Categorie archief: Mensen

15 Drachtster Stroffelstiennen

Geplaatst op door

Ieder jaar wordt in ons land op de laatste zondag van januari stilgestaan bij de slachtoffers van de Holocaust. De Nationale Holocaust Herdenking (voorheen de Auschwitzherdenking) vindt jaarlijks plaats in Amsterdam. De herdenking bestaat uit een stille tocht vanuit het Amsterdamse Stadhuis naar het Auschwitzmonument in het Wertheimpark.

Op 27 januari 2020 is het 75 jaar geleden dat concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz, hét internationale symbool van de Holocaust, werd bevrijd. Dit alles was voor mij reden om vandaag stil te staan bij de Joden die vanuit Drachten zijn weggevoerd en vermoord. Daarbij heb ik de Drachtster Stroffelstiennen als uitgangspunt genomen …

Stolpersteine (Struikelstenen, Stroffelstiennen), zijn een idee en ontwerp van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, om alle vermoorde Joodse slachtoffers te herdenken en te voorkomen dat ze worden vergeten. In elke steen zijn de naam,  het geboortejaar, de datum en het kamp van overlijden van een door de nazi’s vermoorde Joodse medeburger gegraveerd. De stenen liggen in voetpad of trottoir voor de toenmalige woningen van de slachtoffers.

Drachten had ten tijde van de Tweede Wereldoorlog maar een kleine Joodse gemeenschap. Van de vier Joodse gezinnen, die tijdens de oorlog in Drachten woonden, zijn alle vijftien gezinsleden op transport gesteld en vergast in een vernietigingskamp. Van drie families zijn er geen nabestaanden meer. Er is maar één klein Joods meisje, dat de oorlog heeft overleefd en zij is nog in leven: Hennie Zilverberg. Hennie is de kleindochter van Hinderika Zilverberg-Mozes en is tijdens de oorlog in Drachten en Kollumerzwaag ondergedoken geweest.

Vrijdagochtend heb ik een rondje door het centrum gemaakt om wat foto’s te maken van de 15 Stroffelstiennen die Drachten telt. Beter Wonen is het meest authentieke stukje Drachten en verkeert als enige van de 4 adressen nog in dezelfde staat als in de Tweede Wereldoorlog. Daarom heb ik alleen van deze straat een omgevingsfoto toegevoegd (zie boven) …

Beter Wonen 19

Hinderika Zilverberg – Mozes
Anna Zilverberg
Sara Zilverberg

hier woonden:

Hinderika Zilverberg-Mozes
Geboren 18 januari 1890
Gedeporteerd 1943 uit Westerbork
Vermoord op 30 april 1943 in Sobibor

Anna Zilverberg
Geboren 5 maart 1921
Gedeporteerd 1942 uit Westerbork
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Sara Zilverberg
Geboren 19 november 1926
Gedeporteerd 1942 uit Westerbork
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

—–

Stationsweg 113a

Mozes Turksma
Betje Turksma – Benninga
Dora Jacoba Turksma

hier woonden:

Mozes Turksma
Geboren 26 juli 1885 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 3 september 1942 in Auschwitz

Betje Turksma – Benninga
Geboren 8 januari 1885 te Eenrum
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Dora Jacoba Turksma
Geboren 20 april 1921 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

—–

Kerkstraat 3

Jacob Turksma en Rosette Turksma – Benninga
Betsie Mok – Turksma
David Julius Turksma en Simon Turksma

hier woonden:

Jacob Turksma
Geboren 9 april 1888 in Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Rosette Turksma – Benninga
Geboren 18 augustus 1886 in Eenrum
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

Betsie Mok – Turksma
Geboren 11 september 1923 in Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 9 juli 1943 in Sobibor

David Julius Turksma
Geboren 19 mei 1925 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 28 februari 1943 in Auschwitz

Simon Turksma
Geboren 12 februari 1927 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1943
Vermoord op 14 mei 1943 in Sobibor

—–

Noordkade 106b

Veronica Esje van Leer-Zwarts
Mozes van Leer en Vrougje van Leer
Dina van Leer

hier woonden:

Veronica Esje van Leer – Zwarts
Geboren 5 augustus 1900 te Raalte
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Mozes van Leer
Geboren 20 augustus 1927 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 28 februari 1942 in Auschwitz

Vrougje van Leer
Geboren 8 november 1928 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Dina van Leer
Geboren 9 juni 1932 te Smallingerland
Gedeporteerd uit Westerbork in 1942
Vermoord op 23 november 1942 in Auschwitz

Dit mogen we nooit meer laten gebeuren! Laten we attent blijven, giftige monsters steken overal de kop op.

—–

Overige informatie en persoonlijke verhalen over de betreffende personen zijn te lezen op:

Stroffelstiennen voor 15 Joodse Drachtsters

Afscheid van een rietsnijder

Geplaatst op door

Het zat er al een paar jaar aan te komen, maar dit najaar was het dan toch zo ver. Rietsnijder Klaas, die ik met tussenpozen al een jaar of 10 volg bij zijn werkzaamheden in ’t rietland in de Weerribben, is geen rietsnijder meer …

Sinds Jetske me een jaar of twaalf geleden kennis heeft laten maken met de rietcultuur, waarbij ze me ook voorstelde aan haar zwager Klaas, heb ik het werk in het riet jammer genoeg eigenlijk alleen maar achteruit zien gaan. Omdat Klaas eind 2009 op zoek was naar iemand die dat werk op video vast wilde leggen, zijn we overeengekomen dat ik daar wel een poging toe wilde wagen. Dat resulteerde na tweemaal een winter en voorjaar filmen in een film van een uur, waarop ik nog steeds wel trots ben. Maar eerlijk is eerlijk: zonder adviseur en hoofdrolspeler Klaas had ik hem niet kunnen maken. Hieronder zie je de trailer van ‘Werk in het Weerribbenriet’ …

Met het maken van die film ben ik in feite nog net op tijd geweest, want sindsdien is de situatie in Klaas zijn rietland snel neerwaarts gegaan. Van het boerenland dat bij Wetering West altijd grensde aan Klaas zijn rietland is niets meer overgebleven. Het gebied is veranderd in de grootste waterberging van de provincie Overijssel. In die nieuwe waterberging staat altijd water, en dat water drukt buiten de waterberging het grondwater in het aangrenzende rietland omhoog …

Wat de treurige gevolgen daarvan zijn, heb ik in 2016 al eens uitgebreid in woord en beeld getoond. Er viel werkelijk niet meer te werken. Belangstellende nieuwe volgers en andere geïnteresseerden verwijs ik graag naar een serie deerniswekkende logjes uit april 2016:

– Help de rietsnijder verzuipt! (1)
– Help de rietsnijder verzuipt! (2)
– Waarom verzuipt de rietsnijder?
– Daarom verzuipt de rietsnijder!

Er speelt echter meer. Misschien is het klimaatverandering, misschien is het stikstof … ik heb geen idee. Maar ik heb de rietoogst de laatste jaren ook duidelijk minder zien worden op verschillende percelen. Kortere stengels, minder pluim, toenemende verbossing, het zijn allemaal zaken waar de rietsnijder niet blij van wordt …

Tel daar teruglopende, of zelfs wegvallende subsidies bij, dan zal duidelijk zijn dat er klappen vallen in het rietland. Dat betekent niet alleen dat de rietcultuur verloren dreigt te gaan en dat er mensen brodeloos raken, maar vooral ook dat het kenmerkende landschap met de uitgestrekte rietvelden van het Nationaal Park Weerribben-Wieden verloren zal gaan …

Na een jarenlange strijd tegen de overheid is het Klaas gelukt om er met een compensatieregeling een punt achter te zetten. Dat betekent een zorg minder, maar het doet toch ook wel een beetje pijn. De Prikkepolder waar meerdere generaties van de familie als rietsnijder werkzaam zijn geweest, zal net als de aangrenzende weilanden onder water worden gezet …

Klaas, het ga je goed bij alles wat je vanaf nu doet. We treffen elkaar wel weer.
IJs en weder dienende hoop ik het werk in het riet de komende jaren zo af en toe elders nog eens wat te kunnen te volgen, want ik ben er nog niet op uitgekeken.

* met dank aan Jetske voor enig redactioneel werk.

Vijfenzestig jaar

Geplaatst op door

Een verjaardag heeft altijd een feestelijk tintje. Ooit, heel lang geleden, was je vijfenzestigste verjaardag extra feestelijk. In die tijd kreeg je na pakweg 40 of 45 jaar ploeteren voor de baas je vrijheid terug. Mijn vader kon zijn baas zelfs al op zijn achtenvijftigste gedag zeggen. Maar ja, dat was nog in de tijd dat de bomen nog zo ongeveer tot in de hemel groeiden. Sinds we in een nieuw millennium zitten, zijn de tijden echter op diverse terreinen meer of minder drastisch gewijzigd. Onze generatie is net wat te laat voor geboren voor een vroegtijdige pensionering. Aafje vist dan ook achter het net …

Maar ach, eigenlijk vinden we dat geen van beiden echt heel erg. Aafje heeft sinds enkele jaren gelukkig weer prima naar haar zin bij de baas. En we zijn er eerlijk gezegd geen van beiden aan toe om dag en nacht samen thuis door te brengen. We gaan rustig nog een maand of zestien door aftellen. Vandaag maken we er desalniettemin een feestelijke dag van …

Onze voortuin is in vanmorgen vroeg alle stilte luidruchtig in de stemming gebracht door Aafjes’ jongste broer.
Goed werk, Hotze!

Een lhb-tje, een matroos en ’n kapitein

Geplaatst op door

Sinds zondagavond had ik halverwege de maandagmiddag onverwachts een afspraak. Omdat ik na een actieve week en een pittig weekend nog in de ‘bijtankmodus’ stond, heb ik me na het plaatsen van mijn logje ‘Nattigheid’ in afwachting van het moment van vertrek naar die afspraak eerst maar weer lekker in mijn stoel genesteld …

Terwijl ik even later wat lag te sluimeren, bekroop me het gevoel alsof ik bekeken werd. Een blik door de ramen leerde dat daar niets te zien was. Het gegluur moest dus van binnen komen. En toen zag ik ineens vanuit een ooghoek iets bewegen … Op het tafeltje naast mijn stoel bleek een lieveheersbeestje bezig te zijn met rek- en strekoefeningen op mijn iPad …

De camera lag ook ditmaal weer niet ver weg, zodat ik nog even wat van zijn activiteiten vast kon leggen. Niet lang daarna klom het beestje via het oplaadkabeltje omhoog. Boven aangekomen, ontdekte hij dat dit een doodlopende weg was. Nadat hij vervolgens een paar maal van boven naar beneden was gelopen en weer terug, vloog hij weg …

1. onderweg naar boven
2. doodlopende weg

Omdat het nooit een straf is om wat eerder op de plek van de afspraak aan te komen en daar eerst wat rond te kijken, vertrok ik een kleine drie kwartier later. Daardoor kwam ik wat vroeger dan oorspronkelijk gepland, maar toch precies op het juiste moment op de plek van bestemming aan. Tegelijk met de vakantiegangers uit het zuiden des lands stapte ik op het kleine parkeerplaatsje bij de Ecokathedraal uit de auto …

Na een hartelijke kennismaking met medeblogger Matroos Beek en haar kapitein, die deze week tijdelijk voor anker zijn gegaan in het zuidoosten van Drenthe, begonnen we gedrieën aan een tocht door de in ’t groen gehulde Ecokathedraal. Terwijl de kapitein – zoals dat hoort – zijn eigen koers uitzette, loodste ik de matroos zo goed en zo kwaad als het ging door dit bijzondere stukje Fryslân …

Alsof we elkaar al jaren kenden, kletsten we intussen honderduit over allerlei zaken des levens. Om de beleving van de Ecokathedraal niet ongemerkt voorbij te laten gaan, hielden we af en toe bewust even stil. De matroos maakte hier en daar een foto, ik ben daar nauwelijks aan toe gekomen ditmaal. De gesprekken waren te mooi en te intensief om me ook nog met fotograferen bezig te houden. Ja, natuurlijk heb ik de foto nog, die ik van dat bijzondere stel maakte, terwijl we na afloop van de rondgang op de bankjes vooraan zaten na te praten …
Uit privacyoverwegingen koester ik die foto voorlopig echter in mijn privé-archief … 🙂

Matroos Beek & Kapitein, het was me een genoegen om kennis te maken. Dank voor de gezellige gesprekken. Ik vond het mooi om bepaalde beelden en ideeën bevestigd te zien worden. Snel zal het zich niet voordoen, maar bij gelegenheid zal ik een volgend samenzijn niet uit de weg gaan. Een hele fijne vakantie verder!

2 x 33 = 46(?)

Geplaatst op door

Van het Weerribbenriet worden bosjes met een omtrek van 46 cm gemaakt. Willy vroeg zich in april af waar dat getal 46 vandaan komt. Daar wist ik op dat moment het antwoord niet op te geven, en de beide rietsnijders in Jetskes’ familie wisten het evenmin. Daarom ging Klaas-Jan te rade bij zijn leermeester, opa Lok …

Klaas-Jan werd als klein kind al door zijn opa meegenomen naar het rietland, en daar komt zijn liefde voor dit werk dan ook vandaan. Opa Lok vertelde dat de maat van een bosje riet in de Weerribben sinds ongeveer 70 jaar 46 cm is, daarvoor was het 33 cm …

In de regionale rietvereniging is rond 1950 afgesproken om van bosjes van 33 cm over te stappen naar bosjes van 46 cm. “Twee bosjes van 33 cm zijn samen 46 cm,” aldus opa Lok. Dat betekende om te beginnen tijdwinst voor de rietsnijder, want hij hoefde vanaf dat moment maar de helft van het aantal bosjes te maken. Omdat het riet toen nog met twijg gebonden werd, betekende het ook dat er minder twijg nodig was …

Om te controleren of deze redenering van opa Lok klopt, besloot Klaas-Jan om twee bosjes van 33 cm te maken. Dat viel nog niet mee wanneer je gewend bent om op gevoel altijd bosjes van 46 cm te maken, maar uit eindelijk lukte het. Nadat Klaas-Jan die bosjes vervolgens uiteen had getrokken, maakte hij van die twee bosjes weer één bos. Bij meting bleek de nieuwe bos net wat te dik te zijn: ruim 47 cm. Omdat zowel de centimeter als de rietstengel in die 70 jaar geëvolueerd kunnen zijn, ben ik geneigd om de som en de redenering goed te rekenen … 😉

In de onderstaande video laat Klaas-Jan nog even zien hoe hij van die twee bosjes één net wat te dikke bos maakt. Tot slot wist hij zijn opa te verleiden om ‘voor de film’ nog eenmaal een bosje riet te maken. Ook dat viel nog niet mee, want na verloop van jaren vloeit de ervaring toch langzaam weg. En het werken met zo’n moderne bindmachine was opa Lok al helemaal vreemd. “Maar om die rietstengels in je hand te hebben, dat blijft een mooi gevoel,” aldus opa Lok …

Ter aanvulling: in de bovenstaande video lijkt het alsof opa Lok alleen een snoepje aan zijn achterkleinzoon geeft. Maar ik kan getuigen dat zijn achterkleindochter haar lekkers al eerder had gekregen.

Met dank aan Klaas-Jan & Gerjanne voor de gastvrijheid en aan opa Lok voor het mooie verhaal.

De rietoogst wordt verwerkt

Geplaatst op door

De rietzanger van gisteren herinnerde mij eraan dat ik enkele weken geleden nog een fotoserie heb gemaakt van het binden van het riet. Eerder dit jaar heb ik al aandacht geschonken aan het snijden van het riet en het kammen van het riet. Nu dus ter afsluiting van het rietseizoen nog wat foto’s van de laatste fase: het binden van het riet …

De rietsnijders hebben hun oogst intussen al enige tijd binnen. Rietsnijder Klaas-Jan heeft zijn oogst ondergebracht in een grote koepeltent op het erf. Daar is hij nu hard bezig om het riet te verwerken tot handzame bossen, waarmee de rietdekker vervolgens weer aan het werk kan …

Onlangs ben ik Klaas-Jan maar eens gaan opzoeken in zijn stoffige, maar wel voortdurend lekker doorwaaiende werkruimte …

Een centrale plek is weggelegd voor de rietbindmachine. Met behulp van deze machine maakt Klaas-Jan van die enorme berg grote bossen riet mooie werkbare bosjes met een standaard formaat. Naar aanleiding van een vraag van Willy op 17 april, kom ik morgen nog terug op het formaat van die bosjes riet …

In foto’s ziet het binden van het riet er ongeveer als volgt uit …

1. de grote bossen riet, zo van ’t land
2. van opslagplek naar werkplek
3. zwaar werk
4. bijeen rapen van een bosje riet
5. het riet gaat in de band
6. maatcontrole op ’t oog
7. het ‘recht stampen’ van de onderkant
8. verplaatsen van het bosje naar de verzamelbak
9. neervlijen van het bosje riet
10. op naar de volgende dikke bos

– wordt vervolgd –

Een dag om even stil te staan

Geplaatst op door

Vandaag, 4 mei, is de Nationale Dodenherdenking in Nederland. Alle burgers en militairen die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (10 mei 1940) in oorlogssituaties of bij vredesoperaties in Nederland of waar ook ter wereld zijn omgekomen worden vandaag herdacht. Om 20:00 uur worden hiervoor twee minuten stilte in acht genomen.

De onderstaande foto heb ik gemaakt aan de Normandische kust. Met ‘Operatie Overlord’ begon iets ten zuiden van dit punt op 6 juni 1944 de grootste amfibische invasie uit de geschiedenis. Bij dit begin van de bevrijding van West-Europa sneuvelden meteen vele duizenden jonge kerels. Zij vielen voor onze vrijheid. Zij verdienen ons respect en onze aandacht op deze dag.

Vanavond om 20:00 uur zijn we gezamenlijk weer twee minuten stil …