Met Tijmen bij ’t Dijktempeltje

Rond het middaguur kwamen we aan bij het “Tempeltje van Ids”, zoals dit kunstwerk in de volksmond wordt genoemd. De Tempel van kunstenaar Ids Willemsma staat op de Friese waddendijk, dichtbij het plaatsje Marrum. De Tempel is door Willemsma ontworpen in opdracht van het Wetterskip Fryslân ter gelegenheid van het op deltahoogte brengen van de Friese zeedijken in het kader van de landelijke Deltawerken. Het kunstwerk werd in 1993 onthuld. De kunstenaar noemt het werk zelf het presenteerblad van staal waardoor de dijk als het ware wordt opgetild.

Het tempeltje is onlangs gerestaureerd.
Wie meer wil weten over het Dijktempeltje kan daarvoor bij een oud logje terecht.

We troffen het niet echt met het weer. Het was met ongeveer 15 graden weliswaar niet koud voor de tijd van het jaar, maar het was grijs en nevelig waardoor we vanuit het tempeltje geen mooi en weids zicht over het buitendijkse land kregen voorgeschoteld. Borden aan de voet van de dijk met de tekst “Doe mee – Verlos de Zee” maakten duidelijk dat we hier dicht bij zee moesten zitten, de Waddenzee in dit geval. Maar zee was er in geen velden of wegen te zien, en dat vond Tijmen maar raar. “Waarom ligt er midden in het land zo’n hoge dijk,” vroeg hij zich af …

We lieten het tempeltje achter ons en liepen een stukje in westelijke richting naar de kruin van de dijk. Daar wees ik Tijmen op een aantal dobben in het buitendijkse land, dat hier het Noorderleech wordt genoemd. In november 2006 raakte een groep van bijna tweehonderd paarden tijdens een storm bij één van die dobben door de harde wind en het hoge water ingesloten. Het zeewater stond ruim anderhalve meter diep om de verhoogde ringvormige aarden wal heen …

Er werd een grote reddingsoperatie op touw gezet, waarbij zelfs het leger met 50 man sterk werd ingezet. Alle pogingen van militairen en andere hulpverleners om de paarden vandaan te halen strandden echter. Vier jonge vrouwen uit de buurt kregen het op drie november wel voor elkaar. Het water was inmiddels al wat gezakt. De vier amazones reden op hun paarden door het water naar de dobbe toe, waarna de paarden op de dobbe in een langgerekt lint de ‘lokpaarden’ terug volgden naar de zeedijk. Een laatste paard werd opgehaald door een groep van redders, omdat die niet zelf kon oversteken. Dat dier heeft het uiteindelijk niet gered. Uiteindelijk hebben zo’n twintig paarden het buitendijkse avontuur niet overleefd.

Toen ik vertelde dat de reddingsactie van de vier jonge vrouwen epische beelden had opgeleverd, haalde Tijmen meteen zijn mobieltje tevoorschijn om alvast eens te kijken of dat op YouTube te vinden was …

Nog onder de indruk van de reddingsactie draaiden we ons om en wierpen een blik over het land dat veilig achter de dijk ligt. Het was Tijmen inmiddels duidelijk waarom die hoge dijk daar lag.
“Daar in de verte ligt Leeuwarden, niet eens zo ver weg. Bij goed weer kun je de flats vanaf de Seesykstertoer goed zien. Wat zouden we zonder die dijken moeten met het oog op de stijgende zeespiegel …?” zei ik tegen Tijmen.
“Weer op terpen wonen,” antwoordde Tijmen, “en daar moet ik binnenkort een scriptie over maken …”

“Dat komt mooi uit,” zei ik, “ben je wel eens op de hoogste terp van Fryslân geweest?”
Daar was Tijmen nog nooit geweest, en dus werd dat de derde stop van ons gezamenlijke uitstapje.

– wordt vervolgd –

Oud en nieuw

Als je in Fryslân bij de ‘Seedykstertoer‘ en het ‘Tempeltje van Ids‘ bent, dan valt er niet te ontkomen aan het beeld van de oude poldermolen ‘Kleilânsmole‘ uit 1865, met daarachter een lange rij moderne windturbines. Oud en nieuw, gebroederlijk samen …

161229-1420x

Ze zijn hier in het verleden wel vaker te zien geweest, maar zo met Oud & Nieuw leek dit me wel weer een toepasselijk beeld. En ze stonden er zo mooi bij met die combinatie van nevel en zon, daar kon ik simpelweg weer niet omheen …

161229-1421x

Over Oud & Nieuw gesproken …bedankt voor al jullie leuke, kritische, meelevende en humoristische reacties en ‘likes’ in het afgelopen jaar!

Doen jullie voorzichtig vanavond!?
Een rustige en veilige jaarwisseling gewenst!

2014 – Derde kwartaal

In de warme julimaand was het voor fotokuiertjes vaak veel te warm, daarom heb ik in die periode regelmatig ergens aan de waterkant gezeten. Zo ook op donderdag 17 juli, toen ik aan het begin van de middag een tijdlang op de oostelijke oever van het Tjeukemeer heb gezeten. Niet dat dat veel verkoeling opleverde, want aan het wateroppervlak is goed te zien dat het vrijwel windstil was, maar het idee wil ook wat …

Toen ik aan het eind van de middag weer lekker thuis voor de ventilator en de Tour op tv zat, viel er plotseling een grauwsluier over deze stralende dag, toen de eerste berichten over het neerhalen van MH17 begonnen binnen te komen …

140717-1256x

Elk jaar probeer ik wel 1 of 2 keer een ritje langs de Friese Waddenkust te maken. Dit jaar heb ik dat op 5 augustus gedaan. Het werd een dag met twee gezichten, boven het Wad was de lucht vrijwel onbewolkt en helderblauw, terwijl zich boven Fryslân steeds meer wolken samenpakten. Het was het begin van een weersverandering die een eind maakte aan de zomerwarmte. Over de eerste week van augustus kwam de gemiddelde temperatuur nog uit op 19,9 graden, maar over de hele maand kwam de gemiddelde temperatuur uit op slechts 16,1 ºC. Daarmee was augustus de eerste en tot nu toe enige maand die dit jaar kouder verliep dan normaal. De onderstaande foto brengt het moment van verandering met de samenpakkende wolken boven de Friese klei naar mijn idee mooi in beeld …

140805-1517x

De koude en natte augustusmaand bleek slechts een dipje te zijn in het recordwarme 2014, want september verliep weer rustig, droog en ruim anderhalve graad warmer dan normaal. Op 19 september heb ik een tijdlang heerlijk genoten van de rust op en rondom De Leijen …

140919-1443x

Bij het Tempeltje van Ids

Voordat ik jullie meeneem naar het “Tempeltje van Ids”, laat ik nog even een foto uit het archief zien. Op deze foto, die ik op 25 augustus 2008 heb gemaakt vanaf de 24 meter hoge Seedykstertoer, is goed te zien hoe immens hoog de windturbines zijn in vergelijking met de traditionele poldermolen “de Kleilânsmole”. Een verrijking van het landschap kunnen we deze gigantische windturbines dan ook niet noemen, dit in tegenstelling tot het “Tempeltje van Ids”, want dat is een prachtig landschapselement …

100825-1425x

Goed, op naar het “Tempeltje van Ids”, zoals dit kunstwerk in de volksmond wordt genoemd. De Tempel van kunstenaar Ids Willemsma staat op de Friese waddendijk, dichtbij het plaatsje Marrum. De Tempel is door Willemsma ontworpen in opdracht van het waterschap Friesland. Dit is ter afsluiting van het op deltahoogte brengen van de Friese zeedijken in het kader van de landelijke Deltawerken. Het kunstwerk werd in 1993 onthuld. De kunstenaar noemt het werk zelf het presenteerblad van staal waardoor de dijk als het ware wordt opgetild …

140805-1513x

De Tempel wordt gedragen door twaalf palen. Deze palen stellen de twaalf provincies voor. De Tempel heeft de hoogte van de oude zeedijk. Bovenop de stalen dragers ligt een dak dat uit een stuk oude zeedijk bestaat. Op het dak is tweehonderd ton klei aangebracht, dat begroeid is met hetzelfde gras als de zeedijk. De Tempel staat in perfecte harmonie met de omgeving, vooral omdat op het dak het groen van de dijk terugkeert …

140805-1500x

Het kunstwerk is goed te zien vanaf de weg Stiens-Holwerd. De Tempel laat zich kennen als een raadselachtig accent in een weids landschap. De ene keer zijn er vier palen zichtbaar, de andere keer acht en dan weer tien. Het lijkt net een bewegende streepjescode. Wanneer men in de Tempel staat en naar boven kijkt, weerspiegelen de palen zich in het glimmend zwarte plafond. Dit krijgt hierdoor iets van een groot zwart gat …

140805-1454x

Zoals ik in het begin van dit logje al schreef, hebben zowel de omwonenden als kunstenaar Ids Willemsma tevergeefs lang geprotesteerd en processen gevoerd tegen de komst van de zeven grote windturbines. En er is nog steeds veel discussie gaande, om te kijken of het windmolenpark weer weggehaald kan worden. De rust en ruimte van het gebied wordt erdoor aangetast, net als  de uitstraling van de Tempel. En daar ben ik het op zich van harte mee eens. Maar we zullen toch op zoek moeten naar alternatieve vormen om in onze energiebehoeften te voorzien. Als windenergie daar op deze manier (voorlopig) een bijdrage kan leveren, dan moet het maar …

140805-1501x

Wat op deze 5e augustus 2014 verder nog opviel tijdens mijn ritje langs de Waddenkust, is dat de lucht boven zee en boven de eilanden helderblauw was, terwijl er boven het vasteland voortdurend wolken opbolden. Dat was hier op de top van de dijk en dus ook op de foto’s heel mooi te zien …

140805-1512x

Ik sluit de serie logjes over mijn rit langs het Wad, die ik op 5 augustus heb gemaakt, af met een beeld waarmee ik een week geleden ben begonnen: zicht op de oogstwerkzaamheden vanaf de Friese zeedijk aan het Wad …

140805-1502x

Bron: Ecomare

Graanoogst bij molens en een tempel

Zo lang regen en kou het actuele weerbeeld bepalen, ga ik nog maar even door met foto’s die ik op 5 augustus heb gemaakt tijdens mijn tocht langs het Wad over de Friese klei. Na de tussenstop bij Zwarte Haan, waarvan ik in de drie voorgaande logjes verslag heb gedaan, ben ik in oostelijke richting verder gereden in de richting van Marrum. Ten westen van Marrum staat de in 1865 gebouwde poldermolen “Kleilânsmole” vlakbij een aantal reusachtige moderne windturbines. Ik blijf dat een bijzonder beeld vinden …

140805-1431x

Een klein stukje naar het noorden staat op de achtergrond van één van die enorme windturbines een tempeltje op de zeedijk. Daar nemen we later nog even een kijkje, wat eerst de aandacht vraagt is de wolk aan de voet van de windturbine …

140805-1432x

Nadat ik een stukje verder ben gereden, wordt duidelijk wat er aan de hand is. Net als eerder op de dag bij Westhoek, wordt ook hier het graan van het land gehaald …

140805-1435x

Een wolk van stof achter zich latend, komt de combine dichterbij …

140805-1437x

Korte tijd later verdwijnt de grote machine weer net zo snel in de stofwolk …

140805-1442x

Voor mij stond de wind gelukkig gunstig …

140805-1444x

Nog een laatste blik over de akker, dan wordt het tijd om koers te zetten naar het Tempeltje van Ids, dat op de laatste foto weer aan de linkerkant op de dijk te zien is …

140805-1445x

– wordt vervolgd –

Een verloren strijd

Precies een kilometer ten zuiden van het ‘Tempeltje van Ids‘ staat de ‘Kleilânsmole’ (kaartje Google Maps). Deze poldermolen, die is gebouwd in 1865, is voor het laatst in 2010 geheel gerestaureerd …

130125-1549xDoor wat uit te zoomen en de camera iets meer naar links te richten, wordt duidelijk dat de molen niet helemaal alleen staat in de kale en koude vlakte ten noorden van Marrum …

130125-1554x

Na een jarenlange juridische strijd zijn er enkele jaren geleden tussen het Tempeltje en de Kleilânsmole zeven grote windturbines gebouwd, die zowel het Tempeltje -dat op de bovenstaande foto nog net als een stipje op de horizon te zien is tussen de eerste en de tweede windturbine- als de Kleinlânsmole nietig doen lijken …

130125-1555x

Zowel omwonenden als de kunstenaar Ids Willemsma -de ontwerper van het Tempeltje- vinden het maar helemaal niets, en ik sluit me daar graag bij aan. De rust en ruimte van het gebied worden door het windmolenpark aangetast, en dat geldt ook voor de uitstraling van het Tempeltje …

130125-1556x

Er is nog steeds discussie gaande, om te kijken of het windmolenpark weer weggehaald kan worden, maar dit is helaas een verloren strijd …

Dijktempeltje in gebroken wit

Enigszins tegen beter weten in hoopte ik ten noorden van Marrum het ‘Tempeltje van Ids’ op een smetteloos witte dijk aan te treffen, daarvoor lag de dijk echter teveel in oost-west richting, waardoor alle sneeuw er door de oostenwind was weggeblazen …

130125-1522x

Het Tempeltje is in opdracht van Wetterskip Fryslân ontworpen door de Friese beeldend kunstenaar Ids Willemsma ter gelegenheid van de afronding van het op deltahoogte brengen van de Friese zeedijken in het kader van de landelijke Deltawerken. Het kunstwerk werd op 6 oktober 1993 onthuld door de toenmalige Commissaris der Koningin Hans Wiegel …

130125-1524x

Het Tempeltje wordt gedragen door twaalf pilaren, die de twaalf Nederlandse provincies voorstellen. Bovenop de stalen pilaren ligt een dak, waar 200 ton klei op is aangebracht, dat begroeid is met hetzelfde gras als de zeedijk. Het Tempeltje heeft de hoogte van de oude zeedijk  …

130125-1525x

Als je dan toch aan de voet van het Tempeltje staat, dan moet de trap natuurlijk wel even worden beklommen om vanaf de dijk even te kunnen genieten van het uitzicht over het buitendijkse land …

130125-1530x

Om te voorkomen dat de schapen, die de dijk gedurende een groot deel van het jaar begrazen, het Tempeltje in bezit nemen, is het bouwwerk omgeven door een hek dat in de sneeuw extra opvalt …

130125-1537x

Op een mooie dag in voorjaar of zomer lopen er koeien, paarden en schapen te grazen in het buitendijkse land en kun je tot aan Ameland over het Wad kijken. Op deze winterdag lag het besneeuwde landschap er stil en verlaten bij en reikte het zicht een stuk minder ver …

130125-1536x

Hier zie je het landschap in zijn meest pure vorm, teruggebracht tot wat lijnen en vlakken. Lang heb er ik ditmaal niet van genoten, want de noordoostenwind blies de vrieskou dwars door mijn broek heen …

130125-1534x

Als we ons omdraaien naar ‘het oude land’, dan zien we tussen de pilaren door in de verte vaag een aantal windturbines staan. Daar nemen we morgen nog even een kijkje …

130125-1539x