Betrapt bij de heiderinkelbel

Na het groen en geel van gisteren is vandaag het roze aan de beurt, roze van het heidekartelblad. Heidekartelblad – heiderinkelbel in het Fries – is een bijzondere tweejarige plant met hele mooie, kleine bloemetjes …

Heidekartelblad staat op de Nederlandse Rode lijst van planten als zeer zeldzaam en zeer sterk in aantal afgenomen. In het Weinterper Skar laat het zich gelukkig vrijwel elk jaar weer zien ….

In de eerste jaren waarin ik blogde was er maar hier en daar een bloemetje te vinden. Ondanks het feit dat ze op en vlak langs een pad stonden, was de kans om er eentje over het oog te zien erg groot. Het zijn namelijk zoals ik al eerder schreef hele kleine bloemetjes. Kijk maar …

Op en langs het pad kon ik het heidekartelblad dinsdag niet vinden, maar vlak naast het pad stonden ze nu in grote roze pollen bijeen (zie foto 2). Er zat niets anders op dan even een paar stappen op verboden gebied te zetten om een paar macrofoto’s te kunnen maken …

De volgende foto laat mooi zien waarom heidekartelblad in het Fries heiderinkelbel heet. Als de vruchten rijp zijn, gaan de zaadjes in de zaaddoos zachtjes ‘rinkelen’ als de wind ze in beweging brengt. Zo wordt althans gezegd … In dit geval zijn de zaadjes al uit het zaaddoosje tevoorschijn gekomen …

Terwijl ik daar – met mijn rug naar het pad – geconcentreerd zat te fotograferen, hoorde ik op een bepaald moment zachtjes ’t nog altijd vrij kenmerkende geluid van een VW naderen. Ik wist meteen dat het mis was, maar omdat ik nu toch al gezien en dus betrapt was, besloot ik maar rustig door te gaan met fotograferen.

“Jo witte wol dat jo yn kwetsber gebiet sitte tink …!?” hoorde ik de man van Staatsbosbeheer zeggen, nadat hij de auto tot stilstand had gebracht.
“Ja, it is my bekend, mar ik koe it net litte om even een pear close-ups van de heiderinkelbel te meitsjen,” antwoordde ik.

De mensen die hier al langer meelezen, weten dat ik ervaring heb op dit gebied. Een jaar of twaalf geleden werd ik op vergelijkbare wijze pakweg 50 meter verderop eens op mijn schouders getikt door een tweetal Boa’s bij het fotograferen van de blauwe knoop. Nadat ik mijn fout had erkend, volgde toen een goed gesprek. En daar bleef het bij. Dinsdag ging het niet anders. De man van SBB kende zijn pappenheimers. Aan de manier waarop ik behoedzaam terug stapte naar het pad, had hij al gezien dat ik goed volk was. Aan het eind van het gesprek wenseten we elkaar nog een genoeglijke dag …

Ook zeldzaam: de zilveren maan

Nadat we allebei een aantal foto’s hadden gemaakt van de uiterst zeldzame grote vuurvlinder, staken Anna en ik het witte bruggetje over om iets verderop in een stuk hooiland op zoek te gaan naar een andere vlinder die op de Nederlandse Rode Lijst van Dagvlinders staat, de zilveren maan (Boloria selene)

170718-1246x

Onderweg kwamen we opnieuw de Engelsman tegen. Op onze vraag of hij al wat gevonden had, begon hij enthousiast te verhalen: “Ooh … there are so many Silvery Moons as you call them overthere, it’s awesome …”
Terwijl de Engelsman zijn weg vervolgde, ontdekten wij al snel dat hij niets teveel had gezegd. Bij vrijwel iedere stap die we deden fladderde er wel één van de oranje vlinders vanuit het lange gras omhoog …

170718-1247x

De zilveren maan kwam in de eerste helft van de vorige eeuw bijna overal in ons land nog algemeen voor. Een paar kaartjes op het tabblad ‘Verspreiding’ van de zilveren maan laten goed zien hoe de populatie sinds 1950 sterk is afgenomen. Op dit moment komt de zilveren maan in Nederland alleen nog voor in het veenweidegebied op de grens van Utrecht en Zuid-Holland, in de kop van Overijssel, in Friesland en op Terschelling. De zilveren maan staat verder op de Waalse, Vlaamse en Britse Rode Lijst. In Duitsland staat de soort in de categorie ´bijna bedreigd´. …

170718-1251x

De zilveren maan is familie van de vossen, de parelmoervlinders en de weerschijnvlinders. In 2011 heb ik tijdens een fietstocht op Terschelling eens een ander lid van de parelmoervlinders gefotografeerd, de duinparelmoervlinder …

170718-1257x

Met dank aan Anna voor de tip en het perfecte gidswerk, zijn de foto’s van de uiterst zeldzame grote vuurvlinder en de evenzeer erg bedreigde zilveren maan in het hoofdstuk ‘natuurfoto’s’ dit jaar toch wel mijn meest bijzondere foto’s geworden.

Een zeldzaamheid: de grote vuurvlinder

Al een jaar of tien heb ik tijdens de gezamenlijke fotokuiers in De Weerribben samen met Jetske in juli-augustus regelmatig uitgekeken naar de grote vuurvlinder. De grote vuurvlinder (Lycaena dispar batava) is een ernstig bedreigde vlindersoort, die in ons land alleen voorkomt in drie laagveengebieden in Noordwest-Overijssel en Zuidoost-Friesland: De Weerribben, De Wieden en de Rottige Meente.

“De grote vuurvlinder is gezien aan de Hoogeweg en bij het witte bruggetje waar je kunt parkeren,”  gonsde er half juli over het vlindernetwerk. Deze mare bereikte mij via een zuster van Jetske, die zelf ook al een tijdlang had uitgekeken naar de grote vuurvlinder. En meer nog: ze was zelfs bereid om mij tot gids te dienen …

170718-1158x

En zo zoefde ik 18 juli samen met Anna over ’s heren wegen in de Kop van Overijssel, op zoek naar de grote vuurvlinder. Lang hoefden we niet te zoeken. Zoals vogelaars in groten getale op een bijzondere vogel afkomen, zo doen vlinderkenners dat bij de grote vuurvlinder. De twee neergehurkte fotograferen, afkomstig uit Zuid-Holland, maakten slechts na enig aandringen spaarzaam ruimte voor ons en voor de vóór ons lopende Engelsman …

170718-1205x

Maar uiteindelijk lukte het toch om wat foto’s te maken van de eerste grote vuurvlinder die ik in het wild te zien kreeg, een vrouwtje …

170718-1208x

Het eerste wat me opviel was dat deze grote vuurvlinder eigenlijk helemaal niet zo groot was. Eigenlijk was ze amper groter dan haar nichtje de kleine vuurvlinder, en ook qua kleur en tekening leek ze daar toch wel op …

170718-1209x

Wat ik eigenlijk nog opvallender vond, was dat deze vlinder in tegenstelling tot de meeste andere vlinders die ik ken heel lang heel rustig op één en hetzelfde plekje op de kattenstaart bleef zitten. Hoeveel fotograferen er ook rondliepen en hoe dicht ze haar ook benaderden met hun toeters, de vlinder bleef zitten waar ze zat …

170718-1212x

Om nieuwkomers ook de kans te geven wat foto’s te maken van dit exemplaar van de grote vuurvlinder, vervolgden Anna en ik onze weg. Op een stuk hooiland aan de andere kant van het bruggetje wemelde het van een andere zeldzame vlindersoort hoorden we, de zilveren maan, die komt in het volgende logje voorbij …

170718-1221x

Met de grote vuurvlinder ben ik overigens nog niet klaar. Ik heb nu wel een vrouwtje kunnen fotograferen, maar een mannetje heb ik nog niet in de collectie. En die is nog veel mooier, zoals te zien is op de onderstaande foto, die Jetske in juli 2008 heeft gemaakt. Omdat ze toen nog geen weblog had, kreeg ik indertijd de primeur …

Grote vuurvlinder 3

Klein, maar fijn: heidekartelblad

Nadat we ons vorige week woensdag bij een van de zuidelijke vennetjes in het Weinterper Skar een tijdlang hadden vermaakt met het fotograferen van kikkers, juffers en een pas uitgeslopen libel, liepen we over het pad terug naar de weg …

160511-1255x

Toen we halverwege het pad waren, adviseerde ik Jetske om toch vooral nog even uit te kijken naar het heidekartelblad. Heidekartelblad (Pedicularis sylvatica) is een giftige, halfparasitaire, tweejarige plant met hele kleine roze bloemetjes. De soort staat op de Nederlandse Rode lijst van planten als zeer zeldzaam en zeer sterk in aantal afgenomen …

160511-1254x

Ik wist waar een paar polletjes heidekartelblad verscholen tussen het gras staan, maar Jetske liep er – zoals ik al min of meer had verwacht – aan voorbij zonder ze op te merken. Dat is overigens niet zo gek, want die bloemetjes zijn echt heel klein. Om aan te tonen hoe klein ze zijn, heb ik een paar jaar geleden ter vergelijking eens een aansteker bij die bloemetjes gelegd …

160511-1253x

En zo zien ze eruit als je ze eens bekijkt met behulp van een macrolens … mooi hè …!?

160509-1345x