Categorie archief: bouwwerken

Een kuier door Jorwert

Geplaatst op door

We zetten onze rit voort en kwamen na ons bezoek aan Boazum al snel aan in Jorwert, Jorwerd in het Nederlands (Google Maps). “Het eerste het beste parkeerplekje in het centrum van het dorp is voor ons,” besloot Jetske. En zo was het ook, scheef tegenover ‘het Wapen van Baarderadeel’ zette ze de auto aan de kant …


Jorwert ligt in het hart van het vroegst bewoonde terpengebied van Fryslân. Het is één van de kenmerkende terpdorpjes die vaak met hulp van monniken gebouwd werden langs de Middelzee, die Fryslân tot de 16e eeuw in tweeën spleet. Jorwert zelf lag op veilige afstand van de veranderlijke kuststrook en raakte in verval toen de Middelzee werd ingepolderd. Dat is tegenwoordig niet meer aan het dorp af te zien …

We passeren ‘het Wapen van Baarderadeel’ met daarvoor het beeld ‘de Foardrager’ van kunstenares Hanneke Roelofsen. Het beeld legt een verbinding met het al 50 jaar bestaande ‘Iepenloftspul Jorwert’. Ik kom hier later nog op terug.

‘De Foardrager vertelt van poëzie, van al die verhalen die wij in ons dragen. Onder zijn voeten, op de sokkel, staan regels uit gedichten, speciaal gemaakt voor die gelegenheid. Door Jorwerters van de jongste tot de oudste, gekrast in tabletten natte klei. Geglazuurd en gebakken bij Tichelaar. Als verbinding, over al die tegels lees je regels uit Slauerhof, uit Shakespeare, uit scripten van 50 jaar Iepenloft. Regels, speciaal in het Fries, voorgedragen in de Notaristún …’

We vervolgen onze weg en komen langs een fraai optrekje met in de tuin een grote oude boom die last van zijn voet lijkt te hebben …

En dan zijn we uitgekomen bij de op een terp gebouwde, uit de 12e eeuw daterende Sint-Radboudkerk of Redbadtsjerke …


  • wordt vervolgd

Oude Friese kerken en ChatGPT

Geplaatst op door

Omdat ik momenteel bezig ben met een serie blogs over een aantal oude Friese kerken, heb ik gisteravond eens wat hulp ingeschakeld. Bloggen wordt een stuk gemakkelijker dankzij AI …

Sint-Agathakerk – Oudega (Sm.)

Wat kun je vertellen over oude Friese kerken?

Friesland is een provincie in het noorden van Nederland die bekend staat om zijn oude kerken en religieuze gebouwen. Veel van deze kerken zijn gebouwd in de Middeleeuwen en zijn van grote historische en culturele waarde. De oudste Friese kerk die nog in gebruik is, is de St. Martinuskerk in Dokkum, die dateert uit de 11e eeuw. Een andere bekende Friese kerk is de Jacobijnerkerk in Leeuwarden. Deze kerken zijn een belangrijk onderdeel van de Friese cultuur en worden nog steeds gebruikt voor religieuze diensten en andere activiteiten.

Oude Friese kerken zijn vaak gebouwd in de romaanse of gotische stijl en dateren uit de 11e tot en met de 15e eeuw. Ze zijn meestal opgetrokken uit baksteen of natuursteen en hebben vaak indrukwekkende torens en karakteristieke gevels. Veel van deze kerken zijn gebouwd in opdracht van de Friese adel of lokale kloosters en hadden ook vaak een religieuze functie. Sommige van deze kerken zijn nu open voor bezoekers en staan op de UNESCO Werelderfgoedlijst …

Kerk – Katlijk

Wat kun je vertellen over de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert

Ik ben helaas niet bekend met de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert, omdat ik een taalmodel ben en niet in staat ben om informatie op te zoeken of te verifiëren. Mijn kennis is beperkt tot wat ik bij de opleiding heb geleerd, dus ik kan alleen algemene informatie geven over onderwerpen die binnen mijn kennisgebied vallen. Als je specifieke vragen hebt over de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert, zou ik je aanraden om contact op te nemen met iemand die meer specifieke kennis heeft over deze onderwerpen …

Sint-Radboudkerk – Jorwert
De foardrager – Jorwert

Wat kun je vertellen over de Stichting Alde Fryske Tsjerken?

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is een organisatie in Nederland die zich bezighoudt met het behoud en de restauratie van oude Friese kerken. De stichting werd opgericht in 1971 en heeft als doel om deze historische gebouwen te behouden voor toekomstige generaties. De stichting werkt samen met kerkenraden, eigenaren en overheden om de restauratie van de kerken mogelijk te maken. De stichting heeft in de afgelopen decennia vele oude Friese kerken gerestaureerd en behouden …

Kloosterkerk – Kortehemmen

Drie vragen aan Open AI ChatGPT

De drie vragen in dit blogje heb ik gisteravond gesteld aan de nieuwste trend: ChatGPT. ChatGTP is een programma waarmee een AI-chatfunctie bijna menselijke capaciteiten nabootst. Zo kan het b.v. gedichten of complete verhalen schrijven, maar hij kan ook programmeren. Je kunt ChatGPT vragen stellen, waarop je meteen antwoord krijgt. Met uitzondering van de laatste alinea is de tekst van dit blog in elke seconden verschenen. ChatGPT zou wel eens heel snel kunnen uitgroeien tot een verbeterde versie van de Googlezoekmachine. Je kunt het zelf proberen door hier een account te maken: https://chat.openai.com/

Het is werkelijk verbluffend en indrukwekkend! Ik ben benieuwd wat jullie ervan vinden.

De Sint-Martinuskerk in Boazum

Geplaatst op door

Het oudste deel van de Sint-Martinuskerk of Sint Maartenskerk in Boazum is het koor, dat in de 12e eeuw werd gebouwd. De toren is er in de 13e eeuw bij gebouwd grotendeels van baksteen, met enkele delen van tufsteen. De buitenmuren van de kerk bestaan uit een mengeling van tufsteen en vroege baksteen. Het in de 12e eeuw gebouwde koor werd in de 13e eeuw verhoogd met baksteen. En dat is tot op de dag van vandaag mooi te zien …

In de noordmuur zijn twee z.g. hagioscopen te zien. Een hagioscoop is een venster, dat lager geplaatst is dan de overige vensters in een kerk of kathedraal. Wikipedia schrijft daarover: ‘Door de hagioscoop kan licht toetreden, maar het venster kan ook bedoeld zijn om de kerkbezoekers zicht te geven op voorwerpen, handelingen of het sacrale binnen de kerk. Mensen die niet in de kerk wensten te komen (bijvoorbeeld kluizenaars vanuit hun verblijfsruimte naast de kerk) of er niet mochten komen (b.v. misdadigers, overspeligen en lepralijders) konden zo toch de mis volgen zonder zich onder de kerkgangers te begeven …’


Aan de noordkant zijn in het tufstenen gedeelte ook nog een dichtgemetselde spitsboog ingang in een omlijsting van gebakken profielsteen en de sporen van een gedichte rondbogige ingang te zien …

We laten de noordkant van de kerk achter ons en lopen westelijk langs de toren naar de zuidkant …

Daarmee zijn we terug bij de sierlijk omlijste ingang van de kerk in de zuidmuur …


We trokken het hek achter ons dicht en repten ons naar de auto. Tot op dat moment waren de buien die dag bij ons langs getrokken, maar nu kregen we toch nog even staartje mee …


Wil je nu nog meer weten over de Sint-Martinuskerk in Boazum, dan kun je hier terecht: Stichting Freonen fan de Boazumer Tsjerke

  • Afhankelijk van de ontwikkelingen van het (winter)weer zetten we onze reis op enige moment voort naar Jorwert.

Van Eagum naar Boazum

Geplaatst op door

Na een dagje met zon en kleur hier in het noorden is het vandaag mistig en grijs. Tijd om ons ritje langs een aantal oude Friese kerken weer op te pakken.

Mijn fotomaatje en ik lieten Eagum achter ons en zetten via landelijke wegen koers naar ons volgende doel: de Sint-Martinuskerk of Sint-Martenstsjerke in Boazum (Bozum in het Nederlands). Onderweg passeerden we o.a. de Kleiterpstermolen (Google Maps), een maalvaardige Amerikaanse windmotor van het merk Hercules, zoals er ook één bij De Veenhoop staat …


Boazum is een oud dorp, dat ooit via een riviertje verbonden was met de oude Middelzee. Het dorp ligt op een grote terp, volgens sommige zou er zelfs sprake geweest zijn van twee terpen. In 1260 werd de plaats voor het eerst vermeld als Bosingum. In het tegenwoordige Boazum zocht Jetske een prominent plekje om de auto te parkeren, zo dicht mogelijk bij de kerk en voor de deur van een huis dat waarschijnlijk ooit is gebouwd voor een lokale notabele …


Jetske heeft op haar blog het verhaal achter dit mooie huis uiteengezet: ‘De Sint-Martinuskerk in Boazum’. Vanaf het Altaplein liepen we langs de vijver die tussen het bovenstaande huis en de kerk ligt. Jetske dook nog snel even de ‘notaristuin’ in om de kerk mooi weerspiegeld vast te leggen. Ik stelde me tevreden met de onderstaande beelden bij het naderen van de kerk …

Het eerste wat me opviel zodra we voorbij het hek waren, was dat deze kerk toch wel een maatje groter lijkt te zijn dan de middeleeuwse Kleastertsjerke in Kortehemmen of de Sint Hippolytuskerk in Olterterp …


De Sint-Martinuskerk is een van de oudste romaanse kerkgebouwen in Fryslân uit de 12e eeuw …

De kerk is toegankelijk door een sierlijk poortje in de zuidmuur. De ingang van baksteen en bergsteen, is geflankeerd door zogenaamde korintische pilasters die een hoofdgestel dragen, waarin een opschrift en het jaartal 1700. De letters FGP staan voor Fransiscus Gellides, Predicant …

De deur bleef ook hier weer gesloten voor ons. Jammer, want het interieur met o.a. plafondschilderingen die bij een restauratie in 1941 tevoorschijn kwamen, schijnt ook zeker de moeite waard te zijn. Forceren leek me weinig doeltreffend in dit geval …


  • morgen meer

Een bijzonder middelpunt

Geplaatst op door

Eagum is een klein gehucht onder de rook van Leeuwarden met niet meer dan 6 boerderijen, een toren en hooguit 25 inwoners. In het Nederlands heet het plaatsje Aegum, in het Fries Eagum. Ik houd het vanzelfsprekend op het laatste …


De toren is waarschijnlijk in de dertiende eeuw gebouwd. Van origine was het een kerktoren, maar de kerk is verdwenen. De oorspronkelijke kerk was zo bouwvallig geworden dat er in 1777 een nieuw kerkgebouw tegen de oude toren werd gebouwd. Boven de ingang van de toren getuigt ‘de eerste steen’ hier nog van. Uiteindelijk bleek een hele kerk de finaciële draagkracht van het dorp te boven te gaan. In 1838 werd de kerk afgebroken. De stenen schijnen te zijn gebruikt voor een kroeg elders in Fryslân. De toren bleef alleen achter …

Er hangen twee klokken in de toren. De kleine klok is, net als de toren, dertiende-eeuws. De originele grotere klok uit de veertiende eeuw is in of na de Tweede Wereldoorlog zoek geraakt. Beide klokken werden in de Tweede Wereldoorlog, samen met historische klokken uit andere kerken, opgeborgen in Giethoorn. De kleine kwam na de oorlog terug, de grote is nooit meer teruggevonden. Nu hangt er een nieuwe klok uit 1958 naast de oude …


Wat u waarschijnlijk nog niet wist, is dat de toren van Eagum in feite het centrum van Fryslân is, en tevens het middelpunt van de wereld. Het eigenlijke middelpunt ligt er drie stappen naast. Of, zoals een oud Eagums versje begint: ‘Eagum leit mids yn’e wrâld, trije trêden fan de toer, dêr is it middelpuntsje’ … **


De studentenvereniging Frisia, genootschap binnen Vindicat dat alleen toegankelijk is voor geboren mannelijke Friesen, kwam hier tot voor kort voor het hoogtepunt van de ontgroeningen. Door het achteroverslaan van drie borrels en trouw te zweren aan de vereniging, werden de aspirant-leden toegelaten tot de club …

Nadat Jetske en ik het kerkhof hadden verlaten en nog wat verder rondkeken, raakten we aan de praat met de boer die achter de toren woont. Hij vertelde dat de ontgroening vaak een hoogtepunt van het jaar was voor de Eagumers. Ladderzatte studenten die met de bus hiernaartoe gebracht worden en niet zelden in de sloot belanden. De boer vertelde dat de studenten een keer graag wilden leren hoe een melkmachine werkt. De boer moest er nog om lachen toen hij vertelde, hoe hij aan een student uitlegde dat je met je duim de zuigkracht van de machine kunt voelen. In het Fries lijken de woorden ‘tomme’ (duim) en ‘tonge’ (tong) nogal op elkaar. Dat leidde bij de student tot een hilarisch misverstand, waardoor hij met zijn tong aan de melkmachine vast kwam te hangen. Onlangs heeft de Vereniging hier bij de toren haar 185-jarig bestaan gevierd …


**

‘Eagum ligt midden in de wereld,
op korte afstand van de toren ligt het middelpunt,
wie het niet wil geloven, kan het nameten …’

‘Eagum is in the middle of the world,
at short sitance of the tower is the center,
those who won’t believe it, can measure it themselves …

  • wordt vervolgd

Trije tuorren, twa tsjerken

Geplaatst op door

Sinds de kerk in 1856 werd afgebroken, staat de toren van Eagum helemaal alleen op de wereld, slechts omringd door het kerkhof. Bij de Sint-Radboudkerk in Jorwert ging het andersom. Daar stortte de toren op zaterdagochtend 25 augustus 1951, om zeven minuten over vijf, met donderend geraas in elkaar. Drie jaar later was de toren herbouwd. Je zou kunnen stellen, dat de Sint-Martinuskerk in Boazum nog als enige van de drie bouwwerken in originele staat verkeert …

Boazumertsjerke – Sint-Martinuskerk, Boazum
De toer fan Eagum – de toren van Eagum
Redbadtsjerke – Sint-Radboudkerk, Jorwert


En dan nog even dit …

Gisteren kreeg ik met dank aan @dhabirecorder en @Gelkinghe via Twitter een mooi filmpje uit het Fries Film Archief te zien. ‘Ien mûle, twa talen’ (Eén mond, twee talen) is een mooi filmpje uit 1974 over Fryslân en zijn tweetaligheid. Het laat mooie beelden zien van het leven op het Friese platteland en de betekenis van het Fries in het begin van de jaren ’70. Het past prima bij deze serie blogs over een drietal (kerk)torens, want in deze streek speelt het Fries in alle geledingen en op alle vlakken nog steeds een grote rol. Via de onderstaande, wat rare en lange link, kun je het filmpje bekijken:

https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=317&miadt=158&miaet=14&micode=0001&minr=722354&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&miview=ff