De Stelling Koehoal

Niet ver bij het beeld van ‘de Waadfisker’ vandaan staat een half in de dijk weggewerkt gebouwtje (Google Maps). Het betreft een oude Duitse bunker, die in 1941-’42 is gebouwd. De bunker maakte onderdeel uit van een kleine luchtverdedigingsstelling.

De stelling telde in de oorlogsjaren in totaal 4 bunkers, 3 stenen gebouwen, een grote houten barak, parkeerterreinen, wachtposten en een geschutsplateau voor 4 stuks artilleriegeschut aan de zeekant van de zeedijk. Het gehele gebied was ruim afgezet met een prikkeldraadversperring en landmijnen …

Wetterskip Fryslân wilde de bunker (nr. 2 op het onderstaande kaartje) afbreken. Na lobbywerk van o.a. de Stichting Bunker Koehoal, heeft het waterschap de bunker in 2009 overgedragen aan de stichting. Voorwaarde was dat men de vervallen bunker zou restaureren en dat er een zinvolle herbestemming aan gegeven zou worden …

De bunker is in 2011 gerenoveerd en is nu ingericht als een klein educatie- en documentatiecentrum over de Tweede Wereldoorlog in de regio. Af en toe wordt de bunker opengesteld voor publiek. Jetske heeft nog even naar binnen gegluurd, maar veel viel er niet te zien. Het hele verhaal over de stelling kun je hier lezen: Bunker Koehoal

Naast de bunker ben ik voor het eerst die dag de dijk opgeklommen. Dat wil zeggen, ik ben de oude dijk op gegaan. Op de foto’s hieronder kun je twee dijken zien. Op de eerste foto zie je rechts de oude dijk waar ik op sta, die dijk loopt recht vooruit het beeld uit. Op beide foto’s zie je aan de linkerkant de nieuwe, hogere en bredere dijk, die in de jaren 70 is aangelegd. Tussen beide dijken in zie je hier dus een stuk land dat al voor de jaren ’70 is aangewonnen …

We vervolgen onze weg rechts langs de oude zeedijk …

Schaapachtige boa heeft ’t nakijken

De volgende stop was bij de buurtschap Koehool (Google Maps), het kleine vissersdorpje waar na de dijkverhoging van de jaren ’70 nog maar een paar van de originele huisjes zijn overgebleven …

Jetske had het verhaal van ‘de Waadfisker’ natuurlijk al gelezen op mijn blog, maar foto’s van het monument had ze er nog niet gemaakt. Dat heeft ze bij deze gelegenheid wel goedgemaakt …

Omdat ik het beeld en het verhaal al kende, ging mijn aandacht op dat moment vooral uit naar de andere kant van de weg. Daar speelde zich wel een aardig tafereeltje af …

Een vriendelijk groetende wandelaar liep samen met zijn niet aangelijnde hond de dijk op. Daarbij negeerde hij twee borden waarop te lezen was dat honden alleen aangelijnd de dijk op mogen. Dat is op zich tot daar aan toe, maar ik vond het vooral lullig dat hij ook de schaapachtige boa bij ’t hek het nakijken gaf …

Nadat Jetske in fotografische zin rond ‘de Waadfisker’ aan haar trekken was gekomen, besloten we een stukje verderop nog even een kijkje te nemen bij het witte gebouwtje, dat in de verte tegen de dijk lijkt te zijn aangeplakt …

De Tigerstelling

De Duitse radarstelling Tiger bij West-Terschelling is een van de weinige stellingen in Nederland die nog bijna compleet aanwezig zijn. Het totale complex van ruim 7 hectare bestond uit meer dan 100 bunkers, waarin tijdens de Tweede Wereldoorlog ruim 200 Duitse soldaten woonden en werkten. Van de Tigerstelling zijn op dit moment nog 85 bunkers over, vier daarvan hebben een museale functie gekregen. In deze bunkers kun je nu zien hoe ze tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gebruikt….

170603-1333x

In de 70-er jaren zijn de bunkers van de radarstelling Tiger door Staatsbosbeheer om veiligheidsredenen volgestort en bedekt met zand. Sinds mei 2012 zijn vrijwilligers van de Stichting Bunkerbehoud Terschelling bezig met het uitgraven van de bunkers. Eerst met scheppen en emmers om het zand uit de bunkers te krijgen. In het najaar van 2014 werd groot materieel aangerukt om bomen, struiken en grond van en om de bunkers te verplaatsen …

170603-1415x

De Duitse kantine is inmiddels geheel gerenoveerd en omgevormd tot het bezoekerscentrum. De grote ‘Bertha’ bunker en de Sleutelbunker zijn vrij gegraven, daarbij is zo’n 4000 kubieke meter zand en plaggen verwijderd. Loopgraven zijn hersteld, zodat er een looproute door de stelling is ontstaan met tekstborden bij de verschillende bunkers over hun vroegere functie. Er werken gemiddeld zo’n 25 vrijwilligers aan het project als ‘bunkerexpert’, rondleider of in het bezoekerscentrum.

Er is de afgelopen jaren heel wat werk verzet om bunkers toegankelijk te maken en in te richten, maar er ligt op het uitgestrekte terrein ook nog veel verborgen onder het zand. Veel meer dan ik heb kunnen bekijken. Omdat we ook nog naar het Wad wilden, ben ik er na enige maar bij gaan zitten om mijn benen wat te sparen. Terwijl Aafje er gezellig bij kwam zitten, zette Jetske haar tocht over het heuvelachtig terrein nog even voort. Daarbij kwam ze onderwerpen tegen die ik heb gemist, maar die op haar website te zien zijn onder de titel “Bunkerbehoud op Terschelling“…

170603-1442x-JvB

Veel meer informatie over de Tigerstelling en de Stichting Bunkerbehoud Terschelling: Bunker Museum Terschelling.
Omdat de combinatie van de tere klaprozen met het contrasterende harde beton en ijzer van de bunkers gisteren nogal in de smaak viel, begin en eindig ik de fotoserie van vandaag daar nogmaals mee.

Bunkers op Terschelling

Na twee zonnige stranddagen was een wisselend wolkendek op de zaterdag van harte welkom. Bij de koffie spraken we af om die dag eens een kijkje bij het Wad te nemen. Onderweg daar naar toe verrasten Aafje en Jetske me echter eerst met een andere bezienswaardigheid. Op één van hun wandelingen tijdens mijn dagelijkse rustmoment aan het eind van de middag hadden ze vlak bij ons huisje een groot bunkercomplex uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen.

Samen met de andere Waddeneilanden maakte Terschelling in de Tweede Wereldoorlog onderdeel uit van de Atlantikwall, de verdedigingslinie die de Duitsers langs een groot deel van de Europese kusten aanlegden. Op Terschelling werden in totaal bijna 500 bunkers gebouwd. Van Oosterend tot West-Terschelling stond het eiland letterlijk vol met bunkers. Een groot aantal van die bunkers was zichtbaar terwijl anderen onder het zand verborgen waren …

170603-1325x

Terschelling was voor de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog strategisch belangrijk. Onderweg naar Duitsland kwamen veel Engelse vliegtuigen over. Het eiland lag bovendien langs een belangrijke scheepvaartroute. Redenen genoeg om op het eiland twee zware geschutsbatterijen en diverse radarinstallaties te plaatsen. Ook verschenen verschillende stellingen met tientallen bunkers als onderdeel van de Atlantikwall …

170603-1401x

Stichting Bunkerbehoud Terschelling stelt zich ten doel om erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog, dat op het Waddeneiland Terschelling is achtergebleven, te behouden en publiek toegankelijk te maken. Door herstel en openstelling van een aantal gebouwen en bunkers uit deze periode laat de stichting inwoners en bezoekers van het eiland kennismaken met de rijke oorlogshistorie.

Vandaag deel 1 van een fotoserie die ik heb gemaakt bij de Tigerstelling, een 7 hectare groot complex bestaand uit 85 nog resterende bunkers bij West-Terschelling.