Met Tijmen bij Hegebeintum

“Als dat de hoogste terp van Fryslân is, dan is hij toch echt niet zo heel hoog …,” zei Tijmen toen we Hegebeintum in zicht kregen. Dat deed mij, nadat ik de auto had geparkeerd, besluiten om niet meteen via het weggetje omhoog te lopen, maar eerst naar de voet van het afgegraven deel van de terp te lopen …

Aan de voet van de terp aangekomen, bleek de terp toch hoger te zijn dan Tijmen in eerste instantie vermoedde. De Waddendijk waar we eerder die dag waren, is 7.50 m hoog, de terp van Hegebeintum is 8.80 m hoog. Oorspronkelijk was de terp 9,5 hectare groot, met een doorsnee van ca. 300 meter. Tegenwoordig is de terp een stuk minder groot, alleen de kerk en enkele huizen staan er nog op. Na 1800 zijn veel terpen geheel of gedeeltelijk afgegraven vanwege de zeer vruchtbare grond, die goed kon worden gebruikt in de landbouw …

“Als jij nou omloopt, dan ga ik via de kortste weg naar boven,” zei ik met een knipoog tegen Tijmen. Ik was al halverwege, toen hij vroeg: “Durf jij dat dan wel, pake …?” Terwijl ik even op één van de boomstammetjes ging zitten, klauterde Tijmen me achterna. Kwajongens onder elkaar, zullen we maar zeggen …   😉

Boven gekomen kwamen we na een niet al te lange wandeling bij de kerk aan. Op mijn voorstel om een rondje rond de kerk te lopen, vroeg Tijmen of dat zomaar mocht, het hek zat tenslotte dicht. Keurig toch!?
Het hek draaide soepel open, nadat ik de sluiting omhoog had gedraaid …

Terwijl we aan ons rondje om de kerk begonnen, legde ik Tijmen uit dat een kerkhof of een begraafplaats vrij toegankelijk is als het hek niet op slot is. Voorwaarde is natuurlijk wel dat je je er gedraagt. Maar dat was logisch, zei Tijmen. Af en toe bleven we even staan om één van de uiteenlopende grafstenen of andere ornamenten te bekijken. Harrie lag er ook nog. Nadat we hem een stille groet hadden gebracht en ons rondje hadden voltooid, verlieten we het kerkhof …

We daalden de terp af via de gebruikelijke toegangsweg naar de terp. Die toegangsweg is sinds ongeveer anderhalf jaar voorzien van 25 stenen met de namen van invloedrijke adellijke oud-bewoners van Harsta State, het oude en voorname woonhuis ten oosten van de terp. Wij lieten de adel voor wat ze was en vervolgden onze weg naar de auto. op naar de volgende, tevens laatste stopplaats …

– wordt vervolgd –

Rondblik over ’t Wad

Na bijna twee weken naderen we het einde van deze serie over Paesens-Moddergat en Wierum, twee oude vissersdorpen aan de Waddenzee. Tijd voor een laatste rondblik over ’t Wad bij Wierum …

Terwijl Jetske was afgedaald naar de waterlijn, zocht ik een zo hoog mogelijk punt om in alle rust te genieten van deze prachtige plek. Bij de kijker die op de kruin van de dijk staat, stond daarvoor een mooi, maar wiebelig opstapje (zie hier de actiefoto die Jetske van dit moment maakte) met daarop een toepasselijke handgeschreven tekst:

“Dêr ’t de dyk it lân omklammet lyk in memme-earm har bern” (Daar waar de dijk het land omhelst gelijk een moederarm haar kind), zo begint de tekst van het oude Friese lied ‘It heitelân’.

Kijkend naar de bovenstaande foto, zou je bijna zeggen dat die tekst hier op de zeedijk bij Wierum geschreven moet zijn. Kijk maar eens hoe mooi die gebogen dijk als een beschermende arm om Wierum heen ligt.
Ik eindig vandaag waar ik deze serie op 25 maart ben gestart, bij een oude palenrij

Twee dorpen verderop

Nadat Jetske en ik Paesens-Moddergat ’s ochtends vanaf de oostkant binnen waren gereden, verlieten we het dorp ’s middags aan de andere kant. Jetske nam plaats achter het stuur, waarna ik haar via Nes in westelijke richting naar het enkele kilometers verderop gelegen oude vissersdorp Wierum gidste …

Wierum ligt vlak tegen de Waddenzeezeedijk, die in een bocht om het dorp heen loopt. De dorpskern van Wierum ligt op een terp die in de vroege middeleeuwen is opgeworpen op een kwelderwal. Omdat de terp bijna in zee kwam te liggen, werd hij regelmatig geteisterd door wind en water van het Wad. Uiteindelijk verdween het noordoostelijke deel van de rechthoekige terp in zee …

Op de terp staat de Mariakerk. De oorspronkelijke kerk werd rond 1200 gebouwd en stond in het midden van het dorp. Door de eerdere genoemd stormen is hij uiteindelijk aan de rand van het dorp tegen de Zeedijk komen te liggen. De windvaan op de kerktoren, in de vorm van een aak, herinnert aan het visserijverleden van het dorp. Op de eerste foto is goed te zien dan het grootste deel van de kerk in de 20e eeuw is vervangen door nieuwbouw. Alleen de zadeldaktoren met de westzijde van de kerk zijn nog in de oorspronkelijk staat gebleven …

Over het visserijverleden van Wierum de komende dagen meer …

De terp van Hegebeintum

Onderweg naar de arctisch aandoende Wadden, kwamen Jetske en ik vorige week woensdag langs Hegebeintum. Omdat ik vermoedde dat Jetske nog nooit voet op die terp had gezet, vroeg ik haar om even een parkeerplekje te zoeken …

180228-1202x

Met een hoogte van 8.80 m is de terp van Hegebeintum – of wat daar nog van over is – de hoogste terp van ons land. In de periode 1870 en 1928 is de terp net als veel andere terpen grotendeels afgegraven vanwege de vruchtbare grond …

180228-1212x

Het was nog een hele klim om boven te komen, maar bij een gevoelstemperatuur van ca. -17 ºC was stilstaan om onderweg even te genieten van het uitzicht geen optie …

180228-1217x

Door daling van de grond is de hoogte van de terp in de loop der tijd afgenomen, in het verleden moet de met blote handen opgeworpen terp nog hoger zijn geweest. De omvang van de terp bedroeg oorspronkelijk ongeveer 9,5 hectare en de doorsnee ongeveer 300 meter …

180228-1221x

De kerk boven op de terp is tegenwoordig eigendom van Stichting Alde Fryske Tsjerken en kan bezichtigd worden.
Erg lang hebben we het er niet uitgehouden, want onze vingers dreigde na verloop van tijd vast te vriezen aan de ontspanknop van onze camera’s. Vanuit de auto heb ik nog even een laatste foto gemaakt van deze bezienswaardigheid …

180228-1233x

Rust en ruimte rond Firdgum

Als je op zoek bent naar rust en ruimte, dan moet je toch eens een ritje maken over de klei langs de Friese of Groningse Waddenkust. Graanvelden en akkers met andere gewassen rijgen zich tot in de verste verte aaneen aan de voet van de zeedijk. Hier en daar worden de lange rechte lijnen onderbroken door een boerderij of een dorpje aan de horizon …

140805-1252x

Helemaal in het noordwesten van Fryslân ligt het terpdorpje Firdgum (kaartje Google Maps). Wel even snelheid minderen als je Firdgum nadert, want met naar schatting 29 woningen en pakweg 62 inwoners is het slechts een vlekje op de kaart waar je doorheen bent, voordat je het goed en wel in de gaten hebt …

140805-1250x

De belangrijkste blikvanger van Firdgum is de toren, die aan de rand van het dorpje staat. Tot 1794 stond er een uit de 13e eeuw daterende hervormde kerk op de terp. De kerk werd in 1794 afgebroken, omdat hij te bouwvallig en te gevaarlijk werd om er nog diensten in te houden. De van kloostermoppen opgetrokken toren, waarin nog steeds een klok uit 1471 hangt, is blijven staan en rijst nog steeds als een baken op de deels afgegraven terp omhoog …

140805-1251x

De toren van Firdgum

Terwijl wij de komende dagen weer eens samen wat uitstapjes maken, neem ik jullie hier weer even enkele dagen mee naar het noorden van Fryslân. Nadat ik hier van 1 t/m 10 augustus het een en ander heb laten zien van het uiterste noordoosten van de provincie, heb ik op 17 augustus in de aanloop naar het tropische weekend een ritje gemaakt in het noordwesten van Fryslân. De eerste tussenstop heb ik die dag gemaakt in Firdgum (kaartje Google Maps)

120817-1225x

Firdgum is een klein terpdorpje met naar schatting 29 woningen en 70 inwoners (gegevens 2009) dat ten noordoosten van Tzummarum ligt. Tot 1794 stond er een uit de 13e eeuw daterende hervormde kerk op de terp. De kerk werd in 1794 afgebroken, omdat hij te bouwvallig en te gevaarlijk werd om er nog diensten in te houden. De van kloostermoppen opgetrokken toren, waarin nog steeds een klok uit 1471 hangt, is blijven staan en rijst nog steeds als een baken op de deels afgegraven terp omhoog …

120817-1227x

In de Yeb Hettinga Skoalle -de voormalige dorpsschool, die inmiddels geheel in oude staat is gerestaureerd- is tegenwoordig een museum en archeologisch steunpunt gevestigd. Met name de bodemvondsten uit de omliggende terpen en een verzameling landbouwgereedschap uit vervlogen tijden schijnen meer dan de moeite waard te zijn. Ook is er nostalgisch beeldmateriaal te bekijken over hoe er vroeger werd gewoond en gewerkt op het platteland. Als je door Firdgum rijdt, doe dat dan niet te snel, want voordat je het weet, ben je het dorp weer uit …

120817-1231x

Ik heb me voorgenomen om over enige tijd nog eens een bezoekje aan Firdgum te brengen, omdat er op dit moment wordt gewerkt aan de bouw van een plaggenhuis. In de afgelopen weken zijn daartoe plaggen afgegraven van het buitendijkse Noorderleech, en dat is waar deze rit langs de Friese Waddenkust uiteindelijk zal eindigen. Het is tijd om de reis voort te zetten …

120817-1233x