RIET, en zo doen ze ‘t

Mijn fotomaatje (en gids in het rietland van de Weerribben) Jetske verraste mij onlangs met een prachtig cadeau. Op 28 mei was ze met vele rietsnijders en andere ingezeten van de Weerribben uitgenodigd voor de presentatie van het boek “RIET, en zo doen we ‘t” in het Kalenberger Gemeenschapshuis. Op haar weblog heeft Jetske uitgebreid verslag gedaan van deze feestelijke presentatie

160624-1644x

Foto: Susan Oosterlaar

Schrijfster Aletta Jongschaap en fotografe Susan Oosterlaar, allebei woonachtig in het midden in Nationaal Park Weerribben-Wieden gelegen Kalenberg, hebben in het boek in woord en beeld ruim 70 rietsnijders geportretteerd, die in de periode 2011-2015 werkzaam waren in de Weerribben. Maar er is meer, want er wordt ook uitgebreid aandacht geschonken aan het ontstaan, de ontwikkeling en de huidige situatie van het gebied rond Kalenberg/Hoogeweg (de Weerribben). Zoals het een goed RIETboek betaamt, is er daarnaast natuurlijk veel aandacht voor het ambacht van het rietsnijden en het proces van de verwerking van het riet, voordat het naar de dakdekker gaat. Dit mooie, in kleine oplage uitgegeven boek is gebonden, full color met harde kaft (30 bij 23 cm) en telt net geen 290 bladzijden, waarvan ongeveer 200 pagina’s met prachtige foto’s en 90 pagina’s tekst …

160624-1645x

Foto’s: Susan Oosterlaar

Zoals op bovenstaande en onderstaande foto’s te zien is, zijn in dit prachtige standaardwerk over de rietcultuur in de Weerribben ook twee pagina’s toebedeeld aan Klaas Pen en zijn schoonzoon Klaas-Jan, de rietsnijders die al sinds december 2009 regelmatig op mijn weblog voorbij komen. En dat zal – ijs en weder dienende – ook in winter en voorjaar van 2017 vast wel weer het geval zijn. Het RIETboek zal daarbij vast nog wel eens van pas komen als welkom naslagwerk. Jetske, ook via deze weg nog eens hartstikke bedankt voor dit prachtige cadeau, dat ongetwijfeld nog lang zijn waarde zal houden …

160624-1646xFoto’s: Susan Oosterlaar

Ik sluit mijn serie over de rietoogst van 2016 af met een korte video, waarin nogmaals te zien is hoe het binden van het riet tot bossen met een omvang van 46 cm in zijn werk gaat. Om aan te sluiten bij de eerder gemaakte fotoserie, heb ik ook de video geconverteerd naar het wat sfeervollere zwart-wit …

Het lossen van ’t riet

Na een ritje van ongeveer 6 km is de thuisbasis van de rietsnijders bereikt en kan de lading riet worden gelost om voor verdere verwerking te worden opgeslagen in de loods. Ook hier heeft de mechanisatie zijn intrede gedaan, want vrijwel meteen komt Klaas-Jan met een heftruck uit de loods tevoorschijn, waarmee hij de zware rollen met riet van de wagen haalt om ze vervolgens netjes op te stapelen in de loods …

Deze slideshow vereist JavaScript.

Als de wagen leeg is en de heftruck weer in de parkeerstand staat, is het tijd om een hapje te eten, en ik kan jullie verzekeren dat dat óók voor fotograferende gasten goed verzorgd is bij de rietsnijders, want brandstof is alles bij dit zware werk. En dan gaan de mannen terug het veld in om de volgende lading op te halen.

Dank voor de gastvrije ontvangst en tot de volgende ronde!

Het laden van ’t riet

In februari liet ik hier al zien hoe een deel van de rietoogst van een klein perceel werd opgehaald door de rietsnijders. De zware rietbossen moesten daar stuk voor stuk door de mannen over een wankele loopplank naar de wagen worden gedragen, omdat er geen zwaar materieel op dat perceel kon komen …

160212-1153x

Wie de film “Werken in het Weerribbenriet” (in zijn geheel) heeft gezien, weet dat het riet hier tot voor kort ook op deze manier werd opgeladen, maar daar hebben de riettelers dit jaar wat anders op gevonden …

160422-1039xx

Achter op een tractor is een laadbak gemonteerd, waar de rietbossen in worden gelegd door de mannen. Het is en blijft nog steeds zwaar lichamelijk werk, maar men hoeft nu in elk geval niet meer met elk bos de wagen te beklimmen …

160422-1041x

Om beschadiging van het riet te voorkomen, worden de rietbossen zorgvuldig om en om in de laadbak gelegd …

160422-1029x

Zodra de bak gevuld is met 20 bossen riet, worden de bossen met spanbanden en touwen samengebonden tot een rol …

160422-1033x

Met een tweede tractor met hefinstallatie wordt de rol met 20 rietbossen uit de laadbak getild …

160422-1036xx

De rol wordt netjes aan de kant van het pad gelegd …

160422-1037x

Op deze manier verzamelen de riettelers alle rietbossen voor verder transport …

160422-1051x

Vervolgens worden de zware rollen met de tractor op een aanhangwagen getild …

160422-1112x

Op deze manier wordt er een rondgang gemaakt langs de verschillende percelen …

160422-1126x

Zodra er 7 rollen met ieder 20 bossen riet op de wagen zijn vastgesjord, zetten de mannen koers naar de bedrijfsloods …

160422-1130x

– wordt vervolgd –

Met man en macht

Sinds ik regelmatig eens te gast ben in het rietland in de Prikkepolder bij Nederland, heb ik de rietsnijders hun werk vrijwel altijd van begin tot eind met twee of drie man zien doen. Dat zat er dit jaar met de extreem hoge waterstand in het rietland niet in …

160402-1520x

Om toch zoveel mogelijk riet van het land te kunnen halen, liet Klaas vorige week zaterdag een schare hulptroepen aanrukken. Met man en macht werd er de hele dag keihard gewerkt …

160402-1514x

Zelf was ik die dag uitgeblust na een middagje in het riet op de vrijdag ervoor. Omdat mijn fotomaatje Jetske andere bezigheden had, nam Anna – zuster van Jetske en tevens echtgenote van rietsnijder Klaas – die dag de fotocamera ter hand. Anna stuurde mij afgelopen week deze foto’s met de vraag of ik er nog iets mee kon of wilde. Natuurlijk kan en wil ik daar iets mee, al was het maar om nogmaals mijn bewondering voor deze noeste werkers te uiten …

Bedankt Anna! Ik heb er ditmaal een 15-delige diashow van gemaakt …

Deze slideshow vereist JavaScript.


Ik heb begrepen, dat Klaas aan het eind van de dag niet ontevreden was, maar dat er op de natste delen van het land nog ongeveer een hectare riet is blijven staan. Daar zal afgelopen week ongetwijfeld weer hier en daar een hoekje vanaf zijn gesnoept, maar het gaat allemaal niet zonder slag of stoot dit jaar …

Daarom verzuipt de rietsnijder!

Het wordt tijd om de mist, die hier de laatste dagen in figuurlijke zin is ontstaan rond het verzuipen van de rietsnijders, te laten optrekken. Om te beginnen pak ik er nog eens een foto bij uit de serie die ik op 12 februari in de mist heb gemaakt op de plaats waar in 2012 en 2013 kraanmachines en vrachtwagens ronkten …

160212-1104x

De volgende foto’s heb ik vorige week vrijdag ongeveer op dezelfde plek gemaakt. Van het boerenland bij Wetering West is niets meer overgebleven, het gebied is veranderd in de grootste waterberging van de provincie Overijssel. Samen met het aangrenzende Wetering Oost is het één van de grootste gestuurde waterbergingsgebieden in Nederland geworden …

160401-1352x

Er zijn waterbergingsgebieden die normaal gesproken droog staan, en die pas als waterberging worden gebruikt op het moment dat extreem veel heeft geregend. Dat is in Fryslân o.a. het geval met de retentiepolder It Eilân. Daarnaast zijn er waterbergingsgebieden waar altijd water blijft staan, en waar extra water wordt toegelaten bij extreem hoog water. In de nieuwe waterberging bij Wetering West staat altijd water, en dat water komt buiten de waterberging weer omhoog in het aangrenzende rietland…

160401-1355x

Jetske schreef op haar weblog het volgende over de veranderingen rond Wetering: “In het voortraject rezen er vragen over wat dit plan voor gevolgen zou hebben voor de omliggende landerijen. Op een vergadering werd deze vraag gesteld door de eigenaar van een aangrenzend perceel. Het was ook meteen de laatste keer dat betrokkenen aanwezig mochten zijn. De vraag betrof de kweldruk. Kwel ontstaat door een ondergrondse waterstroom van een hoger gelegen gebied naar een lager gelegen gebied. Hoe meer doorlatend de grond is hoe meer water er doorheen stroomt. Omdat we in dit gebied te maken hebben met veengrond sijpelt het water gemakkelijk van dit watergebied naar de omliggende rietlanden van Staatsbosbeheer. In het voortraject heeft Waterschap Reest en Wieden, Staatsbosbeheer gewaarschuwd voor het ontstaan van kweldruk. “Staatsbosbeheer vond dit geen probleem”, aldus het Waterschap …”

160401-1356x

Al met al kom ik tot de conclusies dat er bij een aantal logge overheidsinstanties achter de tekentafel weer prachtige plannen zijn bedacht, die ondanks bedenkingen en bezwaren van belanghebbenden weer ‘rücksichtslos’ zijn uitgevoerd. De boeren zullen vast goed zijn uitgekocht, maar met de rietsnijders die in de aangrenzende rietlanden hun brood moeten verdienen, is geen rekening gehouden. Het idee dat de hardwerkende rietsnijders hun zware werk in die voor de toerist zo idyllische omgeving puur uit hobby en liefhebberij doen, berust op een groot misverstand. De rietsnijders die ik ken, zijn voor 75-85% van hun inkomen afhankelijk van de rietteelt …

160113-1352xx

De logjes van de afgelopen dagen hebben duidelijk gemaakt, dat donkere wolken zich beginnen samen te pakken boven de rietsnijders. Er zullen waarschijnlijk nog heel wat vergaderingen en mogelijk zelfs juridische procedures nodig zijn om het tij te keren. Terwijl het toch niet zo moeilijk is, lijkt me …

Over het algemeen ben ik geen tegenstander van maatregelen om extra water te kunnen bergen, en ik sta ook niet bekend als een tegenstander van natuurontwikkelingsprojecten. Integendeel! Maar wanneer je als gevolg van dergelijke projecten mensen het brood uit de mond dreigt te stoten, dan tref je daar een nette regeling mee. Of je kiest ervoor om in dit geval de waterberging zo in te richten, dat je hem alleen hoeft te gebruiken op het moment dat het echt nodig, zodat de rietsnijder op een normale manier zijn werk kan blijven doen. Hoe dan ook, ploeterend als op de foto’s in mijn voorgaande logjes en als op de onderstaande foto’s, die ik voor de gelegenheid even van Jetske heb geleend (dank daarvoor!), kan de rietsnijder zijn werk niet blijven doen. Op dit moment heeft het er helaas alle schijn van dat men de kleine man hier laat verzuipen …

160405-0001x

Help, de rietsnijder verzuipt! (2)

Kijk de rietsnijder eens lopen achter zijn rietmaaier, de gang zit er lekker in. In vlot tempo glijdt het door de machine gemaaide riet aan de achterzijde van het apparaat tot bosjes bijeen gebonden in een lange rij op de grond …

160401-1312x

De bovenstaande foto is gemaakt op het hoogste randje van dit rietperceel. Verderop ligt het land wat lager, daar is het nat, heel nat … Van meters maken is daar geen sprake voor de rietsnijder, hij worstelt zich met zijn machine door de natte veenbodem …

160401-1315x

Langzaam zakt de rietsnijder verder weg in de kragge. Het water omspoelt zijn lieslaarzen tot steeds groter hoogte en het kost meer en meer moeite om nog enigszins vooruit te komen …

160401-1325x

Ineens is de gang er helemaal uit. Niet alleen de rietsnijder zakt weg in de kragge, ook de rietmaaier wordt tot de assen vastgezogen. Met man en macht wordt het apparaat weer losgetrokken …

160401-1321x

Als de machine weer enigszins gangbaar is gemaakt, moet de rietsnijder zelf nog los zien te komen, want de beste man is met al dat geworstel intussen zelf tot over zijn knieën in de moerassige grond weggezakt …

160401-1323x

Zodra hij weer vrij man is, gaat Klaas weer manmoedig op pad met zijn machine. De rietsnijder, hij ploeterde voort … Hij heeft geen keuze, want dit is zijn broodwinning ….

160401-1329x

Als het natte perceel uiteindelijk dan toch helemaal gemaaid is, moet ook het laatste strookje riet nog even worden gemaaid, want Klaas is pas tevreden als alle riet behorend bij een perceel in het voorjaar kaal geschoren is …

160401-1336x
Op het schuine kant van de kade moet de rietmaaier met twee man in bedwang worden gehouden. Klaas loopt erachter en zoon Bert houdt de machine aan de voorzijde met een touw in bedwang …

160401-1337x

En dan is het tijd voor werkoverleg, hoe en waar gaan we verder … Want één ding is duidelijk: er moet nog veel werk worden verzet, want op een paar grote percelen staat zoveel water, dat het maar de vraag is of ze voor de deadline van 15 april droog genoeg gemaakt kunnen worden om er te kunnen maaien …

160401-1304x

Nadat ik de rietsnijders weer alleen had gelaten met hun zware werk, heb ik op weg naar huis nog even een paar foto’s gemaakt van de oorzaak van de wateroverlast in het rietland. Die foto’s laat ik morgen zien.

Help, de rietsnijder verzuipt! (1)

Meestal kom ik er samen met mijn fotomaatje Jetske, maar gisteren ben ik voor de verandering weer eens alleen naar het rietland in de buurt van het dorpje Nederland in de Kop van Overijssel gereden …

160401-1258x

Zoals ik verwacht had, waren de rietsnijders druk aan het werk om de oogst op tijd binnen te halen. Het is dit jaar extra hard werken, want het rietland van Jetskes’ zwager Klaas en zijn partner is nat, heel nat …

160401-1259x

Op de bovenstaande foto’s valt het allemaal nog wel mee, maar verderop is het echt triest gesteld, al zou je dat als leek op het eerste gezicht ook nog niet meteen zeggen …

160401-1235x

Dichterbij gekomen, zien we rietsnijder Klaas-Jan in het water staan, ook zijn gezicht staat niet echt vrolijk. Met zijn gelaarsde voet houdt hij de mond van een dikke slang onder water …

160401-1237x

De mannen zijn al dagenlang met gehuurde pompen in de weer om het overtollige water in het rietland af te voeren. De wateroverlast brengt dit jaar veel extra kosten met zich mee in de vorm van tijd, geld en ergernis, want dat pompen verloopt maar moeizaam …

160401-1238x

Om te voorkomen dat er afval wordt opgezogen dat de pomp zou kunnen vernielen, ligt de mond van de slang in een grote metalen mand in het water. Daarmee zijn we er echter nog niet …

160401-1240x

Op de mond van de slang is een filter gemonteerd om afval buiten te houden. Dat filter is echter dusdanig fijn, dat het om de haverklap vol slibt, waardoor er na een tijdje zelfs geen water meer kan worden opgezogen. Dat filter moet daarom regelmatig handmatig schoongemaakt worden door de rietsnijders …

160401-1247x

Zodra het filter weer vrij van vuil is, kunnen de rietsnijders de pomp weer even zonder toezicht zijn werk laten doen. Zelf hebben de rietsnijders dan weer even tijd om hun eigenlijke werk te doen: riet snijden …

160401-1242x

Om er weer even in te komen en wat warm te lopen achter de rietmaaier, begint Klaas vervolgens aan de hoogste en dus droogste kant van het perceel. Dat gaat gesmeerd, maar lang zou dat niet duren …

160401-1314xHoe nat het momenteel echt is in sommige delen van het rietland en wat dat betekent voor het werk van de rietsnijders, laat ik hier morgen zien in deel 2 van “Help, de rietsnijder verzuipt!” Ik verklap alvast, dat Klaas dit jaar niet voor niets lieslaarzen draagt …

Tot slot nog even dit: deze wateroverlast in het rietland van Klaas en zijn partner is nieuw en onlangs door mensenhand veroorzaakt. Voor de geïnteresseerden heeft Jetske in haar logje “Donkere wolken” een duidelijk beeld geschetst van de problematiek.