Weer en warmte in 2017

Gisteren heb ik hier de blik gericht op de neerslag in 2017, vandaag kijken we naar het temperatuurverloop. Wat in de onderstaande grafiek meteen opvalt, is dat de gemiddelde temperatuur alle maanden aanzienlijk hoger is uitgevallen dan het langjarig gemiddelde over de periode 1971-2000. Alle maanden …? Nee, alleen januari bleef als wintermaand nog dapper weerstand bieden …

Landelijk kwam de gemiddelde temperatuur in januari 2017 uit op 1,6ºC, maar in ons tuintje bleef het kwik steken op 1,1ºC. Het was de koudste januarimaand sinds 2010. Op 7 januari zorgde langdurige ijzel voor grootschalige gladheid. In de tweede helft van de maand ging het landschap schuil onder een dikke laag ruige rijp. Schaatsers tussen de berijpte rietkragen leverden prachtig plaatjes op …

Na enkele dagen was het alweer gedaan met het winterweer. In ons tuintje ben ik uiteindelijk niet verder gekomen dan 6 ijsdagen (max. temp. lager dan 0,0 °C), normaal zijn dat er gemiddeld 11. In totaal heb ik 40 vorstdagen (min. temp. lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, tegen normaal ca. 63 …

In de rest van het jaar bleven de temperaturen ruim boven de gemiddelde waarden (zie ook de eerste grafiek). Vooral mei, juni en oktober verliepen erg warm. De hogere gemiddelde temperaturen kwamen naar mijn idee voor een belangrijk deel tot stand door hogere minimumtemperaturen. Wat verder opvalt, is dat 2017 vooral een groter aantal warme dagen kende (max. temp. 20,0 °C of hoger), terwijl in onze omgeving het aantal zomerse en tropische dagen (gelukkig) juist wat lager lag. Stranddagen met een temperatuur rond de 23 graden bevielen me begin juni uitstekend op Terschelling …

Uiteindelijk is de gemiddelde temperatuur in ons tuintje in 2017 uitgekomen op 10,7°C tegen een langjarig gemiddelde van 9,1 °C over de periode 1971-2000. Het KNMI in De Bilt kwam uit op 10,9 °C, tegen normaal ca.9,8 °C. Ja … het begint toch echt knap warm te worden langzamerhand …

Henk Jonkvorst vroeg donderdag: “Het schijnt ook een bovengemiddeld zonnig jaar te zijn geweest, maar ik weet eigenlijk niet of een weerstation ook zon-uren bijhoudt.”
Het gemiddelde weerstation meet geen zonneschijnduur, daarvoor is een pyranometer nodig, en die heb ik niet. Voor informatie daarover ben ik aangewezen op het KNMI, en dat weet te melden dat 2017 met landelijk gemiddeld 1764 uur zon zeer zonnig was. Normaal is 1644 uur. Veel maanden waren zonniger dan normaal, vooral januari en maart sprongen eruit. December was de enige echt sombere maand. Voor mijn gevoel heb ik de zon intussen al zeker twee maanden niet meer echt gezien of gevoeld …

Om de een of andere reden heb ik zelf niet het idee dat 2017 extreem zonnig was. Enerzijds zal dat te maken hebben met het feit dat ik vorig jaar veel minder dan anders op pad ben geweest. Anderzijds heb ik het gevoel dat echt heel zonnige en warme dagen relatief weinig voorkwamen in 2017, en dat we vooral te maken hadden met wisselende bewolking. Dit alles voor wat het waard is.

De zachte winter van 2015-2016

Nu ik eenmaal bezig ben met een inhaalslag om mijn weercijfertjes wat te ordenen, ga ik meteen maar even door met de afgelopen winter, die eigenlijk die naam nauwelijks waard is. Met in De Bilt een gemiddelde temperatuur van 6,3 °C en in ons tuintje een gemiddelde temperatuur van 5,3 °C was de winter van 2015-2016 de op één na zachtste sinds het begin van de regelmatige temperatuurmetingen in 1706. Alleen de winter van 2006-2007 was nog een fractie zachter. Maar laten we eerst eens kijken naar de neerslagcijfers …





De winter begon met een droge decembermaand, waarin er in ons tuintje slechts 49 mm neerslag viel tegen normaal ca. 74 mm. Januari was met 82 mm aan de natte kant en februari was met 70 mm tegen normaal ca. 44 mm ronduit een natte maand te noemen …





In totaal viel er in de drie wintermaanden in ons tuintje 201 mm neerslag. Dat is aanzienlijk meer dan het langjarig gemiddelde van 185 mm over de periode 1971-2000, maar kijken we naar de afgelopen 14 jaar, dan ligt het toch onder het gemiddelde van 224 mm. Duidelijk is dat de winters sinds de eeuwwisseling gemiddeld natter verlopen dan in mijn jeugdjaren …





De neerslag viel bij ons niet alleen in de vorm van regen. Tijdens de koudere periode die we hier in het noordoosten van het land hadden, viel de neerslag geregeld in de vorm van sneeuw en/of ijzel. Vanaf 15 januari lag er in het uiterste noordoosten van het land een sneeuwdek van ca. 10 cm, dat pas na het verdrijven van de kou op 22 januari weer verdween …





Dat brengt ons meteen bij de temperaturen. Na een uiterst zachte december, waarin de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uitkwam op 8,8 °C, en waarin ik geen enkel graadje vorst heb kunnen noteren, draaide de wind vanaf 3 januari naar oostelijke richtingen en werd koudere lucht aangevoerd. Hoger in de atmosfeer werd echter nog wel zachte lucht aangevoerd en dit leidde in onze omgeving op grote schaal tot ijzel. Drie dagen achtereen konden we hier in het noorden geen kant op, omdat er een dikke laag ijs op straten en stoepen lag. Het KNMI gaf meerdere dagen achtereen een weeralarm af (code rood). Op 19 en 20 januari kon er op ondergelopen land zelfs even worden geschaatst …





Eind januari werd het opnieuw zeer zacht. Uiteindelijk kwam temperatuur in ons tuintje in januari uit op 3,4 °C tegen een langjarig gemiddelde van 2,2 °C over de periode 1971-2000. Gisteren heb ik hier al laten zien, dat zachte en wat koudere tijdvakken elkaar in februari afwisselden, maar februari in haar geheel was opnieuw een zachte maand met in ons tuintje een gemiddelde temperatuur van 3,9 °C tegen 2,3 °C normaal …





In de afgelopen winter heb ik in ons tuintje 25 dagen met enige vorst kunnen noteren. 21 keer bleef het beperkt tot lichte vorst (wanneer het 0,1 tot 5,0 graden vriest) en slechts vier maal kwam het tot matige vorst (-5.1/-10,0 graden). Meer dan 3 ijsdagen (dagen waarop het de hele dag blijft vriezen) heb ik deze winter niet kunnen noteren, in de periode 1971-2000 waren dat er gemiddeld 12 per jaar …





Kortom: het was wat mij betreft opnieuw een winter om maar snel te vergeten. Maar voorlopig gaat hij de boeken in als de op één na zachtste winter sinds het begin van de regelmatige temperatuurmetingen in 1706. Met een gemiddelde temperatuur van 5,3 °C in ons tuintje, was de winter hier ruim tweemaal zo warm als de gemiddelde temperatuur van 2,6 °C van de winters in de jaren 1971-2000.

Weerbeeld maart 2013

Voor het eerst in ruim een maand is er afgelopen nacht en vanmorgen eindelijk weer eens regen van betekenis gevallen. Op dit moment zit er 10 mm in de regenmeter, en daar zal vandaag en morgen nog wel wat bij komen. Dat kan allemaal helemaal geen kwaad, want landbouw en natuur waren hard aan wat vocht toe.

Nu nog wat hogere temperaturen, want daar zijn me zijn allen ook hard aan toe na een erg koude maart. En dat terwijl maart zo veelbelovend van start ging. Na een paar grijze dagen met ’s nachts lichte vorst liepen de maximumtemperaturen op 5 en 6 maart op tot ruim 15 graden, in het zuiden van het land werd het zelfs ruim 18 ºC. Samen met mijn fotomaatje heb ik op 6 maart dan ook voor het eerst dit jaar lekker in de buitenlucht in het rietland zitten lunchen …





Daarmee hadden we de warmte meteen gehad voor de rest van de maand. De temperaturen daalden pijlsnel naar waarden die veel meer aan winter deden denken dan aan voorjaar. In totaal heb ik 25 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) kunnen noteren, normaal zijn dat er in maart ca. 9. Wat vrijwel nooit voorkomt in maart, zijn ijsdagen (dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven het vriespunt komt), in de afgelopen maand deed dit fenomeen zich tweemaal voor …





Door de krachtige tot stormachtige oostenwind was het vooral voor het gevoel bijzonder koud. Tussen 22 en 26 maart lagen de gevoelstemperaturen ook overdag veelal tussen -10 en -15 graden, waarden die eind maart zelden voorkomen. De laagste werkelijk gemeten temperatuur was -13,3 graden op 13 maart in het Limburgse Ell. In ons tuintje was de laagste temperatuur in maart -6,4 °C …





Volgens het KNMI is maart sinds 1987 niet zo koud geweest. De laatste decade was de koudste in ruim honderd jaar sinds de meetgegevens bekend zijn. In De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 2,5 °C, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 5,8 °C. In ons tuintje was het in maart gemiddeld 1,0 °C tegen normaal ca. 5,0 graden. Kortom: ons gevoel heeft ons niet bedrogen, het was ècht koud in maart. Kijk maar eens naar de gemiddelde maarttemperaturen in ons tuintje sinds 2003 …





Behalve koud was maart ook droog. Normaal valt er in maart ca. 60 mm neerslag, in de afgelopen maand viel er slecht 25 mm, waarvan de helft op één dag viel. Zaterdag 9 maart was een gedenkwaardige dag, in het hele land regende het zonder onderbreking 24 uur aaneen. Niet eerder, sinds het begin van deze metingen in 1930, heeft het zo langdurig geregend volgens het KNMI. De weinige neerslag die er in de rest van de maand viel, viel meestal in de vorm van sneeuw of natte sneeuw. Op 11 en 12 maart viel in het zuiden van het land plaatselijk zo’n 15 cm. Dat bleef ons in het noorden gelukkig bespaard …





Het meest opmerkelijke beeld van de afgelopen maand vond ik toch wel de bevroren vlakte van de Leijen. Op 26 maart was het meer voor de tweede keer dit jaar bevroren zo ver het oog reikte …





Het was één van die dagen waarop een ijskoude noordoostenwind over de vlakte blies, met gevoelstemperaturen van -10 tot -15 graden tot gevolg. Lang hielden mijn fotomaatje en ik het dan ook niet uit bij het prieeltje aan de westkant van de Leijen, de temperaturen van 5 en 6 maart liggen ons toch beter …





Was het dan alleen maar kommer en kwel in maart? Nee hoor, voor het eerst sinds jaren zaten er in de afgelopen weken regelmatig wat sijsjes in ons tuintje. Bij gebrek aan vrolijke voorjaarsbloeiers gaven zij de maand hier voor een belangrijk deel kleur, daarom morgen nog wat sijsjes tegen een vriendelijk blauwe lucht in de hazelaar …




Weerbeeld februari 2013

Februari begon zacht en tamelijk zonnig. Op 4 februari werd het 8,4 ºC in ons tuintje, en dat was meteen de hoogste temperatuur die er in februari op de thermometer verscheen. Op 6 februari stond de hazelaar in ons tuintje al volop in bloei, zoals op de onderstaande foto te zien is …





Na die zachte start werd het echter al snel weer kouder. Vanaf 5 februari daalde de minimumtemperatuur 10 nachten achtereen weer tot onder het vriespunt. In totaal telde februari in ons tuintje 19 vorstdagen, maar met uitzondering van één nacht waarin het kwik daalde tot -5,7 ºC, bleef het voortdurend beperkt tot lichte vorst (minimumtemperatuur tussen 0 en -5 ºC). Ook overdag bleef het koud met veelal maximumtemperaturen net boven het vriespunt, maar ijsdagen (max. temp. lager dan 0,0 ºC) hebben zich niet voorgedaan. Over de periode 1971-2000 telde februari in onze omgeving gemiddeld 5 ijsdagen. Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in februari uit op 1,1 ºC, ruim een graad onder het langjarig gemiddelde over het tijdvak 1971-2000 …





Met koud weer heb ik op zich nog niet zo gek veel problemen, daar kun je je tenslotte op kleden. Maar als het daarbij zoals in de afgelopen maand drie weken achtereen grijs en grauw is, dan gaat het winterweer uiteindelijk toch wel vervelen, want in fotografisch opzicht is dat wel het minst fotogenieke weer. De onderstaande foto heb ik op 12 februari gemaakt bij de Merskenheide, bij wijze van uitzondering zat er op dat moment zowaar enige tekening in de lucht …





Ondanks het feit dat het vrijwel voortdurend grijs en bewolkt was, was februari een droge maand. In ons tuintje is in februari 27 mm neerslag gevallen, tegen normaal over de periode 1971-2000 gemiddeld zo’n 44 mm. De meeste neerslag viel in de eerste vijf dagen van de maand in de vorm van regen …





Terwijl er bij ons in de nacht van 14 op 15 februari nog eens een klein laagje sneeuw viel, veroorzaakten ijzel, ijsregen en sneeuw op 14 februari in een groot deel van het land overlast. Het laagje sneeuw was in ons tuintje in de loop van de ochtend al weer verdwenen. Op 23 en 24 februari trok een sneeuwgebied van zuidoost naar noordwest over ons land. In een groot deel van het land sneeuwde het licht maar langdurig, maar in ons tuintje bleef het groen en grijs. In het zuiden van Limburg leverde de sneeuwval lokaal een sneeuwdek van meer dan 15 cm op …





Al met al was februari wat mij betreft een grijze en kille maand, die we maar het best zo snel mogelijk kunnen vergeten, en dat lukt met het huidige fraaie weer prima. Gistermiddag heb ik bij een temperatuur rond de 15 graden heerlijk vitaminen zitten tanken op mijn geliefde bankje bij de dobbe in het Weinterper Skar. Niet eerder was het in ons land op 5 maart zo warm, in het zuiden werd het hier en daar zelfs 18 graden. Hopelijk lukt het vandaag om samen met mijn fotomaatje op een vergelijkbaar plekje in De Weerribben of De Wieden nog eens in de herhaling te gaan. We moeten er nu maar even van profiteren, want het zou lijkt erop dat we volgende week nog eens met een winters staartje worden geconfronteerd …




Weerbeeld januari 2013

Januari begon zoals december eindigde: zacht, nat en grijs. Over de eerste 10 dagen kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje uit op 6,7 ºC en het was allerminst aantrekkelijk om er op uit te gaan en foto’s te maken …





Op 12 januari kwam ons land in de greep van de winter. Een hogedrukgebied boven Scandinavië zorgde bij ons voor een noordelijke- en later oostelijke aanvoer van koude lucht. Al snel lag er een eerste laagje ijs op sloten en plassen …





Omdat er een serieuze vorstperiode aan leek te komen, legde Wetterskip Fryslân de gemalen vanaf 14 januari stapsgewijs stil, zodat het water tot rust kon komen en het ijs verder zou kunnen groeien. Er volgde een periode van 13 ijsdagen achtereen waarbij de maximumtemperatuur niet meer boven het vriespunt kwam. Normaal telt januari in onze omgeving ongeveer 5 ijsdagen …





Tot een officiële koudegolf kwam het niet in ons land. Daarvoor zijn er in De Bilt minimaal vijf ijsdagen met drie dagen strenge vorst nodig. In De Bilt dook het kwik echter maar twee dagen onder de min 10 graden. Wolken temperden vaak de nachtelijke afkoeling. In ons tuintje bleef het beperkt tot slechts 1 nacht met strenge vorst met een laagste temperatuur van -11, 6 ºC. Tot echte schaatstochten over meren en kanalen kwam het dan ook niet. In Fryslân bleef het schaatsen beperkt tot ondergelopen polderland in o.a. de Jan Durkspolder en de Ryptsjerksterpolder …





De ijsclub Lyts Begjin uit Earnewâld zette alles op alles om op zaterdag 19 januari de Jan Durkspolder Familietoertocht te organiseren, maar omdat de IJswegencentrale Smallingerland volgens de letter der wet handelde en er nog niet genoeg ijs lag, kon dit niet doorgaan. Een week later was het echter wel zo ver, zodat 3000 mensen de tocht konden rijden …





Uiteindelijk kwam de gemiddelde temperatuur in ons tuintje deze maand uit op 1,1 ºC, tegen normaal over de periode 1971-2000 ca. 2,2 ºC. Kortom: januari was koud, maar zeker niet extreem koud, en je kon dan ook best in minirok op de schaats de polder in …





Op 27 januari kwam er een eind aan de vorstperiode. De laatste vijf dagen van de maand liepen de temperaturen weer een paar maal op tot boven de tien graden. Nadat het in de vorstperiode een paar maal tot sneeuwval was gekomen, viel de neerslag in de laatste dagen van januari weer in de vorm van regen. In totaal is er in januari in ons tuintje 56 mm neerslag gevallen, daarmee was het aan de droge kant, want normaal valt er in deze periode zo’n 67 mm neerslag …





Na winterse perioden in de eerste helft van december 2012 en in januari 2013 is op dit moment het wachten op de derde winterse periode van deze winter, die ons naar het zich laat aanzien vanaf morgen weer vorst en sneeuw zal brengen …




De winter van 2010-2011

Nu het voorjaar zijn intrede heeft gedaan, is het hoog tijd om het weerbeeld van de afgelopen winter nog eens even te schetsen. Daar ben ik overigens vrij snel mee klaar, want het was geen winter die lang in het geheugen zal blijven hangen.

De winter begon zo mooi, met een lange vorstperiode die rond 24 november begon. December was met een gemiddelde temperatuur van -2,6 ºC in ons tuintje de koudste wintermaand in 40 jaar, maar na de jaarwisseling ging de winter echter als een nachtkaars uit. Zowel januari als februari waren relatief zacht …

Door de extreme kou in december gaat de winter van 2010-2011 toch nog de boeken in als een koude winter. In ons tuintje ben ik uitgekomen op een gemiddelde temperatuur van 1,0 ºC, tegen normaal ca. 2,6 ºC. Het KNMI in De Bilt kwam uit op een gemiddelde temperatuur van 2,3 graden, tegen 3,3 ºC normaal. De afgelopen winter telde in ons tuintje 56 vorstdagen, waarvan 29 in december. Een vorstdag is een dag met een minimumtemperatuur onder nul. Het kwam slechts eenmaal tot strenge vorst, en de winter telde 20 ijsdagen, waarvan 19 in december. Op een ijsdag blijft het de hele dag vriezen …

Het temperatuurverloop zag er in ons tuintje als volgt uit:

Toch even vergelijken met de lange witte winter van 2009-2010:

In het rijtje van de winters van 2003 tot en met 2011 staat de winter van 2010-2011 op een mooie tweede plaats …

Behalve relatief koud, was de winter met landelijk gemiddeld 165 mm tegen 194 mm ook tamelijk droog. Maastricht was het natste KNMI-station, met 216 mm tegen 181 mm normaal. In De Bilt werd 193 mm afgetapt, vrijwel de normale hoeveelheid van 191 mm. In ons tuintje heb ik slechts 125 mm afgetapt, tegen normaal ca. 185 mm …

Hoe droog de winter hier in het noordoosten was, is goed te zien in de grafiek van de neerslagcijfers in de winters van 2003 tot en met 2011:

In december viel de neerslag eigenlijk alleen in de vorm van sneeuw. Daardoor lag er in grote delen van het land in december op vrijwel alle dagen een sneeuwdek. Op vrijdag 17 december viel met name in de Randstad en Zeeland ca. 5 tot 20 cm sneeuw. Die sneeuwval leidde tot een verkeersinfarct op het spoor, op de weg en in de luchtvaart. De dagen daarna groeide het sneeuwdek in het westen en midden van het land op veel plaatsen verder aan. Op 23 en 24 december sneeuwde het langdurig in het zuidoostelijk deel van het land.

In Fryslân kwamen we er in tegenstelling tot de lange witte winter van 2009-2010 goed vanaf wat de sneeuw betreft. Veel meer dan een sfeervol laagje lag er over het algemeen niet. Dat zorgde er in combinatie met de vrieskou voor, dat het beste schaatsijs deze winter in het noorden en oosten te vinden was. Onder andere in De Deelen, in de Jan Durkspolder en op de Leijen werden in december schaatstochten georganiseerd. Daarom sluit ik dit overzicht af met een foto van een aantal schaatsers op de Leijen, die ik op 28 december heb gemaakt. De foto is bewerkt op de iPad …

De herfst van 2010

De herfst begon rustig met een wat koele septembermaand. De gemiddelde temperatuur lag in september met 13,2 ºC een halve graad onder het langjarig gemiddelde van 13,7 ºC. Oktober begon met een heerlijke nazomerse periode, in de eerste decade kwam de gemiddelde temperatuur uit op 14,6 ºC. Daarna volgde een koude periode, waardoor de gemiddelde temperatuur uiteindelijk uitkwam op 10,1 ºC, tegen normaal 9,9 ºC. Op 17 oktober kon ik de eerste nachtvorst noteren. In november bleven de temperaturen lange tijd op en neer golven, maar vanaf de 21e werd een dalende lijn ingezet. De gemiddelde temperatuur kwam in november uit op 4,9 ºC, tegen normaal ca. 5,8 ºC …

De gemiddelde temperatuur kwam in de herfst van 2010 in ons tuintje uit op 9,4 ºC, tegen normaal ca. 9,8 ºC. Bij het KNMI in De Bilt kwam de gemiddelde temperatuur uit op 9,9 ºC tegen een langjarig gemiddelde van 10,2 ºC. Het aantal warme dagen (20 ºC of hoger) bleef beperkt tot 5, waar dat er normaal ca 8 zijn. Bijzonder was dat de maximum temperaturen op laatste vier dagen van de maand onder het vriespunt bleven, echte ijsdagen dus …

Behalve rustige, zonnige dagen kende ook de herfst van 2010 de nodige regenachtige en buiïge dagen. Topper was in dat opzicht 14 september, toen ons tuintje op één dag 37 mm te verwerken kreeg …

Landelijk viel in de herfst van 2010 ongeveer de normale hoeveelheid neerslag: 241 mm tegen een langjarig gemiddelde van 235 mm. Dankzij de natte septembermaand was het in ons tuintje aan de natte kant: 270 mm tegen normaal ca. 231 mm …

Mogelijk als gevolg van de natte zomer gaat 2010 de boeken in als een zeer rijk paddenstoelenjaar. Er waren niet alleen veel paddenstoelen, er kwamen ook bijzondere soorten tevoorschijn. Zelf heb ik dit jaar veel minder paddenstoelen gefotografeerd dan voorgaande jaren, maar in dit overzicht mogen ze toch niet ontbreken …

Wat ook niet mag ontbreken, is een foto die de kou aan het eind van de meteorologische herfst laat zien: sneeuw en ijs op de dobbe in het Weinterper Skar op 30 november: