Met Tijmen bij ’t Dijktempeltje

Rond het middaguur kwamen we aan bij het “Tempeltje van Ids”, zoals dit kunstwerk in de volksmond wordt genoemd. De Tempel van kunstenaar Ids Willemsma staat op de Friese waddendijk, dichtbij het plaatsje Marrum. De Tempel is door Willemsma ontworpen in opdracht van het Wetterskip Fryslân ter gelegenheid van het op deltahoogte brengen van de Friese zeedijken in het kader van de landelijke Deltawerken. Het kunstwerk werd in 1993 onthuld. De kunstenaar noemt het werk zelf het presenteerblad van staal waardoor de dijk als het ware wordt opgetild.

Het tempeltje is onlangs gerestaureerd.
Wie meer wil weten over het Dijktempeltje kan daarvoor bij een oud logje terecht.

We troffen het niet echt met het weer. Het was met ongeveer 15 graden weliswaar niet koud voor de tijd van het jaar, maar het was grijs en nevelig waardoor we vanuit het tempeltje geen mooi en weids zicht over het buitendijkse land kregen voorgeschoteld. Borden aan de voet van de dijk met de tekst “Doe mee – Verlos de Zee” maakten duidelijk dat we hier dicht bij zee moesten zitten, de Waddenzee in dit geval. Maar zee was er in geen velden of wegen te zien, en dat vond Tijmen maar raar. “Waarom ligt er midden in het land zo’n hoge dijk,” vroeg hij zich af …

We lieten het tempeltje achter ons en liepen een stukje in westelijke richting naar de kruin van de dijk. Daar wees ik Tijmen op een aantal dobben in het buitendijkse land, dat hier het Noorderleech wordt genoemd. In november 2006 raakte een groep van bijna tweehonderd paarden tijdens een storm bij één van die dobben door de harde wind en het hoge water ingesloten. Het zeewater stond ruim anderhalve meter diep om de verhoogde ringvormige aarden wal heen …

Er werd een grote reddingsoperatie op touw gezet, waarbij zelfs het leger met 50 man sterk werd ingezet. Alle pogingen van militairen en andere hulpverleners om de paarden vandaan te halen strandden echter. Vier jonge vrouwen uit de buurt kregen het op drie november wel voor elkaar. Het water was inmiddels al wat gezakt. De vier amazones reden op hun paarden door het water naar de dobbe toe, waarna de paarden op de dobbe in een langgerekt lint de ‘lokpaarden’ terug volgden naar de zeedijk. Een laatste paard werd opgehaald door een groep van redders, omdat die niet zelf kon oversteken. Dat dier heeft het uiteindelijk niet gered. Uiteindelijk hebben zo’n twintig paarden het buitendijkse avontuur niet overleefd.

Toen ik vertelde dat de reddingsactie van de vier jonge vrouwen epische beelden had opgeleverd, haalde Tijmen meteen zijn mobieltje tevoorschijn om alvast eens te kijken of dat op YouTube te vinden was …

Nog onder de indruk van de reddingsactie draaiden we ons om en wierpen een blik over het land dat veilig achter de dijk ligt. Het was Tijmen inmiddels duidelijk waarom die hoge dijk daar lag.
“Daar in de verte ligt Leeuwarden, niet eens zo ver weg. Bij goed weer kun je de flats vanaf de Seesykstertoer goed zien. Wat zouden we zonder die dijken moeten met het oog op de stijgende zeespiegel …?” zei ik tegen Tijmen.
“Weer op terpen wonen,” antwoordde Tijmen, “en daar moet ik binnenkort een scriptie over maken …”

“Dat komt mooi uit,” zei ik, “ben je wel eens op de hoogste terp van Fryslân geweest?”
Daar was Tijmen nog nooit geweest, en dus werd dat de derde stop van ons gezamenlijke uitstapje.

– wordt vervolgd –

Friese paarden in de wei

Donderdag liet ik hier al zien dat de grazige groene weilanden in Fryslân sinds kort weer deels worden bevolkt door gemengd bonte koeien, maar er is meer …

180411-1349x

Bij Manege De Sanninghoevebij Oudega – waar ik ooit mijn eerste en laatste paardrijlessen heb gehad – lopen de Friese paarden weer in de wei. En ook dat is, zeker wanneer er veulens bij zijn, een verrijking van het landschap. Ik heb hier dan ook met genoegen een tijdlang naar staan kijken …

De andere kant van ‘It Utein’

Vandaag neem ik jullie nogmaals mee naar de buurtschap It Utein ten noorden van het dorp Oudega in de Friese gemeente Smallingerland …

150527-1314x

We vervolgen onze weg van west naar oost over de smalle landweg, die al eeuwenlang wordt bewoond …

150527-1315x

Nadat we een paar boerderijen zijn gepasseerd, komen we langs een fraai landhuis met vrij zicht op hemel en horizon …

150527-1311x

Daar zou ik het best uit kunnen houden, maar de prijs die er vorig jaar voor werd gevraagd, lag net wat boven ons budget …

150527-1310x

Vlak voordat we It Utein aan de oostkant verlaten, komen we opnieuw langs een prachtige weide met moeder en kind …

150513-1340x

Is het niet een plaatje …?

150513-1346x

Bij het passeren van het witte plaatsnaambord verlaten we de buurtschap It Utein …

150522-1446x

Nog een laatste blik op de meest oostelijke bewoning, daarna vervolgen we onze weg richting Oudega …

150522-1450x

Buurtschap ‘It Utein’

Eigenlijk is ‘It Utein’ niet meer dan een smalle landweg ten noordwesten van Oudega (gemeente Smallingerland), waar twee auto’s elkaar alleen kunnen passeren door aan weerszijden gebruik te maken van  de berm. Google Maps kent ‘It Utein’ niet, daar staat de buurtschap te boek als ‘Uiteinde’: https://goo.gl/maps/HhiWM

150527-1255x

Zodra je vanaf de westelijke kant de bebouwing nadert, maakt een bord duidelijk dat het hier gaat om een buurtschap bestaande uit een handvol boerderijen en enkele huizen …

150527-1257x

Tijdens de aanleg van nieuwe asfaltwegen in het kader van de ruilverkaveling Garijp-Wartena werd bij It Utein in oktober 1965 relatief veel 13de en 14de eeuws aardewerk gevonden, dat duidt op een zeer intensieve bewoning in die tijd. Men mag bijna spreken van een klein dorp in aanleg tussen It Utein en de Opperbuorren. Maar door nog niet bekende oorzaak werd die plek eind 14de eeuw verlaten. Werd het veen te nat? Was het niet meer rendabel genoeg om er te wonen? Zijn er andere dingen gebeurd? Het zijn allemaal openstaande vragen ***  …

150527-1301x

Ook op een plaats waar men het eerst niet zo zou vermoeden, werden in mei 1966 de resten van een middeleeuwse vervenershut gevonden. Zelfs 12de en 13de eeuwse scherven werden aangetroffen en een aslaag, wat duidt op het voorkomen van een vuurhaard *** …

150527-1302x

Ik maak vooral in het voorjaar graag eens een ritje over It Utein vanwege de weelderige bermen en de kruidenrijke weilanden aan weerszijden van de weg, waar eigenlijk altijd wel paarden te zien zijn. Hier trof ik ook het paard (c.q. de pony) en het veulen aan, dat hier gisteren te zien was …

150527-1308x

Morgen meer …

*** Bron: Vroegste geschiedenis van Smallingerland tot ca 1500.

Paardenhoofden in close-up

Met een paar foto’s van paardenhoofden in close-up wil ik nog even terugkomen op die prachtige Friese paarden in de zon. Natuurlijk zullen de paarden die in de zon staan meer last hebben van de warmte dan de paarden die de beschikking hebben over een plekje in de schaduw. Maar we moeten het toch niet overdrijven, lijkt me …

150605-1357x

Het ging vorige week vrijdag om één dag met een maximumtemperatuur rond de 30 ºC, en dat lijkt aanstaande vrijdag niet anders te zijn. Ik vergelijk het maar met mezelf, ik kan de laatste jaren bar slecht tegen temperaturen boven de 25 ºC. Maar van één dag met een temperatuur boven de 25 graden heb ik betrekkelijk weinig last. De problemen ontstaan pas, wanneer het meerdere dagen achtereen zo warm is. Dan hoopt de warmte zich met een verlammende werking op in het lichaam …

150605-1359x

Ik ga er vanuit, dat het bij paarden en koeien op een vergelijkbare manier werkt. Natuurlijk is het fijn als er een schaduwrijke plek voorhanden is aan de rand van een weiland, maar ook daar zonder zullen paarden en koeien van zo af en toe eens een flink warme dag betrekkelijk weinig last hebben, neem ik aan. Het wordt een ander verhaal, wanneer er sprake is van een warmte- of hittegolf, dan zullen deze dieren zonder schaduw in de wei beter af zijn in de stal.

Mocht mijn redenatie niet kloppen, dan hoor ik dat natuurlijk graag van één van de hier meelezende boeren of boerinnen.