De Oudebildtdijk

Op weg naar de kwelder bij Westhoek waren we al langs de Oudebildtdijk nr. 1229 gekomen, dat is het hoogste nummer aan de Oudebildtdijk. Onze weg terug naar huis begon die middag tegen vieren bij nr. 1222 in Westhoek …

De Oudebildtdijk is met een lengte van ruim 12 km één van de langste straten van ons land. De basis voor de Oudebildtdijk is al omstreeks 1200 gelegd, in 1505 kreeg de dijk zijn huidige hoogte. Nadat noordelijker daarvan de Nieuwe Bildtdijk was aangelegd, verloor de Oudebildtdijk in de 17e eeuw zijn beschermende functie. Door de aanleg in de 20e eeuw van de huidige zeedijk verloor ook de Nieuwe Bildtdijk zijn beschermende functie …

Langs de noordzijde van de Oudebildtdijk werden in de loop der eeuwen veel klein arbeidswoninkjes gebouwd. om te voorkomen dat ze bij een dijkdoorbraak zouden onderlopen, werden ze hoog tegen de dijk aan gebouwd. In de tweede helft van de vorige eeuw begon de leegloop van de Oudebildtdijk. Voor de vroegere agrarische bevolking was als gevolg van de mechanisering geen werk meer en veel van de huisjes kwamen leeg te staan. Dit zijn een paar van de oudste optrekjes die ik 2005 nog heb kunnen fotograferen aan de Oudebildtdijk …

Sloop van de meeste van die huisjes bleek niet nodig. Vanuit de Randstad werd interesse getoond voor de Oudebildtdijk. Vooral nadat de woningen op de dijk op het rioleringsnetwerk werden aangesloten waren de huisjes aantrekkelijk voor kunstenaars, artiesten en ander kleurrijk volk. Voor weinig geld kochten ze een huisje in een gebied waar rust en ruimte sleutelwoorden zijn. Intussen zijn de meeste huisje opgeknapt of opnieuw opgetrokken …

Vooral aan de zuidzijde van de dijk werden in de 17e eeuw mooie, grote boerderijen opgetrokken. Hieronder een paar voorbeelden, de boerderij op de eerste twee foto’s dateert uit 1819, de tweede heeft bouwjaar 1768. Waar boerderijen zijn, daar zijn ook weilanden of akkers. Hier langs de Oudebildtdijk zijn het intussen voor een belangrijk deel lege akkers. In de herfst verandert de sfeer van deze in voorjaar en zomer zo mooie en frisgroene streek …

Om de zaken draaiend en het licht brandend te houden, staan er aan de Oudebildtdijk t.b.v. de elektriciteitsvoorziening ook nog een paar transformatorhuisje. We vonden er drie, allemaal van hetzelfde ontwerp, maar dit huisje met nr. 1166 en op de achtergrond nog een stukje van de Waddenzeedijk bood het mooiste plaatje. De foto’s zijn naar je onderweg, Sjoerd

We zijn doorgereden tot het begin van de Oudebildtdijk, want we wilden toch ook de laagste nummers nog even bekijken. Op de onderstaande foto’s zie je nr. 2. Ik heb er eens even wat rondgekeken, en ik moet zeggen, dat viel niet tegen. Je kunt evt. zelf hier kijken

Aan de overkant van de Oudebildtdijk en de Ouwe Faart staat een prachtig huis met nr.1 van bouwjaar 1930. Daarmee hebben we de ruim 12 km lange Oudebildtdijk beginnend bij nr. 1229 en eindigend bij nummer 1 van eind tot begin gereden …

Bildtstars en Eigenheimers

Langzaam maar zeker naderden we het uiteindelijke doel van onze trip door het westelijke deel van de Friese Waddenstreek. Gelukkig ligt er hier en daar een uitwijkplekje langs de weg om tegemoetkomend verkeer op de smalle oude dijk te laten passeren. Op de onderstaande foto draaien we net vanaf de westkant de Oudebildtdijk op. Het huis hier rechts is met nr. 1229 het laatste huis langs de ruim 12 km lange dijkweg (Google Maps). Ik kom hier later nog op terug, we gaan het eerst hebben over aardappeltelers en andere boeren …

Bildtstars en Eigenheimers’ is een foto- en verhalenroute langs de Waddenkust. Reusachtige portretfoto’s van aardappelboeren sieren de boerderijdaken, muren en schuren, Van ver turen de geportretteerde boeren je over de velden aan. Op deze manier wil ‘Sense of Place’ de boeren en hun families een gezicht geven. Soms alleen, soms met hun familie, maar altijd in de dagelijkse kledij en zonder opsmuk. ‘Het landschap is de mensen en de mensen zijn het landschap‘, aldus fotograaf Linette Raven, die de foto’s heeft gemaakt. ‘Je moet die mensen alleen nog even leren kennen …

Terwijl we over de Oudebildtdijk reden, kwamen we bij Westhoek langs een boerderij met een zo’n grote foto (Google Maps). We staan hier bij de boerderij van Jan Andringa en Rinske Elsinga. Op de akkers hier bij Westhoek verbouwen de Andringa’s op 70 hectare waddentarwe, brouwgerst, graszaad, uien en pootaardappelen. Het pootgoed is het meest intensieve gewas, dat vanuit miniknollen in vijf jaar wordt opgekweekt voor de buitenlandse markt …

Ook vader en moeder Andringa waren al boer aan de voet van deze oude dijk. In de balken van de schuur zijn nog sporen te zien van de dorsmachine, die werd aangedreven door een paard. Jan en Rinske kwamen hier in 1986. Ze doen alle werkzaamheden zelf. De vier kinderen helpen soms bij grote drukte mee, maar hebben geen grote passie voor het boerenleven. Nu de Andringa’s de pensioengerechtigde leeftijd naderen, bouwen ze ’t bedrijf langzaam af …

Wij maakten ons op voor de laatste etappe, bij dat witte gebouwtje in de verte – Waddenherberg The Friezinn – slaan we linksaf om vervolgens na 300 m een parkeerplekje te zoeken …

It paad werom

It paad werom …’ oftewel de weg terug naar huis. Vanaf enige afstand nog een laatste blik op de Waddenzee, waar ook de kluten nu steeds dichterbij leken te komen, daarna was het tijd om huiswaarts te gaan …

Toen we terugliepen naar de dijk, zagen we de schapen in een langgerekte rij op een drafje in oostelijke richting over de dijk lopen. Waarschijnlijk was de boer onderweg met een versnapering …

Vanaf de parkeerplaats reden we over het eerste deel van Oudebildtdijk – één van de langste straten van ons land, waarover later meer – via de kortste weg huiswaarts. Met eerst kilometerslang aan de linkerkant van de smalle dijkweg kleine arbeidershuisjes en rechts uitgestrekte (kale) akkers met hier en daar een grote boerderij …

Enige tijd later doken we aan de andere kant van Leeuwarden op de N355 ter hoogte van Hurdegaryp onder de spoorweg door. Langzaam maar zeker naderden we het eigen rayon weer …

Toen we een minuut of twintig later bij Drachten ook de fietsbruggen ‘de Ring’ over de A7 en ‘de Slinger’ over de Zuiderhogeweg gepasseerd waren, naderde het eind aan deze mooie, vogelrijke dag …

Bij Zwarte Haan

Vanaf Firdgum zetten we koers naar Zwarte Haan (Google Maps), een buurtschap aan de voet van de Waddendijk in de gemeente Waadhoeke. Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte Haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming ‘Swarte hoarne’ of ‘harne’. Dit betekent ‘Zwarte hoek’. De benaming ‘Zwarte’ komt voort uit het donkere slib dat hier ooit aangetroffen werd. Later is ‘hoarne’ verbasterd tot ‘hoanne’ wat Fries is voor ‘haan’. Een nabijgelegen boerderij heet nog steeds de ‘Swarte harne’ …

De toegang naar de dijk is zorgvuldig afgerasterd met hekken en een paar kooien met stenen om te voorkomen dat de schapen die de dijk begrazen buiten hun rayon aan het werk gaan …

Eenmaal aan de andere kant van het hek staan we tegenover ‘de Slikwerker’, een bronzen beeld van een landwerker ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd. Met niet meer dan schop en kruiwagen werden de Oude- en Nieuwebildtdijk rond resp. 1505 en 1600 aangelegd en werden de polders drooggelegd …

De teksten op het monument en op een bordje bij de ingang zijn niet opgesteld in het Fries of het Nederlands, maar in het Bildts. De streek waar we hier zijn, heet ‘Het Bildt’, deze naam verwijst naar het ontstaan van het land hier als aangeslibd op ‘opgebild’ land. Het waren vooral dijkwerkers uit Zuid-Holland die vanaf 1505 dijken bouwden rond Het Bildt. De nakomelingen van deze Zuid-Hollanders vermengden hun taal met het Fries. Daarom is het Bildts dat hier gesproken wordt in feite een Hollands dialect …

Het eerste dat we op de kruin van de dijk te zien krijgen, is een informatiepaneel. Daarachter strekt zich de schier oneindige wereld van het Wad uit …

Een stukje verderop in westelijke richting staan twee monumentale banken. Jullie kennen mij intussen, een bankje of in dit geval een mooie monumentale bank, heeft altijd een bijzondere aantrekkingskracht op me. En dus wandelde ik al fotograferend die kant op. Beide banken waren volledig vrij, en dus nestelde ik me lekker op de linkse van de twee banken met zicht op het Wad …

Morgen kijken we hier verder rond.

Graanoogst bij de Oudebildtdijk

Vanaf Firdgum heb ik mijn tocht op 5 augustus voortgezet in noordelijke richting. Bij Dijkshoek ben ik rechtsaf gegaan om over de Oudebildtdijk koers te zetten naar Zwarte Haan. Al snel werd mijn blik getrokken door een combine die verderop in het land een stofwolk opwierp. Tot mijn grote geluk was er ter plekke een uitwijkstrook, zodat ik de auto zonder hinder te veroorzaken kon parkeren …

140805-1301x

Omdat de combine nog ver weg was, kon ik eerst mijn blik nog even rustig over het omringende akkerlandschap laten glijden. Vanaf dijkhoogte is goed te zien dat de verschillende producten als graan, bieten, aardappelen, etc samen een fraaie lappendeken van het akkerland maken …

140805-1305x

Na een tijdje richt ik de camera toch maar weer op de combine, want dat soort imposante machines blijft toch elke keer mijn aandacht trekken. Afijn, kijk maar even mee, de foto’s kunnen worden vergroot door erop te klikken …

Toen de combine na enige tijd zijn last voor verder transport overbracht naar een tractor en wagen, ben ik in de auto gestapt om mijn weg richting Zwarte Haan te vervolgen.

Zwarte Haan

Bij Nij Altoenae laten we de Oudebildtdijk achter ons, we gaan in noordelijke richting naar de Nieuwebildtdijk. Daar slaan we linksaf om na bijna twee kilometer terecht te komen aan het eind van de wereld. Hier, bij de buurtschap Zwarte Haan, houdt de weg op aan de voet van de Deltadijk, die land en zee scheidt …

100825-1351x

Volgens verschillende bronnen is de naam Zwarte haan ontstaan uit de oorspronkelijke Friese benaming ‘Swarte hoarne’ of ‘harne’. Dit betekent ‘Zwarte hoek’. Later is ‘hoarne’ verbasterd tot ‘hoanne’ wat Fries is voor ‘haan’. Een nabij gelegen boerderij heet nog steeds de ‘Swarte harne’, terwijl een gerenommeerd restaurant aan de voet van de zeedijk de naam ‘Zwarte Haan’ draagt. Plaatselijk wordt Zwarte Haan wel het begin van de wereld genoemd, omdat de Nieuwebildtdijk er begint. Tot de Tweede Wereldoorlog voer hier de veerdienst tussen het vaste land en Ameland …

100825-1350x

Op de dijk bij Zwarte Haan staat ‘De Slikwerker’, een bronzen beeld van een landwerker ter ere en nagedachtenis aan de mannen die Het Bildt hebben ingepolderd …

100825-1347x

Met niet meer dan schop en kruiwagen werden de Oude- en Nieuwebildtdijk aangelegd en werden de polders drooggelegd …

100825-1346x

Ook nog vermeldenswaard is, dat Zwarte Haan aan de wandelroute het  Jabikspaad (Fries voor Jacobuspad) ligt, die aansluit op de pelgrimsroutes naar Santiago de Compostella in Spanje…

100825-1345xx

Oudebildtdijk

Nadat ik woensdag wat foto- en video-opnamen had gemaakt van de combine, zijn we verder gereden in noordelijke richting tot we uiteindelijk uitkwamen op de Oudebildtdijk. De Oudebidtdijk is de eerste dijk die in 1505 werd aangelegd bij de inpoldering van het gebied van de tegenwoordige gemeente Het Bildt in noordwest Fryslân. De Bildtpolder maakte ooit deel uit van de Middelzee, maar slibde langzaam maar zeker steeds verder dicht. Om overstromingen bij vloed in de Waddenzee tegen te gaan werd deze dijk aangelegd. De Oudebildtdijk is met zijn lengte van ruim 14 kilometer en 1229 huisnummers de langste straat van ons land. De dijk steekt ruim twee meter boven het maaiveld uit, daardoor heb je er een prachtig uitzicht over de omliggende landerijen …

100825-1332x

Aan de noordkant van de dijk werden in de loop der jaren arbeidershuisjes gebouwd. In de tweede helft van de 20e eeuw trokken veel van de landarbeiders weg, omdat er geen werk meer voor hen was.Veel van de huisjes kwamen leeg te staan en dreigden te worden gesloopt, omdat de gemeente rond 1960 wel van de verpauperde lintbebouwing af wilde. Dat pakte echter anders uit. Randstedelingen, op zoek naar rust en ruimte, kochten de leegstaande woningen. De sloopplannen gingen van tafel en de woningen op de dijk werden op het rioleringsnetwerk aangesloten. De huisjes werden opgeknapt en in bewoonbare staat gebracht. De Ouwedyk, zoals de dijk in de volksmond heet, werd in de jaren zestig en zeventig de straat die hij nu nog steeds is: een bonte mengeling van autochtone Ouwedyksters en verfrieste Hollanders, Duitse zomergasten en kunstenaars …

100825-1333x

In de 17e eeuw verloor de Oudebildtdijk zijn beschermende functie doordat ten noorden van de dijk de Nieuwebildtdijk werd aangelegd. Nadat in het kader van de Deltawerken in de 20e eeuw de huidige zeedijk werd aangelegd, verloor ook de Nieuwebildtdijk zijn beschermende functie. Beide dijken zijn nu zogenaamde slaperdijken, die als monumenten in het landschap liggen …

100825-1335x

Morgen vervolgen we reis over de Friese klei. We gaan dan via Nij Altoenae naar Zwarte Haan aan het eind van de Nieuwebildtdijk.
Door op dit kaartje maximaal in te zoomen tot streetview, en vervolgens in noordelijke richting te kijken, zie je het evenbeeld van de eerste foto. Richten we de blik iets naar het noordoosten, dan kijk je – net als op de onderste foto – richting Zwarte Haan. Uitzooomen levert een kaart op van het noordelijk kustgebied, waarop de ligging van de Oude- en Nieuwebildtdijk en de Deltadijk mooi te zien zijn.