Rondblik over ’t Wad

Na bijna twee weken naderen we het einde van deze serie over Paesens-Moddergat en Wierum, twee oude vissersdorpen aan de Waddenzee. Tijd voor een laatste rondblik over ’t Wad bij Wierum …

Terwijl Jetske was afgedaald naar de waterlijn, zocht ik een zo hoog mogelijk punt om in alle rust te genieten van deze prachtige plek. Bij de kijker die op de kruin van de dijk staat, stond daarvoor een mooi, maar wiebelig opstapje (zie hier de actiefoto die Jetske van dit moment maakte) met daarop een toepasselijke handgeschreven tekst:

“Dêr ’t de dyk it lân omklammet lyk in memme-earm har bern” (Daar waar de dijk het land omhelst gelijk een moederarm haar kind), zo begint de tekst van het oude Friese lied ‘It heitelân’.

Kijkend naar de bovenstaande foto, zou je bijna zeggen dat die tekst hier op de zeedijk bij Wierum geschreven moet zijn. Kijk maar eens hoe mooi die gebogen dijk als een beschermende arm om Wierum heen ligt.
Ik eindig vandaag waar ik deze serie op 25 maart ben gestart, bij een oude palenrij

De wjirmdolster

“En de vrouwen dan …?” schreef ik gisteren aan het eind van mijn logje.

Wel, aan de vrouwen van Paesens-Moddergat werd in 2008 een standbeeld opgedragen op initiatief van dorpsbelang Paesens-Moddergat. Het beeld ‘Fiskersfrou’ (foto hieronder links) van Hans Jouta is een eerbetoon aan de vrouwen van Paesens-Moddergat, die na de ramp van 1883 voor een zware taak stonden: de zorg voor de kinderen en rond zien te komen van een karig inkomen …

Bij de kerk van Wierum staat ook een standbeeld van Hans Jouta: ‘de wjirmdolster’, de pierensteekster …

In de achttiende en negentiende eeuw staken Friese vissersvrouwen pieren (wjirmen) op het wad. De vrouwen hadden bij het pieren steken hoge laarzen en een witte broek aan, een dracht die zeker in die tijd voor vrouwen nogal ongebruikelijk was. De broek was ruim uitgesneden om ruimte te laten voor de rok en onderrok die de vrouwen in hun broek droegen (foto bovenaan rechts) …

De vrouwen liepen gewapend met emmer en greep het wad op om zeepieren te steken. Die pieren werden door de mannen weer als aas gebruikt. Niet alleen moesten de pieren worden gedroogd en op een bepaalde manier aan de vislijn worden geregen, ook moest de gevangen vis worden schoongemaakt en verkocht, soms zelfs helemaal tot in Leeuwarden. En dan moesten ze natuurlijk ook nog voor de kinderen en voor de eigen voorraad zorgen. Daar waar de mannen vaak op zee bleven, stierven veel vrouwen in het kraambed. De bevalling was veelal een inspanning die hun door zware arbeid geteisterde lichamen niet meer konden verdragen. Veel jonge kinderen overleden vaak samen met hun moeder …

Bron: http://www.dorpwierum.nl

Twee dorpen verderop

Nadat Jetske en ik Paesens-Moddergat ’s ochtends vanaf de oostkant binnen waren gereden, verlieten we het dorp ’s middags aan de andere kant. Jetske nam plaats achter het stuur, waarna ik haar via Nes in westelijke richting naar het enkele kilometers verderop gelegen oude vissersdorp Wierum gidste …

Wierum ligt vlak tegen de Waddenzeezeedijk, die in een bocht om het dorp heen loopt. De dorpskern van Wierum ligt op een terp die in de vroege middeleeuwen is opgeworpen op een kwelderwal. Omdat de terp bijna in zee kwam te liggen, werd hij regelmatig geteisterd door wind en water van het Wad. Uiteindelijk verdween het noordoostelijke deel van de rechthoekige terp in zee …

Op de terp staat de Mariakerk. De oorspronkelijke kerk werd rond 1200 gebouwd en stond in het midden van het dorp. Door de eerdere genoemd stormen is hij uiteindelijk aan de rand van het dorp tegen de Zeedijk komen te liggen. De windvaan op de kerktoren, in de vorm van een aak, herinnert aan het visserijverleden van het dorp. Op de eerste foto is goed te zien dan het grootste deel van de kerk in de 20e eeuw is vervangen door nieuwbouw. Alleen de zadeldaktoren met de westzijde van de kerk zijn nog in de oorspronkelijk staat gebleven …

Over het visserijverleden van Wierum de komende dagen meer …

Ecokathedrale fotokuier 8

De achtste Ecokathedrale fotokuier vond plaats op een regenachtige dag in december 2007. Het was de eerste keer dat ik mijn fotomaatje Jetske meenam in deze gestage reis door de tijd. Enkele regendruppels boden die dag de gelegenheid om de zaak hier en daar eens even ondersteboven te bekijken …

De vissersramp van 1883

Voor de kust van de tweelingdorpen Paesens-Moddergat en het wat westelijker gelegen vissersdorp Wierum zijn in de loop der eeuwen talloze schepen in nood gekomen of zelfs vergaan. De problemen waren meestal het gevolg van de vele ondiepten, sterke stromingen en van plaats veranderende zandplaten. De belangrijkste zandplaat was en is in dit opzicht ongetwijfeld de Engelsmanplaat. Oostelijk daarvan ligt een diep geul (het Friese Gat) waardoor de schepen naar de Noordzee voeren om te vissen op kabeljauw en schelvis. Bij thuiskomst lagen de schepen hier op de rede, omdat ze niet dichter bij de kust konden komen …

Paesens en Moddergat bezaten in de 19e eeuw een grote vloot zeilende vissersschepen. In de nacht van 5 op 6 maart 1883 voltrok zich tijdens een zware storm een vreselijk ramp voor de gemeenschap. De complete vloot van 22 aken en blazers was uitgevaren. 17 van de schepen zijn vergaan, 83 bemanningsleden bleven achter op zee …

De vissers van Paesens-Moddergat waren niet de enigen, die in die nacht omkwamen. Ook aan de Groningse en Hollandse kusten vergingen er vissersschepen. In die nacht verdronken in totaal 121 Nederlandse vissers, onder wie 27 uit Urk en negen uit Zoutkamp. Maar nergens was de klap zó groot. Het is nauwelijks voor te stellen hoe groot de gevolgen waren voor de vele vrouwen, kinderen en ouderen die achterbleven zonder inkomsten. Ter herdenking werd in 1958 dit monument op de zeedijk opgericht …

Tegenover het monument ligt aan de voet van de dijk het beschermde dorpsgezicht van Moddergat met centraal daarin Museum ’t Fiskershúske. Dit museum verzamelt en exposeert voorwerpen en zaken die betrekking hebben op de oude kustvisserij en het leven van de bewoners van ’t tweelingdorp Paesens-Moddergat …

Natuurlijk speelt de grote ramp van 1883 ook een belangrijke rol in Museum it Fiskershúske. Voor het luttele bedrag van € 5,00 kun je naar hartenlust rondkijken in de vijf huisjes van het museum. Het introductiefilmpje van het museum biedt alvast een snelle rondblik …

Jetske heeft voor haar blog over deze ramp een mooie foto het beeld “Fiskersfrou” gemaakt. Dit beeld van beeldhouwer Hans Jouta staat een stukje verderop aan de voet van de dijk. De “Fiskersfrou” is een eerbetoon aan de vrouwen van Paesens-Moddergat, die na de ramp van 1883 voor een zware taak stonden: de zorg voor de kinderen en rond zien te komen van een karig inkomen: “De zee heeft gegeven, heeft genomen”.

Skywatch Friday 459

Het was wat heiig toen ik vorige week in het uiterste noordoosten van Fryslân was …

It was a bit hazy when I was in the far north east of Friesland last week …

Vanaf de zeedijk zien we in oostelijke richting het kleine oude vissersdorpje Paesens vlak achter de dijk liggen…

From the seawall we see the small old fishing village Paesens lying just behind the wall to the east …

Een klein stukje in westelijke richting zien we het tweelingdorpje Moddergat liggen …

A little bit in a westerly direction we see the twin village Moddergat …

De beide kleine dorpen vormen samen de gemeenschap Paesens-Moddergat

The two small villages together form the Paesens-Moddergat community …

In maart 1883 werd de vissersvloot van Paesens-Moddergat getroffen door een vreselijke ramp …

In March 1883, the fishing fleet of Paesens-Moddergat was hit by a terrible disaster …

Over die ramp morgen meer, nu genieten we nog even van het uitzicht over de Waddenzee …

More about that disaster tomorrow, now we enjoy the view over the Wadden Sea …

Wil je meer Skywatch foto’s zien? Gewoon even op het logo klikken …
Wanna see more Skywatch photos? Just click the logo …

Skywatch Friday

Maak er een mooi weekend van
Wishing you all a wonderful weekend

De Peazemerlannen

De onderstaande foto is gemaakt vanaf de zeedijk ter hoogte van Museum It Fiskerhúske in Moddergat. Aan de linkerkant zie je hoe de lange oude palenrij uit de voorgaande logjes zich in noordoostelijke richting uitstrekt over het Wad. Deze palenrij is een restant van de landaanwinningswerken die hier vanaf halverwege de jaren dertig tot de zeventiger jaren van de vorige eeuw hebben plaatsgevonden. Rechts van de palenrij zie je het begin van het buitendijkse gebied de Peazemerlannen …

zicht op het buitendijkse gebied Peazemerlannen

De landwinning werd hier vanaf 1935 door het rijk uitgevoerd in het kader van de werkverschaffing. In 1945 is een zomerkade aangelegd en in 1951 werd er een bitumendijk gemaakt. Ook werd een stukje verderop een twee kilometer lange pier aangelegd. Voordat het wad bedijkt kon worden moest het opgehoogd worden met vruchtbaar slik. Hiervoor werden rijsdammen aangelegd: palen van dennenhout met takken ertussen. De stroming raakte zo uit het water, waardoor het slik bezonk. …

Jetske daalt af naar de oude palenrij

Een storm in april 1973 veroorzaakte een doorbraak in de bitumendijk. Om financiële redenen werd besloten de dijk niet te herstellen en de zee weer vrij spel te geven. Vrij snel ontwikkelde zich een dynamisch kwelderlandschap dat zich vanaf hier enige kilometers naar het oosten uitstrekt. Jetske en ik hebben onze fotokuier beperkt tot de eerste tientallen meters van dit buitendijkse gebied waar de restanten van het menselijk handelen nog zichtbaar zijn …

Halverwege de palenrij vond ik het welletjes en ben ik er even bij gaan zitten. Jetske is doorgelopen tot het laatste stuk van de palenrij. Haar foto’s èn een 360-graden video-opname kun je hier bekijken: “Op het wad bij Paesens-Moddergat, deel 2”