Bij Zwarte Haan

Vanaf Firdgum zetten we koers naar Zwarte Haan (Google Maps), een buurtschap aan de voet van de Waddendijk in de gemeente Waadhoeke. Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte Haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming ‘Swarte hoarne’ of ‘harne’. Dit betekent ‘Zwarte hoek’. De benaming ‘Zwarte’ komt voort uit het donkere slib dat hier ooit aangetroffen werd. Later is ‘hoarne’ verbasterd tot ‘hoanne’ wat Fries is voor ‘haan’. Een nabijgelegen boerderij heet nog steeds de ‘Swarte harne’ …

De toegang naar de dijk is zorgvuldig afgerasterd met hekken en een paar kooien met stenen om te voorkomen dat de schapen die de dijk begrazen buiten hun rayon aan het werk gaan …

Eenmaal aan de andere kant van het hek staan we tegenover ‘de Slikwerker’, een bronzen beeld van een landwerker ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd. Met niet meer dan schop en kruiwagen werden de Oude- en Nieuwebildtdijk rond resp. 1505 en 1600 aangelegd en werden de polders drooggelegd …

De teksten op het monument en op een bordje bij de ingang zijn niet opgesteld in het Fries of het Nederlands, maar in het Bildts. De streek waar we hier zijn, heet ‘Het Bildt’, deze naam verwijst naar het ontstaan van het land hier als aangeslibd op ‘opgebild’ land. Het waren vooral dijkwerkers uit Zuid-Holland die vanaf 1505 dijken bouwden rond Het Bildt. De nakomelingen van deze Zuid-Hollanders vermengden hun taal met het Fries. Daarom is het Bildts dat hier gesproken wordt in feite een Hollands dialect …

Het eerste dat we op de kruin van de dijk te zien krijgen, is een informatiepaneel. Daarachter strekt zich de schier oneindige wereld van het Wad uit …

Een stukje verderop in westelijke richting staan twee monumentale banken. Jullie kennen mij intussen, een bankje of in dit geval een mooie monumentale bank, heeft altijd een bijzondere aantrekkingskracht op me. En dus wandelde ik al fotograferend die kant op. Beide banken waren volledig vrij, en dus nestelde ik me lekker op de linkse van de twee banken met zicht op het Wad …

Morgen kijken we hier verder rond.

Krimp, verval en leegstand

Het noorden, en dan vooral het noordoosten van Fryslân is één van de krimpregio’s van ons land …

120817-1507x

Dat is ook het geval langs de Nieuwebildtdijk, waar her en der vervallen schuurtjes staan …

120817-1509x

Een leegstaand arbeidershuisje aan de voet van de deltadijk …

120817-1504x

Een verlaten boerderij …

120817-1512x

Aardappeloogst aan de Nieuwebildtdijk

Ik begin vandaag met een foto van het H.G. Miedema Gemaal, dat bij Zwarte Haan vlak achter de dijk staat. Toen ik er twee weken geleden was, was er weinig of geen werk voor het gemaal, want het was voor het eerst deze zomer enige tijd achtereen tamelijk droog. Dat was de afgelopen dagen wel anders. In de nacht van donderdag op vrijdag hing er langdurig een strobui boven grote delen van Fryslân en Groningen. In het gebied waar mijn tocht van vrijdag 17 augustus doorheen voerde, viel vrijdag 100-120 mm regen, waardoor veel akkers volledig onder water kwamen te staan. Het H.G. Miedema Gemaal en alle gemalen in het gebied en een aantal extra pompen zijn ingezet om de ondergelopen akkers zo snel mogelijk weer droog te krijgen …

120817-1351x

Vooral voor de aardappeltelers in het gebied is het van groot belang dat de landerijen zo snel mogelijk weer droog zijn, want als aardappelen -ongeacht of het pootaardappelen of consumptieaardappelen zijn- langer dan 24 uur onder water staan dan gaan ze rotten. De oogst kan dan als verloren worden beschouwd. Er rest de boer niets anders dan de aardappelen op een dergelijk perceel maar in de klei te laten zitten en onder te ploegen. Als hij ze oogst, dan bestaat het risico van verspreiding van de rot naar goede aardappelen …

120817-1434x

Daar heeft deze boer op een akker aan de zuidzijde van de Nieuwebildtdijk geen last van. Toen ik twee weken geleden Zwarte Haan achter me had gelaten, werd er met man en macht gewerkt om de aardappelen te oogsten …

120817-1436x

De aardappelen werden uit de klei gehaald door een Grimme DR1500 aardappelrooimachine, die achter een tractor hing …

120817-1438x

Zodra de rooimachine vol was, werd hij geleegd in een gereedstaande wagen achter een tractor …

120817-1439x

De tractor en wagen bleven geduldig staan wachten op de volgende lading. Verderop in het land stonden nog een paar tractoren met een wagen te wachten op hun beurt …

120817-1443x

Een zwerm meeuwen maakte dankbaar gebruik van het werk van de rooimachine, de omgewoelde klei bevatte vast heerlijke hapjes voor ze …

120817-1453x

Bij Zwarte Haan

Op het ritje langs de noordwestelijke Friese Waddenkust zijn we via de Oude- en de Nieuwebildtdijk intussen terecht gekomen bij Zwarte Haan (kaartje Google Maps). Noordelijker kunnen we hier niet komen zonder natte voeten te krijgen …

120817-1418x

Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte Haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming ‘Swarte hoarne’ of ‘harne’. Dit betekent ‘Zwarte hoek’. Later is ‘hoarne’ verbasterd tot ‘hoanne’ wat Fries is voor ‘haan’. Een nabij gelegen boerderij heet nog steeds de ‘Swarte Harne’, terwijl een gerenommeerd restaurant aan de voet van de zeedijk de naam ‘Zwarte Haan’ draagt. Plaatselijk wordt Zwarte Haan wel het begin van de wereld genoemd, omdat de Nieuwebildtdijk er begint. Tot de Tweede Wereldoorlog voer hier de veerdienst tussen het vaste land en Ameland …

120817-1417x

Zojuist ontdekte ik, dat ik precies twee jaar geleden ook een logje over Zwarte Haan heb gepubliceerd, maar gelukkig zag het er aan de landzijde van de dijk heel anders uit dan in augustus 2010. Om te beginnen zijn er een hek en een paar grote kooien met stenen geplaatst. Tussen die kooien bevindt zich een draaihekje, dat fietsers en voetgangers toegang geeft tot de dijk. Op de kooien zijn verschillende informatiepanelen en een soort herinneringsplaquette voor de Friese politica Anita Andriesen (1957-2008) aangebracht, daarover morgen meer …

120817-1415x

Het beeld ‘De Slikwerker’ staat nog steeds stevig op zijn voetstuk halverwege de dijk. Het bijbehorende informatiepaneel, dat tot vorig jaar naast het beeld op de dijk was aangebracht, heeft intussen een plekje gekregen op één van de kooien met stenen …

120817-1306x

De tekst op dit bord is niet opgesteld in het Fries of het Nederlands, maar in het Bildts. De streek waar we hier zijn, heet ‘Het Bildt, deze naam verwijst naar het ontstaan van het land hier als aangeslibd op ‘opgebild’ land. Het waren vooral dijkwerkers uit Zuid-Holland die vanaf 1505 dijken bouwden rond Het Bildt. De nakomelingen van deze Zuid-Hollanders vermengden hun taal met het Fries. Daarom is het Bildts dat hier gesproken wordt in feite een Hollands dialect …

120817-1310x

Op de dijk bij Zwarte Haan staat ‘De Slikwerker’, een bronzen beeld van een landwerker ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd. Met niet meer dan schop en kruiwagen werden de Oude- en Nieuwebildtdijk aangelegd en werden de polders drooggelegd …

120817-1414x

Zo, genoeg informatie eerst. Het wordt tijd om de dijk weer eens te beklimmen. Behalve dat je er een heerlijk weids panorama over het Wad krijgt voorgeschoteld, valt er ook bovenop de dijk wat nieuws te zien. Maar wel voorzichtig, want zoals op de borden te zien is, mag er hier maar bar weinig …  😉

120817-1421x

Zwarte Haan

Bij Nij Altoenae laten we de Oudebildtdijk achter ons, we gaan in noordelijke richting naar de Nieuwebildtdijk. Daar slaan we linksaf om na bijna twee kilometer terecht te komen aan het eind van de wereld. Hier, bij de buurtschap Zwarte Haan, houdt de weg op aan de voet van de Deltadijk, die land en zee scheidt …

100825-1351x

Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming ‘Swarte hoarne’ of ‘harne’. Dit betekent ‘Zwarte hoek’. Later is ‘hoarne’ verbasterd tot ‘hoanne’ wat Fries is voor ‘haan’. Een nabij gelegen boerderij heet nog steeds de ‘Swarte harne’, terwijl een gerenommeerd restaurant aan de voet van de zeedijk de naam ‘Zwarte Haan’ draagt. Plaatselijk wordt Zwarte Haan wel het begin van de wereld genoemd, omdat de Nieuwebildtdijk er begint. Tot de Tweede Wereldoorlog voer hier de veerdienst tussen het vaste land en Ameland …

100825-1350x

Op de dijk bij Zwarte Haan staat ‘De Slikwerker’, een bronzen beeld van een landwerker ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd …

100825-1347x

Met niet meer dan schop en kruiwagen werden de Oude- en Nieuwebildtdijk aangelegd en werden de polders drooggelegd …

100825-1346x

Ook nog vermeldenswaard is, dat Zwarte Haan aan de wandelroute het  Jabikspaad (Fries voor Jacobuspad) ligt, die aansluit op de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostella in Spanje…

100825-1345xx

Oudebildtdijk

Nadat ik woensdag wat foto- en video-opnamen had gemaakt van de combine, zijn we verder gereden in noordelijke richting tot we uiteindelijk uitkwamen op de Oudebildtdijk. De Oudebidtdijk is de eerste dijk die in 1505 werd aangelegd bij de inpoldering van het gebied van de tegenwoordige gemeente Het Bildt in noordwest Fryslân. De Bildtpolder maakte ooit deel uit van de Middelzee, maar slibde langzaam maar zeker steeds verder dicht. Om overstromingen bij vloed in de Waddenzee tegen te gaan werd deze dijk aangelegd. De Oudebildtdijk is met zijn lengte van ruim 14 kilometer en 1229 huisnummers de langste straat van ons land. De dijk steekt ruim twee meter boven het maaiveld uit, daardoor heb je er een prachtig uitzicht over de omliggende landerijen …

100825-1332x

Aan de noordkant van de dijk werden in de loop der jaren arbeidershuisjes gebouwd. In de tweede helft van de 20e eeuw trokken veel van de landarbeiders weg, omdat er geen werk meer voor hen was.Veel van de huisjes kwamen leeg te staan en dreigden te worden gesloopt, omdat de gemeente rond 1960 wel van de verpauperde lintbebouwing af wilde. Dat pakte echter anders uit. Randstedelingen, op zoek naar rust en ruimte, kochten de leegstaande woningen. De sloopplannen gingen van tafel en de woningen op de dijk werden op het rioleringsnetwerk aangesloten. De huisjes werden opgeknapt en in bewoonbare staat gebracht. De Ouwedyk, zoals de dijk in de volksmond heet, werd in de jaren zestig en zeventig de straat die hij nu nog steeds is: een bonte mengeling van autochtone Ouwedyksters en verfrieste Hollanders, Duitse zomergasten en kunstenaars …

100825-1333x

In de 17e eeuw verloor de Oudebildtdijk zijn beschermende functie doordat ten noorden van de dijk de Nieuwebildtdijk werd aangelegd. Nadat in het kader van de Deltawerken in de 20e eeuw de huidige zeedijk werd aangelegd, verloor ook de Nieuwebildtdijk zijn beschermende functie. Beide dijken zijn nu zogenaamde slaperdijken, die als monumenten in het landschap liggen …

100825-1335x

Morgen vervolgen we reis over de Friese klei. We gaan dan via Nij Altoenae naar Zwarte Haan aan het eind van de Nieuwebildtdijk.
Door op dit kaartje maximaal in te zoomen tot streetview, en vervolgens in noordelijke richting te kijken, zie je het evenbeeld van de eerste foto. Richten we de blik iets naar het noordoosten, dan kijk je – net als op de onderste foto – richting Zwarte Haan. Uitzooomen levert een kaart op van het noordelijk kustgebied, waarop de ligging van de Oude- en Nieuwebildtdijk en de Deltadijk mooi te zien zijn.