Categorie archief: bouwwerken

Industrieel erfgoed in De Deelen

Geplaatst op door

De eerste baggelmachines werden rond 1900 in gebruik genomen. De machine die hier in De Deelen staat is hier naartoe gehaald door de in deze serie al eerder genoemde firma De Leeuw. Voordat het apparaat naar De Deelen kwam, werd het nog tot 1933 gebruikt in de Rottige Meenthe. Dat laatste was een leuke twist in het verhaal voor mijn fotomaatje, want de Rottige Meenthe behoort meer tot haar rayon. 🙂

In totaal stonden er drie van dergelijke machines in De Deelen. Tegenwoordig is daar nog één exemplaar van over. ,,De familie De Leeuw wilde de laatst overgebleven baggelmachine als oud ijzer verkopen. Ze konden het alleen met de opkoper niet eens worden over de prijs”, vertelde boswachter Roel Vriesema in mei 2019 in de Heerenveense Courant. Nadat deze baggelmachine in 1968 de laatste vracht veen naar boven gehaald om er turf van te maken, bleef de machine hier liggen en zakte hij steeds schever in het petgat …

Toen Staatsbosbeheer in de jaren zeventig eigenaar werd van De Deelen, kreeg ze er ook deze oude machine bij. Sindsdien is er veel gedacht, gepiekerd en gebrainstormd over de vraag wat er met het gevaarte moest gebeuren, zoals het weer rechtop zetten en/of er een kunstwerk van maken. Omdat het apparaat inmiddels in te slechte staat verkeerde, kon het niet meer gerestaureerd worden. Daarom is in 2019 besloten om de baggelmachine op te takelen en hem dan weer rechtop te zetten en te verankeren in een ijzeren corset …

En nu rust dat machtige stuk industrieel erfgoed hier als een grote bonk roest in een verborgen petgat in De Deelen. Roemloos en statusloos, want het ding is praktisch onvindbaar en heeft geen enkele monumentale status. Eigenlijk is dat natuurlijk heel raar. Hier in Fryslân en in de Kop van Overijssel zijn naar schatting tientallen baggelmachines in bedrijf geweest. Samen zijn ze gezichtsbepalend geweest voor het landschap dat we er tegenwoordig aan overgehouden hebben. Treurig dat SBB zelfs nog geen eenvoudige, goed zichtbaar bordje langs het fietspad heeft geplaatst. Je zou bijna denken, dat ze niet willen dat het gezien wordt …

Ik heb altijd gedacht dat dit de laatste baggelmachine van ons land was, maar er schijnt nog een (in werkende staat verkerende) baggelmachine in museum De Ronde Venen in het Utrechtse Vinkeveen te staan. Daar heb ik op internet echter geen enkel bewijs voor gevonden. De laatste mij bekende baggelmachine is daarom de ruïne van dit exemplaar in De Deelen. Hij heeft zijn werk gedaan en mag verder in alle rust wegroesten …

Bij de baggelmachine

Geplaatst op door

Vervening of turfwinning gebeurde in verschillende streken op verschillende manieren. In hoogveengebieden (boven de grondwaterspiegel) werd het veen eerst deels ontwaterd door sloten te graven. Daarna kon het veen direct gestoken worden, het z.g. turfsteken. In laagveengebieden zoals De Deelen lag het veen onder de waterspiegel. Daar werd het veen door de veenarbeiders als natte drab van de bodem geschraapt en dan op de legakker gelegd om te drogen. Na enkele dagen werd de natte veenlaag platgestampt, waarna er turven van konden worden gestoken. Om dit zware werk makkelijker en goedkoper te maken deed begin vorige eeuw de baggelmachine zijn intrede …

  • de baggelmachine was gemonteerd aan de voorkant van een platte schuit, die langs kabels werd voortbewogen (1)
  • een kooi waarin messen waren bevestigd werd eerst opgetakeld en vervolgens losgelaten (2)
  • de messen boorden zich ca 1,5 m in het veen. Als de kooi daarna weer werd opgehesen sloten zich vanzelf twee kleppen onder het gestoken pakket veen (3)
  • de inhoud werd in de schuit gestort en met water vermengd. Daarna kwam de veenbrij via een jacobsladder in de vloeigoot (4)
  • via de vloeigoot werd de veenbrij over de legakkers verspreid (5)
  • wanneer de veendrab enkele dagen had gedroogd, kon het worden aangestampt, zodat er later turven van gestoken konden worden
  • de baggelmachine werd aangedreven door stoom, en vrat zo zich letterlijk een weg door het veenlandschap

Tot zover wat algemene informatie over de (machinale) vervening, c.q. de turfwinning. In vervolg hierop morgen (een deel van) het verhaal achter de baggelmachine die hier in De Deelen ligt. Vandaag mogen jullie verder vrij rondkijken bij deze historische bonk roest. Doe dat wel voorzichtig, want je ligt zo in het veenwater …

  • wordt vervolgd

Op naar de baggelmachine

Geplaatst op door

Het begon allemaal afgelopen maandag. Terwijl ik nog bezig was met de bloemen en de beestjes in De Deelen, kreeg ik een mailtje van een stille volger, die mij zo af en toe verrast met een foto, waar ik dan onder vermelding van ‘andere Jan’ gebruik van mag maken. “Hier nog een foto vanuit De Deelen, past mooi bij de blog,” luidde de tekst bij de onderstaande foto. Ik herkende er meteen de oude baggelmachine in, die ergens in De Deelen verborgen ligt …

Natuurlijk was ik blij met die foto. Hij zou goed passen als vervolgd op de blogs over de laatste veengraver in De Deelen, die voor de volgende dagen op de rol stonden. Maar als ‘andere Jan’ die foto had gemaakt, dan wist hij natuurlijk ook waar dat ding ligt, bedacht ik me. En dus vroeg ik of hij de locatie ook met me zou willen delen …

De volgende dag kreeg ik opnieuw een mailtje met een foto: “Vanaf de parkeerplaats is het ca 1,5 lopen/fietsen richting Haskerdijken. Daar is het rechts van het fietspad met gelegenheid even te rusten op de bankjes …”

Anderhalve kilometer lopen of fietsen … Dat zou zelfs met mijn loopfietsje een heel eind worden, vreesde ik. En vanaf de kant van Haskerdijken zou het niet korter zijn, want dat had ik ook al eens geprobeerd. Toen ik Google Maps erbij pakte, ontdekte ik dat het maar een paar honderd meter verder was dan het fietspontje over de Heafeart ter hoogte van Luinjeberd. Ik ontdekte er zelfs de omtrek van de baggelmachine op. Dat wierp een heel ander licht op de zaak …

Een tweede meevaller was, dat mijn fotomaatje ook wel nieuwsgierig was naar die baggelmachine. En dus trokken we gistermiddag samen de Heafeart over. Daarbij moesten we nog even haast maken, want er lag tijdelijk een skûtsje op rampkoers van ons kettingpontje …

We haalden desalniettemin veilig de overzijde. Daar begonnen we aan onze kuier over het fietspad. En die was vanaf het pontje gelukkig goed te doen. Al snel zagen we het bovenste deel van de roestige baggelmachine boven het riet uitsteken. Vlak voordat we ter hoogte van het paadje naar de machine waren, zagen we een viertal toeristen het rietland in gaan om deze onbekende attractie te bekijken …

Dat gaf ons (lees: mij) gelegenheid om gebruik te maken van ‘andere Jan’ zijn advies om even te rusten op de bankjes. Nadat er weer ruimte was, hebben Jetske en ik onze kans gegrepen om allebei een uitgebreide fotoserie te scoren van deze onbekende attractie. Een deel daarvan zal hier de komende dagen de revue wel passeren samen met het verhaal achter de ruïne van deze ongeveer 100 jaar oude machine.

Met een foto van Jetske naast dat enorme apparaat en een woord van dank aan ‘andere Jan’ laat ik het hier voor vandaag bij …

  • wordt vervolgd

Villa Sterk, een moderne stolpboerderij

Geplaatst op door

Terwijl ik op een stapel dikke houten rijplaten achter de transportband stond om een paar overzichtsfoto’s te maken, viel mijn oog ineens op het bijzondere huis aan de oostkant van De Deelen. Twintig jaar gelden stond daar nog een oude stolpboerderij …

Steven Sterk (‘koopman in boeken’, uitgever en kunstliefhebber) kocht het boerderijtje en liet er omstreeks 2007 ‘Villa Sterk’ bouwen, een moderne woning met veel licht en ruimte met dezelfde vorm en verhoudingen als de oude stolpboerderij …

Toen het huis er pas stond, heb ik er een tijdlang aan moeten wennen, vooral omdat het stalen dak de wolken en het water eerst wel erg hard weerspiegelden. Intussen ben ik wel gewend aan het aanzicht, ik vind het erg mooi om te zien hoe het dak tegenwoordig in lucht en water opgaat …

In december 2015 leidde Steven Sterk het tv-programma ‘BinnensteBuiten’ rond in zijn moderne stolpboerderij, waar natuurlijk licht en kunst sfeerbepalende elementen zijn. Voor liefhebbers van kunst en architectuur stond er gisteren nog een 8 minuten durend filmpje van die rondleiding online, maar het filmpje blijkt plotseling helaas niet meer te werken. We zullen het moeten doen met deze foto’s van de buitenkant …

Op het moment dat dit blogje online gaat, onderneem ik vrijdagmiddag een poging om nu eindelijk die oude baggelmachine te vinden en te bekijken. Kortom …

  • wordt nog één keer vervolgd

Aan de basis van de Ecokathedraal

Geplaatst op door

We zijn onderweg naar het achterste deel van de Ecokathedraal. Je kon het gisteren al door het fluitenkruid zien schemeren, hier is Louis le Roy ooit begonnen met bouwen. Vele vrachtwagens met stenen werden hier gedumpt. Stuk voor stuk gingen de stenen door Le Roy zijn handen om er de eerste bouwwerken mee te stapelen …

Het pad voert de bezoeker hier normaal gesproken tussen de bouwwerken door naar boven. Terwijl Aafje hier op mij blijft wachten, verlaat ik het gebruikelijke pad om buitenom langs een hoge wand helemaal naar achteren te lopen …

Aan het eind van de wand volg ik het paadje naar rechts. Daar sta ik aan de voet van de hoge bouwwerken aan het eind van het grondgebied van de Ecokathedraal. De wand is goeddeels bekleed met klimop en aan de voet liggen enkele deels vergane boomstammen …

Mijn hoofd in de nek leggend kan ik ook het hoogste punt zien. Laten we dat bouwwerk gemakshalve maar even de donjon noemen, dan weten we straks waar we het over hebben, want we komen daar straks nog terug …

Als ik me omdraai, sta ik voor het slootje dat de Ecokathedraal begrenst. Een geïmproviseerde, waarschijnlijk clandestien aangelegde oversteekplaats leidt naar de overkant. Maar avontuurlijker geesten kunnen natuurlijk ook gebruik maken van de boombrug …

Om te voorkomen dat Aafje ongerust wordt, besluit ik na enige tijd de terugweg te aanvaarden. Terug om de hoek, zie ik haar een stuk verderop al staan. Kun je nagaan hoeveel stenen alleen al in dit deel van de Ecokathedraal zijn verwerkt …

We lopen nu via het gebruikelijke pad naar boven en komen uit aan de achterkant van de donjon. Even ter oriëntering: zowel matroos Beek als oma Baard kwamen hier tijdens hun rondgang door de Ecokathedraal in tegengestelde richting naar beneden …

Nadat ze zich door het bos van de grote berenklauw heeft geslagen, staat Aafje op de foto hieronder naast de donjon op het hoogste punt van de Ecokathedraal. Zowel op de middelste foto hierboven als op de foto hieronder is trouwens goed te zien hoe de donjon aan de binnenzijde afbrokkelt …

Ik sluit af met een blik in de diepte. Daar bij die boompjes in de diepte stond ik eerder om de foto’s van de achterwand en de donjon boven me te maken …

Voorjaar in de Ecokathedraal

Geplaatst op door

Vandaag en morgen neem ik jullie weer even mee naar de Ecokathedraal. Op een wisselend bewolkte dag was ik er onlangs om Aafje kennis te laten maken met de frisse voorjaarsdracht van de Ecokathedraal …

Aafje had hier en daar het gevoel dat ze zich in de wildernis bevond, waar ze zich een weg door het fluitenkruid moest banen en de klauwen van de grote berenklauw moest zien te ontwijken. Maar het was de moeite waard …

Morgen neem ik jullie mee naar een verborgen plekje in de Ecokathedraal …

Tulpen voor Marlou

Geplaatst op door

Vorige week ben ik voor het eerst sinds hij in februari wit besneeuwd was weer eens naar de Ecokathedraal gereden. In het voorportaal werd weer volop gebouwd, dat was meteen te zien …

Maar nog meer dan dat vielen de tulpen op, die in volle glorie bij de ingang stonden te bloeien. En iets verderop stonden een paar bloembakken waarin viooltjes stonden te pronken. Zo kleurrijk had ik het hier nog niet eerder gezien, maar het paste wonderlijk goed bij het doel van mijn bezoek …

Ik was namelijk naar de Ecokathedraal gereden om het verjaardagsfeestje van een medeblogster luister bij te zetten. Maar eerst nam ik zoals meestal even de klim naar ‘de Tempelberg’ rechtsvoor in het complex. Daar ben ik eerst even lekker in de zon gaan zitten. Kan ik jullie mooi even vertellen dat Marlou vandaag haar 75e verjaardag viert. Dat had ze natuurlijk graag samen met haar verloofde en vele anderen op grootse wijze willen vieren. Maar ja, corona … Daarom was ik hier naar toe gereden om Marlou een groet te brengen …

Eind maart was het de bedoeling dat ik Marlou en haar verloofde een rondleiding zou geven in de Ecokathedraal, maar kou, regen en harde wind gooiden dat weekend roet in het eten. Toen ik vorige week van dochter Roos het verzoek kreeg of ik een persoonlijke felicitatie voor Marlou zou willen filmen, besloot ik dat daarom in de Ecokathedraal te doen. Omdat ik dat bij de koepel en de indrukwekkende Porta Celi of Hemelpoort wilde doen, daalde ik ‘de Tempelberg’ aan de andere kant af …

Daar wachtte me een verrassing. Niet ver van de koepel zag ik een grappig steenmannetje staan. Toen ik dichterbij kwam, zag ik meteen Marlou in dat vrolijke typetje. Er omheen lopend, ontdekte ik ook nog dat ze in gezelschap was van haar verloofde, die op schematische wijze linksachter Marlou was opgetrokken. Ik heb wel vaker gezegd, dat er soms vreemde krachten actief lijken te zijn in de Ecokathedraal, dat leek ook die dag weer echt het geval te zijn …

Nadat ik mijn groet en felicitatie aan Marlou korte tijd later had gefilmd, ben ik linea recta onder de Porta Celi door naar de uitgang gelopen. Daar ging voor mij het licht zo ongeveer uit. Mijn benen hebben in het koude voorjaar flink aan kracht ingeboet, zodat ik aan deze korte rondgang meer dan genoeg had. Maar goed, het doel was bereikt …

Tot slot …

Hey Marlou, ook via deze weg van harte gefeliciteerd. Maak er een machtig mooie dag van! Enne … eens komt de dag dat we elkaar hier ontmoeten. Tot dan!