We vervolgen onze kuier op Urk. We laten de Pieter Hakvoortstraat links liggen en volgen de pijl op het briefje achter het raam …
Daarbij komen we aan de oostkant langs de scheepshelling. De waarheid gebiedt mij te zeggen, dat mijn kennis op het vlak van scheepswerven en -hellingen aan alle kanten tekort schiet om hier verder iets zinnigs over te kunnen zeggen. Ik zie roestige karren met verweerde blokken hout op rails staan, die m.b.v katrollen en/of andere hijswerktuigen omhoog getrokken kunnen worden …
Daar houdt mijn kennis zo ongeveer op. Mij gaat het vooral om de aanblik van het levende verleden op deze oude werf. Nog een laatste blik vanuit de zuidoost hoek op dat mooie roestige naambord, daarna gaan we nog een stukje verder ….
Vanaf de kade aan de Staversehoogte hadden we zicht op de scheepswerf. Ik besloot die kant nog wat verder op te lopen …
Boven een aantal ladders aan de achterzijde van de scheepswerf hing een grote roestige naamplaat …
Ik was intussen aangeland aan de zijkant van de scheepshelling. Toen Jetske en ik hier in 2014 eenfotokuier rond de Urker haven maakten, lagen er drie schepen op de helling. Nu lag hij er stil en verlaten bij …
Nu ik er toch was, besloot ik nog wat verder rond te kijken. Nadat ik over de schaduw van een hek was heengestapt, werd mijn blik getrokken door een geel bordje dat tussen twee grijze deuren hing …
Kijk eens aan ‘Overpad toegestaan’. Dat bood dus mogelijkheden om nog wat verder te gaan …
Om de vergelijking met dat oude autootje van gisteren nog wat verder door te trekken, heb ik vandaag een paar foto’s van een qua formaat beter passend oudje …
Na afloop van een fotokuier tussen paddenstoelen en mooie herfsttinten bij Heidehuizen, trof ik deze gouwe ouwe Coca-Cola-truck tijdens een ritje in de buurt van Hoornsterzwaag aan. Hij ziet er nog niet echt vastgeroest uit, in dat opzicht doet hij het drankje wel eer aan …
Ik heb geen idee hoe oud de truck is, maar ik vond hem – samen met de kleine Engelse taxi, die er vlak achter staat – een kleine fotoserie zeker waard …
Maar niet altijd. Daar kan het bij mij momenteel in ieder geval niet aan liggen. Ik ben 2024 toch niet echt heel rustig begonnen, vooral de eerste anderhalve week heb ik allerminst stil zitten rusten. Met dagelijkse ritjes en fotokuiertjes heb ik volop genoten van de hoogwatersituatie en het daarop volgende wintertje. Misschien heb ik juist wat teveel gedaan in die periode. Met MS weet je het toch nooit …
Feit is, dat het letterlijk en figuurlijk allemaal niet lekker loopt momenteel. Een ritje naar de Jan Durkspolder en een middagje Leeuwarden waren meer dan genoeg deze week. Verder beperk ik mijn lichamelijke activiteiten tot mijn korte loopjes in de tuin en maak ik af en toe een virtueel ritje op de hometrainer. Achter de pc ben ik vooral wat aan het klooien met foto’s, want als ik een stukje lees, dan nemen de letters al snel een loopje met me door te gaan dansen en vallen de oogjes dicht. Ik voel me eigenlijk een beetje als deze oude Engelse taxi, die ik vorig jaar ergens bij Hoornsterzwaag langs de weg zag staan …
Dus als jullie me eens een dagje missen, dan heb ik vertraging opgelopen, omdat ik tijdelijk ergens in mijn dagelijks doen en laten ben vastgelopen of zo. Het zal zijn tijd weer even moeten hebben. Maar ik kom terug!
Vooral mussen en koolmezen nemen de laatste tijd bij het warme weer regelmatig even een verfrissend bad in de tuin …
Gistermiddag nam een koolmeesje wel heel letterlijk een duik in het water. Met het kontje omhoog zat hij even lekker te spetteren. Daarna schudde hij zich op de rand van het bad even uit, en begon hij zijn toilet te maken …
De slotscène speelde zich af op de kop van onze roestige grutto. Daar ging het koolmeesje gerieflijk in de zon zitten om verder op te drogen …
De eerste baggelmachines werden rond 1900 in gebruik genomen. De machine die hier in De Deelen staat is hier naartoe gehaald door de in deze serie al eerder genoemde firma De Leeuw. Voordat het apparaat naar De Deelen kwam, werd het nog tot 1933 gebruikt in de Rottige Meenthe. Dat laatste was een leuke twist in het verhaal voor mijn fotomaatje, want de Rottige Meenthe behoort meer tot haar rayon. 🙂
In totaal stonden er drie van dergelijke machines in De Deelen. Tegenwoordig is daar nog één exemplaar van over. ,,De familie De Leeuw wilde de laatst overgebleven baggelmachine als oud ijzer verkopen. Ze konden het alleen met de opkoper niet eens worden over de prijs”, vertelde boswachter Roel Vriesema in mei 2019 in de Heerenveense Courant. Nadat deze baggelmachine in 1968 de laatste vracht veen naar boven gehaald om er turf van te maken, bleef de machine hier liggen en zakte hij steeds schever in het petgat …
Toen Staatsbosbeheer in de jaren zeventig eigenaar werd van De Deelen, kreeg ze er ook deze oude machine bij. Sindsdien is er veel gedacht, gepiekerd en gebrainstormd over de vraag wat er met het gevaarte moest gebeuren, zoals het weer rechtop zetten en/of er een kunstwerk van maken. Omdat het apparaat inmiddels in te slechte staat verkeerde, kon het niet meer gerestaureerd worden. Daarom is in 2019 besloten om de baggelmachine op te takelen en hem dan weer rechtop te zetten en te verankeren in een ijzeren corset …
En nu rust dat machtige stuk industrieel erfgoed hier als een grote bonk roest in een verborgen petgat in De Deelen. Roemloos en statusloos, want het ding is praktisch onvindbaar en heeft geen enkele monumentale status. Eigenlijk is dat natuurlijk heel raar. Hier in Fryslân en in de Kop van Overijssel zijn naar schatting tientallen baggelmachines in bedrijf geweest. Samen zijn ze gezichtsbepalend geweest voor het landschap dat we er tegenwoordig aan overgehouden hebben. Treurig dat SBB zelfs nog geen eenvoudige, goed zichtbaar bordje langs het fietspad heeft geplaatst. Je zou bijna denken, dat ze niet willen dat het gezien wordt …
Ik heb altijd gedacht dat dit de laatste baggelmachine van ons land was, maar er schijnt nog een (in werkende staat verkerende) baggelmachine in museum De Ronde Venen in het Utrechtse Vinkeveen te staan. Daar heb ik op internet echter geen enkel bewijs voor gevonden. De laatste mij bekende baggelmachine is daarom de ruïne van dit exemplaar in De Deelen. Hij heeft zijn werk gedaan en mag verder in alle rust wegroesten …
Vervening of turfwinning gebeurde in verschillende streken op verschillende manieren. In hoogveengebieden (boven de grondwaterspiegel) werd het veen eerst deels ontwaterd door sloten te graven. Daarna kon het veen direct gestoken worden, het z.g. turfsteken. In laagveengebieden zoals De Deelen lag het veen onder de waterspiegel. Daar werd het veen door de veenarbeiders als natte drab van de bodem geschraapt en dan op de legakker gelegd om te drogen. Na enkele dagen werd de natte veenlaag platgestampt, waarna er turven van konden worden gestoken. Om dit zware werk makkelijker en goedkoper te maken deed begin vorige eeuw de baggelmachine zijn intrede …
de baggelmachine was gemonteerd aan de voorkant van een platte schuit, die langs kabels werd voortbewogen (1)
een kooi waarin messen waren bevestigd werd eerst opgetakeld en vervolgens losgelaten (2)
de messen boorden zich ca 1,5 m in het veen. Als de kooi daarna weer werd opgehesen sloten zich vanzelf twee kleppen onder het gestoken pakket veen (3)
de inhoud werd in de schuit gestort en met water vermengd. Daarna kwam de veenbrij via een jacobsladder in de vloeigoot (4)
via de vloeigoot werd de veenbrij over de legakkers verspreid (5)
wanneer de veendrab enkele dagen had gedroogd, kon het worden aangestampt, zodat er later turven van gestoken konden worden
de baggelmachine werd aangedreven door stoom, en vrat zo zich letterlijk een weg door het veenlandschap
Tot zover wat algemene informatie over de (machinale) vervening, c.q. de turfwinning. In vervolg hierop morgen (een deel van) het verhaal achter de baggelmachine die hier in De Deelen ligt. Vandaag mogen jullie verder vrij rondkijken bij deze historische bonk roest. Doe dat wel voorzichtig, want je ligt zo in het veenwater …
Afanja's Weblog 