall tegen. Het is de zoon van de rietsnijder, die zichzelf graag ziet als zijn leerling en assistent. …
Zoals Jetske in haar jongste jaren als het even kon met haar vader het rietland in ging, zo is dat ook bij de jonge Klaas het geval. Op deze zaterdag kon Klaas ’s ochtends niet meteen met zijn vader mee, daarom was hij na de fotosessie bij de lammetjes met Jetske en mij meegereden …
In eerste instantie liep hij me slenterend tegemoet, maar al versnelde hij zijn pas, er leek haast bij te zijn …
Niet veel later zag ik rook omhoog kringelen bij de plaats waar de rietsnijder aan het werk was …
Als dat geen cliffhanger is, weet ik het ook niet meer …
Erg lang duurde de lunchpauze niet. Daar gunden zowel Klaas Jan als Jetske en ik ons de tijd niet voor, de omstandigheden waren te mooi om zo maar door onze vingers te laten glippen …
Klaas Jan nam zijn snit weer ter hand om zijn werk te hervatten. Dat ‘snit’ is het gereedschap op de foto hierboven. Aan een korte steel is een krom mes bevestigd. Hiermee snijdt de rietsnijder het touwtje door waarmee het gemaaide riet tot bosjes bijeen is gebonden. Daarna worden de bosjes één voor één m.b.v. een machine gekamd om het afval, de zogenaamde ‘ruigte’ uit het riet te kammen …
De laatste restjes ruigte worden er vervolgens met behulp van het snit zorgvuldig uit gehaald. Daarna kan het riet tot grote transportbossen bijeen worden gebonden, zodat de rietsnijder de oogst later thuis verder kan verwerken …
Voordat de mechanisering zijn intrede deed in de rietteelt, werd het riet met de hand gesneden, en ook dat werd toen gedaan met het snit. In het kader van een ca. 45 minuten durende documentairevideo heb ik in 2011 van rietsnijder Klaas en mijn fotomaatje Jetske een demonstratie gekregen van dat voor de rug funeste werk …
Na de fotosessie bij de lammetjes zetten we koers naar het rietland in De Weerribben. Nadat Jetske de auto had geparkeerd, besloten we diagonaal over het weiland te lopen naar de plek waar rietsnijder Klaas-Jan aan het werk was. Dat hadden we beter niet kunnen doen …
Bij het hek dat toegang tot het land gaf, hielden we even halt. Er zat een bordje aan dat we geen van beiden direct thuis konden brengen. Intussen ben ik erachter, het is het logo van ‘Natuurmonumenten’ …
Terwijl ik een paar foto’s van het hek en het bordje maakte, liep Jetske luid soppend al zo ongeveer halverwege het weiland. Lang niet overal zichtbaar stond er als gevolg van de overvloedige regen in februari hier en daar een laag water ter hoogte van de enkels op het weiland. Ik volgde Jetske op ruime afstand, toen ik Klaas Jan lachend hoorde roepen: “Gaat mooi zo! En dan moet je hier voor de sloot straks links aanhouden, want daar ligt de brug … :-)”
Ja, Klaas Jan heeft wel humor. Gelukkig kwam de waarschuwing voor mij mooi op tijd, zodat ik niet zo ver hoefde om te lopen om aan de andere kant van de sloot te komen. Daar lag een mooie stapel riet in transportbossen voor me klaar. De onderste bos bood mij een ideale zitplaats, zodat ik mijn onderdanen even wat rust kon geven …
Het zat er heerlijk, zeker toen de zon er lekker doorkwam. Ik nam het er dan ook nog even van, nadat Jetske me even later weer had ingehaald. Korte tijd later voegde ik me bij Jetske en Klaas Jan …
Zoals we vaker kwamen we weer op het juiste moment: lunchtijd. Alleen de schaftkeet met worstbroodjes ontbrak hier. Maar dat was ook niet nodig met dit mooie weer, en broodjes hadden we uiteraard zelf meegenomen. Zodra Klaas Jan zijn broodtrommeltje opende, stond vriend Rhena meteen aan zijn zijde …
Mijn fotomaatje Jetske zet ook vandaag haar beste beentje weer voor in de strijd tegen de gevolgen van de corona-uitbarsting. Ziekenhuis Tjongerschans en de andere Friese ziekenhuizen zijn de afgelopen weken voortdurend bezig geweest met het opschalen van de opvangcapaciteit. Om voldoende capaciteit te creëren zijn er rond de ziekenhuizen kleine tentendorpen verschenen …
Het aantal Friese coronapatiënten is nog altijd betrekkelijk klein, maar er zijn en worden al enkele weken talloze patiënten uit het zuiden verpleegd. Naar ik heb begrepen, bestaan specialismen hoegenaamd nauwelijks meer in de ziekenhuizen momenteel. Alles en iedereen lijkt nu in eerste instantie gericht op het in leven houden van coronapatiënten. Naar mate de druk op artsen en verplegend personeel toeneemt, stijgen zowel mijn zorg als mijn bewondering voor deze mensen. Vooral het voortdurend dreigende tekort aan deugdelijke beschermingsmiddelen vind ik een gruwel … ;-(
Genoeg daarover. Ik doe het vandaag weer zonder mijn fotomaatje, maar ik neem jullie wel even mee terug naar onze allereerste kuier in september 2006. Dat was eigenlijk voor allebei natuurlijk de spannendste kuier. Jetske had van mij al een beeld gekregen via mijn weblog. Ik had aan alle kanten het raden, maar het kwam goed.
Jetske had een mooie, niet al te lange kuier uitgezocht ‘bij het witte bruggetje’aan de Hoogeweg bij Kalenberg. Aan het begin groeide een madeliefje langs het pad en halverwege stond een bankje. Met mijn voorkeur voor dat laatste had Jetske meteen al een vol punt gescoord …
Het bankje was geen luxe uitvoering met een leuning voor zover ik me herinner, maar het was een aangenaam rustpunt voor mijn benen. Onderweg waren we allebei stil geweest en lieten we onze ogen ronddwalen door de ons omringende natuur, op zoek naar onderwerpen om te fotograferen. Eenmaal op het bankje raakten we al snel in gesprek over onze gezamenlijke hobby en over de omgeving waar we waren …
De terugweg verliep op vergelijkbare wijze. Rondkijken, fotograferen en af en toe de ander zachtjes ergens op wijzen. Terug op het startpunt van deze eerste kuier namen we opnieuw plaats op een bankje. Daar ontwikkelde zich een geanimeerd gesprek over een keur aan onderwerpen. De basis voor onze vriendschap werd hier gelegd …
Lieve Jetske, fijn fotomaatje op afstand,
Ik blijf het toch zeggen zo lang deze ellende voortduurt …
Als ik vandaag weer in mijn uppie ergens een fotokuiertje maak – en dat is gezien de omstandigheden maar de vraag – dan zal ik zeker even aan jou en je vele collega’s denken. Jullie staan nog steeds voor een immense klus. Aan jullie inzet en toewijding zal het niet liggen. Maar hoe het met jullie eigen bescherming en zaken als beademingsapparatuur zit, vind ik eigenlijk steeds zorgelijker worden. Pas daarom de komende tijd behalve op jullie patiënten vooral ook goed op jezelf en elkaar. Werkze en heel veel sterkte de komende tijd!
Het zat er al een paar jaar aan te komen, maar dit najaar was het dan toch zo ver. Rietsnijder Klaas, die ik met tussenpozen al een jaar of 10 volg bij zijn werkzaamheden in ’t rietland in de Weerribben, is geen rietsnijder meer …
Sinds Jetske me een jaar of twaalf geleden kennis heeft laten maken met de rietcultuur, waarbij ze me ook voorstelde aan haar zwager Klaas, heb ik het werk in het riet jammer genoeg eigenlijk alleen maar achteruit zien gaan. Omdat Klaas eind 2009 op zoek was naar iemand die dat werk op video vast wilde leggen, zijn we overeengekomen dat ik daar wel een poging toe wilde wagen. Dat resulteerde na tweemaal een winter en voorjaar filmen in een film van een uur, waarop ik nog steeds wel trots ben. Maar eerlijk is eerlijk: zonder adviseur en hoofdrolspeler Klaas had ik hem niet kunnen maken. Hieronder zie je de trailer van ‘Werk in het Weerribbenriet’ …
Met het maken van die film ben ik in feite nog net op tijd geweest, want sindsdien is de situatie in Klaas zijn rietland snel neerwaarts gegaan. Van het boerenland dat bij Wetering West altijd grensde aan Klaas zijn rietland is niets meer overgebleven. Het gebied is veranderd in de grootste waterberging van de provincie Overijssel. In die nieuwe waterberging staat altijd water, en dat water drukt buiten de waterberging het grondwater in het aangrenzende rietland omhoog …
Wat de treurige gevolgen daarvan zijn, heb ik in 2016 al eens uitgebreid in woord en beeld getoond. Er viel werkelijk niet meer te werken. Belangstellende nieuwe volgers en andere geïnteresseerden verwijs ik graag naar een serie deerniswekkende logjes uit april 2016:
Er speelt echter meer. Misschien is het klimaatverandering, misschien is het stikstof … ik heb geen idee. Maar ik heb de rietoogst de laatste jaren ook duidelijk minder zien worden op verschillende percelen. Kortere stengels, minder pluim, toenemende verbossing, het zijn allemaal zaken waar de rietsnijder niet blij van wordt …
Tel daar teruglopende, of zelfs wegvallende subsidies bij, dan zal duidelijk zijn dat er klappen vallen in het rietland. Dat betekent niet alleen dat de rietcultuur verloren dreigt te gaan en dat er mensen brodeloos raken, maar vooral ook dat het kenmerkende landschap met de uitgestrekte rietvelden van het Nationaal Park Weerribben-Wieden verloren zal gaan …
Na een jarenlange strijd tegen de overheid is het Klaas gelukt om er met een compensatieregeling een punt achter te zetten. Dat betekent een zorg minder, maar het doet toch ook wel een beetje pijn. De Prikkepolder waar meerdere generaties van de familie als rietsnijder werkzaam zijn geweest, zal net als de aangrenzende weilanden onder water worden gezet …
Klaas, het ga je goed bij alles wat je vanaf nu doet. We treffen elkaar wel weer.
IJs en weder dienende hoop ik het werk in het riet de komende jaren zo af en toe elders nog eens wat te kunnen te volgen, want ik ben er nog niet op uitgekeken.
* met dank aan Jetske voor enig redactioneel werk.
Afanja's Weblog 