Op een Friese hoogvlakte

Tijdens een ritje door de provincie kwam ik vorige week woensdag in de buurt van het Fochtelooërveen langs een bordje “Weperbult”. Omdat het mooi weer was en de benen tamelijk goed aanvoelden, besloot ik daar nu toch maar eens een kijkje te nemen …

131113-1417x

De Weperbult is een voormalige vuilstortplaats gelegen in de buurtschap Weper in de gemeente Ooststellingwerf. Hier werd van 1970 tot 1994 het huisvuil uit de provincie Fryslân gestort. Nadat de vuilstort in 1994 buiten gebruik werd gesteld, is hij op natuurlijke wijze ingepast in het landschap …

131113-1415x

De berg is afgedekt met dikke folie, een ontgassingsmat, een drainagemat en schone teeltaarde. Het gas dat ontstaat uit vuilnis, is er voor het grootste deel uit gehaald. En er ligt een beheerssysteem met ringsloten zodat er geen giftige stoffen uit de berg in het grondwater sijpelen. Er zijn struiken geplant en bloemen gezaaid …

131113-1312x
Over de top van de berg ligt een voetpad, aan de voet een fietspad en een ruiterpad. Kosten: iets meer dan 18 miljoen euro. Daar zitten de kosten bij inbegrepen voor de toekomstige controles van het grondwater, het afvalwater en de gassen. De komende honderd jaar moet Afvalsturing Fryslân de berg namelijk in de gaten blijven houden …

131113-1314x

Vanaf de Weperbult heb je een mooi uitzicht over de omliggende landerijen. Over het Fochtelooërveen heen kijkend, is in de verte de Drentse hoofdstad Assen te zien, waar het politiebureau als beeldbepalend landschapselement hoog boven alles uittorent …

131113-1357x

De zon zorgde samen met gestaag voortdrijvende wolken voor een fraai lichtspel op de omliggende akkers en weilanden …

131113-1410x

Morgen neem ik jullie mee naar de top van de bult, waar een groot stalen kunstwerk staat van de Friese kunstenaar Ids Willemsma staat, dat hier in september 2004 werd geplaatst ter gelegenheid van de afronding van het project …

131113-1321x

Donkere wolken boven ’t Fochtelooërveen

Het moet zowaar weer even wennen om overdag alleen thuis te zijn. Zelf koffie zetten, zelf broodjes smeren, zelf afwassen … Kortom ik had het alweer druk gehad, toen ik aan het eind van de ochtend in de auto stapte om even een ritje en zo mogelijk tussen de buien door ergens een fotokuiertje te maken …

130911-1223x

Omdat ik behoefte had aan openheid en zicht op de dreigende wolkenpartijen, koos ik ervoor om weer eens kijkje in het Fochtelooërveen te nemen. Het Fochtelooërveen is een 2500 ha groot natuurgebied op de grens van de provincies Fryslân en Drenthe. Het geldt als één van de weinige en best bewaarde hoogveengebieden in Nederland …

130911-1227x

Bij helder weer kun je kilometers ver over de stille vlakte kijken, waar grazende schapen zich verborgen houden in het struweel. Even brak de zon door, maar lang duurde dat niet …

130911-1240x

Terwijl ik terug liep naar de auto, kwam er een laag vliegend toestel van Ryanair over, ongetwijfeld op weg naar vliegveld Eelde. Dergelijk toestellen zijn de grootste onruststokers in dit unieke stukje Nederland …

130911-1243x

Terug bij de auto ben ik even naar de iets verderop gelegen vogelkijkhut op de oever van de Bruustinger Plas gereden (kaartje Google Maps) …

130911-1258x

Veel vogels waren er niet te zien, maar het was goed plekje om mijn benen even wat tot rust te laten komen en genietend van het uitzicht over de plas de meegenomen broodjes te nuttigen …

130911-1303x

Waterkoeling

Zoals het nu lijkt, wordt het vandaag nog een keer (sub)tropisch warm, daarna lijkt het eerst gedaan met de warmte …

130802-1434x

En dus is het zaak om vandaag de koelte weer op te zoeken …

130802-1431x

Deze moederzwaan had zich even losgemaakt van haar gezin, zodat ze het hoofd in alle rust koel kon houden …

130802-1432x

Ik denk, dat ik vandaag toch maar weer de voorkeur geef aan een landelijk ritje met luchtkoeling …

130802-1433x

Bloemetjes in een slootje

Terwijl ik maandagmiddag naar het bankje en de vennetjes aan de zuidkant van het Weinterper Skar liep, zag ik dat er bloemetjes bloeiden in het slootje naast het pad …

130527-1431x

Die zijn me voorgaande jaren nooit opgevallen, tijd om ze eens aan een nader onderzoek te onderwerpen dus …

130527-1423x

Zo in het zonlicht leek het in eerste instantie alsof het spierwitte sterretjes waren, die boven het water zweefden. Door wat in te zoomen, werd er wat meer kleur zichtbaar in de fijne bloemblaadjes …

130524-1445x

De bloemetjes bleken in trek te zijn bij diverse insecten …

130527-1429x

Bijen vlogen af en aan, en er streek ook regelmatig een vlinder op de bloemetjes neer …

130527-1430x

Maar nu zit ik wel met een probleem: ik heb niet kunnen vinden wat voor bloemetjes het zijn … dus wie het weet, mag het zeggen …  🙂

130527-1417x

UPDATE 16:35 uur: het probleem lijkt intussen te zijn opgelost. Jenny meldde in een reactie dat het waarschijnlijk waterviolier is. Waarvoor dank!

Een ijzige stalagmiet

Vanuit weerkundig oogpunt maken we in deze eindeloos lijkende winter weer bijzondere dagen mee, zelden was het in deze tijd van het jaar zo koud. De combinatie van de harde oostenwind, de lage temperaturen en opspattend water levert op diverse plaatsen bijzondere beelden op. Ik geef het toe: het is mij momenteel te koud om erop uit te gaan met de camera, maar gelukkig heb ik nog een paar uitzonderlijke ijselijke plaatjes in mijn archief zitten, die vandaag gemaakt zouden kunnen zijn. In december 2008 trof ik in de zinken tobbe op het terras een vreemde, omhoog stekende ijspegel of stalagmiet aan, waar ik lang geen verklaring voor kon vinden. Onlangs ontdekte ik wat het is …

081229-1312x

In de tobbe stond bij het invallen van de winter nog een laagje water. Dat water zet tijdens het bevriezingsproces uit. De dichtheid van water is bij ongeveer 4 graden boven nul het grootst. Water neemt dan het kleinste volume in en is dan het zwaarst. Zodra de temperatuur verder daalt, gaat de dichtheid omlaag en het volume omhoog. Vooral vanaf het vriespunt gaat de dichtheid duidelijker omlaag, wat veroorzaakt wordt door de schikking van de moleculen. IJs drijft dan ook op water. Maar ijs heeft ook meer volume, meer ruimte, nodig dan water. IJs zet uit. Bijzonder, want alle andere stoffen krimpen juist bij afkoeling …

081229-1313x

De uitzetting van het ijs ten opzichte van het water leidt ertoe dat het aangroeiende ijslaagje meer ruimte inneemt en op het onderliggende, nog niet bevroren, water drukt. Ergens moet dat water heen. Meestal zal het ijslaagje op meerdere plekken nog erg zwak zijn en wordt het water her en der door wat gaatjes heen gedrukt of sijpelt langs de randen omhoog, waarna het snel bevriest. Soms zit er maar één zwakke plek in het ijslaagje. Bij het zwakste punt in het ijslaag blijft dan dus van onderaf water opborrelen. Naarmate de vorst langer aanhoudt, zal het aangroeiende ijslaagje steeds meer water aan de onderzijde weg drukken. Terwijl het water door het zwakke plekje glipt, bevriest het en wordt het van onderaf almaar verder omhoog geduwd. Langzaam maar zeker groeit de pegel zo opwaarts. En zo kun je af en toe verrast worden door een fraaie stalagmiet in bijvoorbeeld een vogelbakje of een tobbe …

081229-1314x

Bron: Meteo Consult: Pegels uit een waterbakje

Nog wat bomijs

Naar aanleiding van de reacties en vragen over het bomijs in het logje van gisteren, kom ik vandaag nog maar even terug op het bomijs.

De online encyclopedie zegt over bomijs: 1) Hol ijs. 2) IJs dat hol ligt. 3) IJs dat niet op het water rust. 4) Kraakijs. 5) Kuipersijs. 6) Niet op water rustend ijs.

Groninganus schreef gisteravond in een reactie: “Ik las laatst iets waaruit je kon opmaken dat de term bomijs komt van bodemijs. Dat bodem is een beetje ingedikt, zeg maar, in de loop der tijd.” Taalkundig gezien valt daar wel wat voor te zeggen. Bij plassen en ondiepe sporen lijkt het bomijs inderdaad op de bodem te liggen, maar kijkend naar de laatste foto in dit logje kan ik dat ‘bodem’ eerlijk gezegd niet goed plaatsen. Het blijft moeilijk die etymologie …

130114-1438x

Zoals ik gisteren al schreef, kun je bomijs na een nachtje met lichte of matige vorst al aantreffen in de sporen die landbouwvoertuigen b.v. bij de oogst hebben achtergelaten in nat akkerland, zoals bij het maïsland op de bovenstaande foto. Maar je kunt bomijs ook gewoon vinden op ondiepe plassen op of naast een pad, zoals op de foto’s hieronder. Bomijs is ijs waar het water onder verdwenen is. In plassen en sporen op het land sijpelt het water meestal langzaam de grond in …

130114-1430x

Het ijs dat blijft liggen of min of meer vrij in de lucht blijft hangen, is vaak wit omdat de onderzijde bedekt is met een laagje bevroren condens (net als op de autoruit) en het heeft volstrekt geen draagkracht …

130114-1433x

In januari 2009 trof ik een stuk bomijs aan waar een gaatje in zat, een klein wak dus eigenlijk. Door dat gaatje is mooi te zien dat er helemaal geen water meer onder het berijpte ijs zat. Het ijs zit slechts vast aan de zijkanten en hangt in het midden vrij in de lucht …

090106-1343x

In januari 2007 trof ik bij de Merskenheide bomijs aan, waar aan de onderzijde druppeltjes aan hingen …

070127-1322x

Meestal is bomijs flinterdun, dikker dan enkele millimeters is het over het algemeen niet, maar in dit geval betrof het ijs met een dikte van pakweg 2-3 centimeter, waar het water onder vandaan was gelopen. Van de zijkant zag dat er zo uit …

070127-1326x

Maar het kan zich ook in een andere, gevaarlijker variant voordoen. Toen Wetterskip Fryslân in januari 2010 weer begon te malen, werd het water onder het ijs op de onderstaande sloot weg gemalen. Het ijs bleef nog even vast zitten aan de slootkanten, maar nadat het water ongeveer een halve meter was gezakt, was de draagkracht van het ijs verdwenen en begon het ijs te breken …

100120-1446x

Hopelijk heb ik het begrip ‘bomijs’ hiermee iets kunnen verduidelijken voor de mensen die het tot nu toe niet kenden. En zo niet, dan hoor ik het wel weer, neem ik aan. Meer over de diverse soorten natuurijs is hier te lezen.

Skywatch Friday 232

Het nieuwe jaar is intussen 10 dagen oud, al die tijd hebben we de zon maar een uurtje of 4 gezien, en dat was op Nieuwjaarsdag … …

Meanwhile the new year is 10 days old, all that time we’ve seen the sun only for about 4 hours, and that was on New Year’s Day …

130108-1421x

Sindsdien hebben we alleen maar grijs en saai weer gehad …

Since then we’ve had only grey and dull weather …

130108-1427x

Ik kan jullie dan ook alleen maar een vrijwel egaal grijze lucht laten zien bij Sluis 1 in het Friese riviertje de Tjonger bij Nieuwehorne (kaartje Google Maps)

That’s why I can only show you some shots of an almost uniformly grey sky near a sluice-gate in the small Frisian river Tjonger (kaartje Google Maps)

130108-1429x

Eén voordeel: het was niet koud, maar dat alles gaat nu veranderen, want in de loop van vandaag duiken we de winter in …

The current weather has one advantage: it isn’t cold at all, but everything is going to change, from today on we’ll have winter for some time …

130108-1505x

Wil je meer Skywatch foto’s zien? Gewoon even op het logo klikken …
Wanna see more Skywatch photos? Just click the logo …

skywatch

Maak er een mooi weekend van!
Wishing you all a wonderful weekend!