Het viel niet mee dit jaar
maar Piet heeft op de valreep zijn gedichten klaar
Nu maar hopen dat de Sint vanavond op pad durft te gaan
want het wordt zo zoetjes aan glad op de baan
Je kunt er nog niet mee sneeuwballen
maar de eerste sneeuw is hier intussen wel gevallen
“Tot slot,” zegt deze Pieterbaas,
“wens ik jullie allen een gezellige Sinterklaas.”
Terwijl ik over de Holwerder pier (Google Maps) terug liep naar de parkeerplaats, liet ik mijn ogen over de uitgestrekte ijsvelden aan de Waddenkust glijden …
De witte leegte werd alleen onderbroken door lange rijen paaltjes en vlechtschermen, verder zat hier en daar een scholekster te kleumen …
Helaas hebben niet alle vogels de barre kou overleefd, op het talud van de pier trof ik een dode scholekster aan …
Een stukje verderop zag ik Johan met zijn muts diep over de oren getrokken aan de voet van de pier staan … geen ijsbeer, maar een ijsmeneer …
Ik besloot ook nog even af te dalen, zodat ik het vlechtscherm van dichtbij kon kieken en de ijsvelden vanuit een ander perspectief kon bekijken …
Lang hield ik het er niet uit, want het was daar beneden op het ijs echt berekoud …
Aan de andere kant van het scherm stond nog een groepje scholeksters in de overlevingsmodus …
Nog een laatste blik over de ijskoude vlakte, en dan terug naar de auto om weer op te warmen …
Het was het eind van een bijzondere fotosessie, die nog het meest weg had van een poolexpeditie. Op de avond van die 8e februari werd duidelijk dat de Elfstedentocht niet door zou gaan, maar dit winters avontuur pakt niemand ons meer af.
Terug in de auto kwamen we na de ontberingen op het ijskoude Wad bij Paesens-Moddergat langzaam maar zeker weer op temperatuur …
Na enig overleg besloten we nog even een kijkje te nemen op de pier van de veerboot naar Ameland bij Holwerd (kaart Google Maps)…
Langs een grote ijsplaat, die aan de westkant van de pier lag en waar zich veel vogels ophielden, liepen we naar het eind van de pier …
In de verte konden we de contouren van Ameland ontwaren …
Op de zandbanken tussen Holwerd en Ameland leek het ijs zich op te stapelen …
Af en toe dreef er een grote ijsschots vlak voor ons langs …
Ik verwachtte elk moment een ijsbeer voorbij te zien dobberen …
Als kind genoot ik altijd al met volle tuigen van echt winterweer. Zodra er sprake was van vorst of sneeuw nam een zeker onrust bezit van mijn lichaam, en dan moest ik naar buiten. Dat is in de loop der jaren nooit veranderd. In de tweede helft van de jaren ’70 ging ik wekelijks één- of tweemaal per week met een paar schaatsvrienden naar het toen nog onoverdekte Thialf om kilometers te maken, ten einde goed beslagen ten ijs te komen bij de dertiende Elfstedentocht …
Aan die noeste trainingsarbeid kwam een eind toen ik in 1981 moest opkomen voor militaire dienst. Het gevolg was, dat ik geen kilometers in de benen had toen die dertiende Elfstedentocht eindelijk in 1985 kon worden georganiseerd. Meer dan een enkele toertocht had ik in de aanloop naar die tocht niet gemaakt, en dus besloot ik me niet aan te melden. Daar had ik enkele dagen later spijt van, toen bleek dat de Tocht der Tochten onder bijna voorjaarsachtige omstandigheden werd verreden …
Sindsdien heb ik alleen nog enkele kleinere tochten geschaatst. De laatste was de Deelentocht, die ik eind 1996 samen met Johan van Aken heb gereden. Daarna volgde opnieuw een lange reeks winters waarin er weinig of niet geschaatst kon worden op natuurijs. Aan mijn schaatscarrière kwam helaas vroetijdig een eind, toen in oktober 2004 MS bij me werd vastgesteld …
Aan het plezier dat ik beleef tijdens echt winterweer is echter gelukkig nog steeds geen eind gekomen. Ook in deze korte, maar krachtige winterperiode heb ik weer volop genoten. De afgelopen twee weken heb ik vrijwel elke dag op het ijs gestaan of in de sneeuw rondgebanjerd, en daarbij heb ik honderden foto’s gemaakt …
Nu het eind van deze prachtige winterperiode in zicht is, en de dooi langzaam maar zeker over het land kruipt, wordt de vermoeienis van de afgelopen weken voelbaar. Mijn ogen hebben al de hele dag de neiging om dicht te vallen, en bij elke stap die ik maak, protesteren mijn benen heftig. Mijn lichaam schreeuwt om rust, en dat zal ik het in de komende week dan ook maar geven. Morgen zal ik hier wat weergrafiekjes en -foto’s presenteren die waren blijven liggen, en de rest van de week zal ik jullie nog wat winterse taferelen voorschotelen van de barre kou op het Wad, een wandeling naar een onbewoond eiland en vooral veel winterpret.
Onder normale omstandigheden zijn vooral de hekken en paaltjes op de zeedijk bij Paesens-Moddergat de blikvangers, omdat ze altijd wel een fraai lijnenspel opleveren …
Woensdag viel mij ineens heel iets anders op, er staken twee kerktorens boven de besneeuwde zeedijk uit. Links de kerktoren van Moddergat, rechts die van Paesens …
De kerktoren van Moddergat …
De kerktoren van Paesens …
En nog een keer beide torens vanuit de verte …
Hendrika herinnerde me er gisteren op subtiele wijze aan, dat ze vol spanning wachtte op de verklaring van de zwarte gaten, die her en der verschenen op het ijs in De Deelen. Als Hendrika de reacties op Vadertje Langbeen en de zwarte gaten had gelezen, dan had ze gezien, dat de verklaring daar inmiddels al is gegeven, maar ik ben de beroerdste niet, en dus wil ik het nog wel even samenvatting en aanschouwelijk maken. Daarvoor begin ik weer met het ijselijke stilleven dat gevormd werd door het eerste zwarte gat …
Dergelijke zwarte gaten, maar dan een stuk minder mooi en subtiel, heb ik op eind januari ook aangetroffen op de dobbe in het Weinterper Skar. Daar waren de zwarte gaten te zien in de eerste sneeuw die er deze winter op 29 januari was gevallen …
Deze rare plekken ontstaan doordat uit de bodem van de dobbe en andere wateren gasbelletjes opstijgen, die de nog verse en door de sneeuw verzwakte ijslaag van onderen aantasten. Groninganus schreef daarover: “De veenbodem onder het water laat regelmatig bubbeltjes methaan los, daardoor ontstaan ronde wakken, die vanaf de zijkant langzaam dichtgroeien, maar er heel lang over doen om helemaal dicht te gaan. Dit verschijnsel doet zich ook voor op het Hoornsemeer, een vrij recent aangelegd meer ten noorden van het Paterswoldsemeer. Daar kan je dus beter niet meteen gaan schaatsen …”
In combinatie met sneeuw levert dit het gevreesde kwalsterijs op: je trapt met je schaatsen voortdurend door deze brokkelige toplaag heen. Vandaar ook dat er alles aan wordt gedaan om deze vastgevroren sneeuw in de zuidwesthoek van Fryslân met man en macht van het ijs te schrapen …
Om iets van die gasbelletjes te laten zien, heb ik een drietal foto’s opgezocht, die ik in december 2002 heb gemaakt van het ijs op de dobbe. Toen lag er een prachtige, keiharde en spiegelende ijsvloer …
Als het water maar snel genoeg bevriest, zonder dat het bevriezingsproces wordt verstoord door wind en sneeuw, dan worden deze gasbelletjes gevangen in het ijs, voordat het de oppervlakte kan bereiken …
Op plaatsen waar de rij gasbelletjes boven elkaar in het ijs zijn gevangen, kun je aan de hand van die belletjes de dikte van het ijs meteen heel aardig inschatten …
Als we nu dit ijs maar hadden gehad op de route van de Elfstedentocht, dan was ik een stuk geruster geweest over het uitschrijven van de Tocht der Tochten. Ik vrees echter, dat er zeker op het zuidwestelijk deel van de route te weinig ijs ligt en dat de kwaliteit van dat ijs te slecht is. Het harde ijs op de laatste drie foto’s verliest zijn draagkracht niet meteen bij de eerste de best dooiaanval, het ijs dat er nu ligt begint echter vrijwel meteen zacht en brokkelig te worden. Die zestiende Elfstedentocht komt er, maar nu nog even niet, vrees ik …
Met dank aan allen, maar vooral aan Aargh, Geert en Groninganus voor hun bijdragen aan Vadertje Langbeen’s zwarte gaten.
Eigenlijk had ik gehoopt vandaag wat foto’s te kunnen maken van de ijszee op het Wad, maar tot mijn grote spijt heb ik nog niets gehoord van de garagehouder, en dus restte me vandaag weinig anders dan maar wat naar de vogeltjes in de tuin te kijken …
De merel kwam langs om even wat te drinken uit het wak in de vijver, dat vanmorgen voor de tweede maal dichtgevroren was …
Het roodborstje liet zich een paar maal zien bij het goed gevulde voederhuisje …
De vlaamse gaai wipte regelmatig even aan om een pinda te pikken …
Wat rest is hier en daar een lege dop …
Afanja's Weblog 