Dinsdagochtend moest ik de wit berijpte wereld met enige leedwezen aanzien. Een paar afspraken verhinderden me namelijk om erop uit te trekken met mijn camera. Maar gistermorgen stond dit ‘kind van de winter’ op scherp …
Nadat Aafje zo lief was geweest om de autoruiten ijsvrij te maken, ben ik na de koffie eerst naar de Hegewarren gereden (Google Maps). Dat is van oudsher een plek in de buurt van Drachten waar al snel geschaatst kan worden. Er lag een prachtige, bijna oneindig lijkende ijsvloer op het ondergelopen land …
De omstandigheden waren ideaal: -5°C, volop zon en geen wind. Man man, wat zou ik graag nog eens de smalle ijzers onderbinden om hier een paar rondjes te draaien. Maar wetend dat het om meerdere redenen niet wijs is om dat nog te wagen, kan ik op een mooie dag als deze gelukkig wel genieten van het fotograferen van andere schaatsers en het zingen van het nog bijna maagdelijke ijs …
We nemen afscheid van de Redbadtsjerke in Jorwert met hier en daar een laatste blik op het kerkhof. In de noordwestelijke hoek ligt een aantal ‘bewapende’ grafstenen. Heraldiek en genealogie zijn takken van sport waar ik geen verstand van heb. Ik laat het dus bij het bekijken van deze grafstenen. Als je naar de eerste foto kijkt, kun je trouwens ook mooi zien, dat we hier ruim boven straatniveau staan. Kerk en kerkhof bevinden zich op het hoogste punt van de terp op ca. 4,2 m boven NAP …
Aan de andere kant van de kerk staat een rijtje grafstenen mooi schuin achterover in het gelid. Daarmee komen we langzamerhand ook aan het eind van de rondgang over het kerkhof van de Redbadtsjerke in Jorwert …
Terwijl ik koos voor het trappetje aan de kant van de Maliebaan (Ja echt, die hebben ze hier ook: Google Maps), had Jetske een andere route gekozen. Ze wachtte me aan het eind van het pad op om me, plotseling van achter heg tevoorschijn komend, te fotograferen. Maar dat zat haar niet glad, want mijn camera stond als altijd ook op scherp …
Teruglopend naar de auto kwamen we opnieuw langs ‘het Wapen van Baarderadeel’. Net als de deur van de kerk zat ook de deur van de kroeg op slot. Verder dan het beeld ‘de Foardrager’, dat daar op een bijzondere sokkel voor de deur staat, kwamen we niet. Het is een kunstwerk ter herinnering aan het 50-jarig bestaan van het ‘Iepenloftspul Jorwert’. Op de sokkel zijn tegels aangebracht met daarop teksten en tekeningen over het dorp Jorwert en haar bewoners van jong tot oud …
Jorwert was in Fryslân al vele jaren een begrip vanwege de opvoering van het jaarlijkse Iepenlofspul, dat altijd van hoge kwaliteit is. Eind 1996 kreeg Jorwert ook landelijk bekendheid door het boek ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak. Ter herinnering daaraan hangt er een plaquette aan de gevel van ‘het Wapen van Baarderadeel’…
Dit is een mooi punt om deze serie over de toren van Eagum en de kerken van Boazum en Jorwert te beëindigen. Als jullie er niet minder van genoten hebben dan ik, dan sluit ik niet uit dat er nog eens een vervolg komt, waarin een aantal andere kerken en/of dorpen centraal staan.
We beklimmen de terp en betreden dan het kerkhof rond de kerk van Jorwert. De kerk is sinds 1994 eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. We beginnen ons rondje om de kerk in de zuidoosthoek en lopen aan de oostkant langs het koor naar de noordkant …
In de op verschillende plaatsen groen uitgeslagen noordelijke gevel treffen we een weinig belopen paadje aan dat naar een poortje met een deur leidt …
Als we doorlopen in westelijke richting komen we bij de toren aan. De toren stamt uit de elfde of twaalfde eeuw. In de inleiding van deze serie vertelde ik al, dat de toren op zaterdagochtend 25 augustus 1951, om zeven minuten over vijf, plotseling instortte. In de jaren daarop is de toren herbouwd met fraai siermetselwerk, zoals dat ook bij de originele toren het geval was. Om de herbouw te financieren en te vieren werd in en vanuit het dorp een openluchtspel gehouden.‘Iepenloftspul Jorwert’is inmiddels een begrip van naam en faam dat al 50 jaar bestaat …
De kerk is gebouwd van tufsteen, een steensoort die voor kenners direct onderscheidend is. De muren zijn verfraaid met banden van tufsteen …
De toren heeft twee klokken van 1394 en 1749. Ze worden elke dag om 12.00 uur handmatig geluid door de leden van het ‘klokkenluidergilde’, maar op donderdag doen leerlingen van de school dit werk. Bij sterfgevallen en geboortes in het dorp klinkt ook klokgelui. Voor een nieuwgeboren ‘famke’ klinkt de kleine, voor een jongen de grote klok. Het rijkelijk bemoste paadje dat ik al eerder in deze serie liet zien, leidt naar de ingang van de toren. …
Tot slot komen we aan bij de zuidmuur. Ook daar treffen we een poortje aan. Het ziet er aan de zuidmuur allemaal net wat vriendelijker uit dan aan de kille noordkant van de kerk ..
Daarmee hebben het rondje om de Redbadtsjerke voltooid. Morgen kijken we nog even rond op het kerkhof dat aanzienlijk groter is dan dat bij de toren van Eagum …
We zetten onze rit voort en kwamen na ons bezoek aan Boazum al snel aan in Jorwert, Jorwerd in het Nederlands (Google Maps). “Het eerste het beste parkeerplekje in het centrum van het dorp is voor ons,” besloot Jetske. En zo was het ook, scheef tegenover ‘het Wapen van Baarderadeel’ zette ze de auto aan de kant …
Jorwert ligt in het hart van het vroegst bewoonde terpengebied van Fryslân. Het is één van de kenmerkende terpdorpjes die vaak met hulp van monniken gebouwd werden langs de Middelzee, die Fryslân tot de 16e eeuw in tweeën spleet. Jorwert zelf lag op veilige afstand van de veranderlijke kuststrook en raakte in verval toen de Middelzee werd ingepolderd. Dat is tegenwoordig niet meer aan het dorp af te zien …
We passeren ‘het Wapen van Baarderadeel’ met daarvoor het beeld ‘de Foardrager’ van kunstenares Hanneke Roelofsen. Het beeld legt een verbinding met het al 50 jaar bestaande ‘Iepenloftspul Jorwert’. Ik kom hier later nog op terug.
‘De Foardrager vertelt van poëzie, van al die verhalen die wij in ons dragen. Onder zijn voeten, op de sokkel, staan regels uit gedichten, speciaal gemaakt voor die gelegenheid. Door Jorwerters van de jongste tot de oudste, gekrast in tabletten natte klei. Geglazuurd en gebakken bij Tichelaar. Als verbinding, over al die tegels lees je regels uit Slauerhof, uit Shakespeare, uit scripten van 50 jaar Iepenloft. Regels, speciaal in het Fries, voorgedragen in de Notaristún …’
We vervolgen onze weg en komen langs een fraai optrekje met in de tuin een grote oude boom die last van zijn voet lijkt te hebben …
En dan zijn we uitgekomen bij de op een terp gebouwde, uit de 12e eeuw daterende Sint-Radboudkerk of Redbadtsjerke …
Omdat ik momenteel bezig ben met een serie blogs over een aantal oude Friese kerken, heb ik gisteravond eens wat hulp ingeschakeld. Bloggen wordt een stuk gemakkelijker dankzij AI …
Sint-Agathakerk – Oudega (Sm.)
Wat kun je vertellen over oude Friese kerken?
Friesland is een provincie in het noorden van Nederland die bekend staat om zijn oude kerken en religieuze gebouwen. Veel van deze kerken zijn gebouwd in de Middeleeuwen en zijn van grote historische en culturele waarde. De oudste Friese kerk die nog in gebruik is, is de St. Martinuskerk in Dokkum, die dateert uit de 11e eeuw. Een andere bekende Friese kerk is de Jacobijnerkerk in Leeuwarden. Deze kerken zijn een belangrijk onderdeel van de Friese cultuur en worden nog steeds gebruikt voor religieuze diensten en andere activiteiten.
Oude Friese kerken zijn vaak gebouwd in de romaanse of gotische stijl en dateren uit de 11e tot en met de 15e eeuw. Ze zijn meestal opgetrokken uit baksteen of natuursteen en hebben vaak indrukwekkende torens en karakteristieke gevels. Veel van deze kerken zijn gebouwd in opdracht van de Friese adel of lokale kloosters en hadden ook vaak een religieuze functie. Sommige van deze kerken zijn nu open voor bezoekers en staan op de UNESCO Werelderfgoedlijst …
Kerk – Katlijk
Wat kun je vertellen over de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert
Ik ben helaas niet bekend met de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert, omdat ik een taalmodel ben en niet in staat ben om informatie op te zoeken of te verifiëren. Mijn kennis is beperkt tot wat ik bij de opleiding heb geleerd, dus ik kan alleen algemene informatie geven over onderwerpen die binnen mijn kennisgebied vallen. Als je specifieke vragen hebt over de Sint-Radboudkerk en het Iepenloftspul Jorwert, zou ik je aanraden om contact op te nemen met iemand die meer specifieke kennis heeft over deze onderwerpen …
Sint-Radboudkerk – JorwertDe foardrager – Jorwert
Wat kun je vertellen over de Stichting Alde Fryske Tsjerken?
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is een organisatie in Nederland die zich bezighoudt met het behoud en de restauratie van oude Friese kerken. De stichting werd opgericht in 1971 en heeft als doel om deze historische gebouwen te behouden voor toekomstige generaties. De stichting werkt samen met kerkenraden, eigenaren en overheden om de restauratie van de kerken mogelijk te maken. De stichting heeft in de afgelopen decennia vele oude Friese kerken gerestaureerd en behouden …
Kloosterkerk – Kortehemmen
Drie vragen aan Open AI ChatGPT
De drie vragen in dit blogje heb ik gisteravond gesteld aan de nieuwste trend: ChatGPT. ChatGTP is een programma waarmee een AI-chatfunctie bijna menselijke capaciteiten nabootst. Zo kan het b.v. gedichten of complete verhalen schrijven, maar hij kan ook programmeren. Je kunt ChatGPT vragen stellen, waarop je meteen antwoord krijgt. Met uitzondering van de laatste alinea is de tekst van dit blog in elke seconden verschenen. ChatGPT zou wel eens heel snel kunnen uitgroeien tot een verbeterde versie van de Googlezoekmachine. Je kunt het zelf proberen door hier een account te maken: https://chat.openai.com/
Het is werkelijk verbluffend en indrukwekkend! Ik ben benieuwd wat jullie ervan vinden.
Het oudste deel van de Sint-Martinuskerk of Sint Maartenskerk in Boazum is het koor, dat in de 12e eeuw werd gebouwd. De toren is er in de 13e eeuw bij gebouwd grotendeels van baksteen, met enkele delen van tufsteen. De buitenmuren van de kerk bestaan uit een mengeling van tufsteen en vroege baksteen. Het in de 12e eeuw gebouwde koor werd in de 13e eeuw verhoogd met baksteen. En dat is tot op de dag van vandaag mooi te zien …
In de noordmuur zijn twee z.g. hagioscopen te zien. Een hagioscoop is een venster, dat lager geplaatst is dan de overige vensters in een kerk of kathedraal. Wikipedia schrijft daarover: ‘Door de hagioscoop kan licht toetreden, maar het venster kan ook bedoeld zijn om de kerkbezoekers zicht te geven op voorwerpen, handelingen of het sacrale binnen de kerk. Mensen die niet in de kerk wensten te komen (bijvoorbeeld kluizenaars vanuit hun verblijfsruimte naast de kerk) of er niet mochten komen (b.v. misdadigers, overspeligen en lepralijders) konden zo toch de mis volgen zonder zich onder de kerkgangers te begeven …’
Aan de noordkant zijn in het tufstenen gedeelte ook nog een dichtgemetselde spitsboog ingang in een omlijsting van gebakken profielsteen en de sporen van een gedichte rondbogige ingang te zien …
We laten de noordkant van de kerk achter ons en lopen westelijk langs de toren naar de zuidkant …
Daarmee zijn we terug bij de sierlijk omlijste ingang van de kerk in de zuidmuur …
We trokken het hek achter ons dicht en repten ons naar de auto. Tot op dat moment waren de buien die dag bij ons langs getrokken, maar nu kregen we toch nog even staartje mee …
Na een dagje met zon en kleur hier in het noorden is het vandaag mistig en grijs. Tijd om ons ritje langs een aantal oude Friese kerken weer op te pakken.
Mijn fotomaatje en ik lieten Eagum achter ons en zetten via landelijke wegen koers naar ons volgende doel: de Sint-Martinuskerk of Sint-Martenstsjerke in Boazum (Bozum in het Nederlands). Onderweg passeerden we o.a. de Kleiterpstermolen(Google Maps), een maalvaardige Amerikaanse windmotor van het merk Hercules, zoals er ook één bij De Veenhoop staat …
Boazum is een oud dorp, dat ooit via een riviertje verbonden was met de oude Middelzee. Het dorp ligt op een grote terp, volgens sommige zou er zelfs sprake geweest zijn van twee terpen. In 1260 werd de plaats voor het eerst vermeld als Bosingum. In het tegenwoordige Boazum zocht Jetske een prominent plekje om de auto te parkeren, zo dicht mogelijk bij de kerk en voor de deur van een huis dat waarschijnlijk ooit is gebouwd voor een lokale notabele …
Jetske heeft op haar blog het verhaal achter dit mooie huis uiteengezet: ‘De Sint-Martinuskerk in Boazum’. Vanaf het Altaplein liepen we langs de vijver die tussen het bovenstaande huis en de kerk ligt. Jetske dook nog snel even de ‘notaristuin’ in om de kerk mooi weerspiegeld vast te leggen. Ik stelde me tevreden met de onderstaande beelden bij het naderen van de kerk …
Het eerste wat me opviel zodra we voorbij het hek waren, was dat deze kerk toch wel een maatje groter lijkt te zijn dan de middeleeuwse Kleastertsjerke in Kortehemmen of de Sint Hippolytuskerk in Olterterp …
De Sint-Martinuskerk is een van de oudste romaanse kerkgebouwen in Fryslân uit de 12e eeuw …
De kerk is toegankelijk door een sierlijk poortje in de zuidmuur. De ingang van baksteen en bergsteen, is geflankeerd door zogenaamde korintische pilasters die een hoofdgestel dragen, waarin een opschrift en het jaartal 1700. De letters FGP staan voor Fransiscus Gellides, Predicant …
De deur bleef ook hier weer gesloten voor ons. Jammer, want het interieur met o.a. plafondschilderingen die bij een restauratie in 1941 tevoorschijn kwamen, schijnt ook zeker de moeite waard te zijn. Forceren leek me weinig doeltreffend in dit geval …
Afanja's Weblog 